Trong nhiều vụ án hình sự, khi bị hại và người phạm tội đạt được thỏa thuận hoặc bị hại không còn yêu cầu xử lý, nhiều người cho rằng việc rút đơn sẽ khiến vụ án kết thúc. Tuy nhiên, việc này còn phụ thuộc vào loại tội phạm, căn cứ khởi tố và giai đoạn giải quyết vụ án theo quy định pháp luật. Vậy bị hại rút đơn có đình chỉ vụ án không và trường hợp nào được áp dụng?
Bị hại rút đơn có đình chỉ vụ án không?
Trong thực tế giải quyết các vụ án hình sự, rất nhiều trường hợp sau khi hai bên thỏa thuận bồi thường dân sự xong, người bị hại đã chủ động làm đơn xin rút lại yêu cầu khởi tố.
Không phải mọi trường hợp bị hại rút đơn thì vụ án đều được đình chỉ. Theo Bộ luật Tố tụng Hình sự, cơ quan chức năng chỉ ra quyết định đình chỉ điều tra, truy tố hoặc xét xử nếu vụ án đó thuộc danh mục đặc thù chỉ được khởi tố theo ý chí của người bị hại. Đối với các nhóm tội danh khác nằm ngoài danh mục này, việc rút đơn chỉ có ý nghĩa như một tình tiết xin giảm nhẹ hình phạt cho bị can, bị cáo.
Trường hợp nào bị hại rút đơn thì vụ án được đình chỉ?
Để xác định có được đình chỉ hay không, cần xem xét vụ án có thuộc nhóm tội phạm khởi tố theo yêu cầu của bị hại và việc rút yêu cầu có hợp pháp hay không.
Điều kiện để được đình chỉ vụ án
Để vụ án được đình chỉ khi bị hại rút yêu cầu khởi tố, cần đáp ứng các điều kiện nhất định theo Bộ luật Tố tụng hình sự.
Căn cứ khoản 2 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, vụ án có thể được đình chỉ khi:
- Vụ án thuộc nhóm tội phạm chỉ được khởi tố theo yêu cầu của bị hại.
- Bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của bị hại tự nguyện rút yêu cầu khởi tố.
- Việc rút yêu cầu được thực hiện trước thời điểm mở phiên tòa sơ thẩm.
Bên cạnh đó, cơ quan tiến hành tố tụng có thể xem xét tính tự nguyện trong việc rút đơn. Nếu có căn cứ cho thấy bị hại bị đe dọa, cưỡng ép hoặc tác động trái pháp luật để rút yêu cầu thì vụ án vẫn có thể được tiếp tục giải quyết.
Xem thêm: Tội cố ý gây thương tích bị hại rút đơn có bị khởi tố không?.
Các tội danh được khởi tố theo yêu cầu của bị hại
Pháp luật hình sự quy định chỉ một số tội danh nhất định mới thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại. Đây là những trường hợp mà ý chí của bị hại có ảnh hưởng trực tiếp đến việc bắt đầu hoặc tiếp tục quá trình xử lý vụ án.
Theo Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các tội phạm thuộc trường hợp này bao gồm một số hành vi như:
- Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác thuộc khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự.
- Cố ý gây thương tích trong một số trường hợp thuộc khoản 1 Điều 136 Bộ luật Hình sự.
- Một số trường hợp thuộc các tội: vô ý gây thương tích, hiếp dâm, cưỡng dâm, làm nhục người khác, vu khống theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Đối với các tội danh này, nếu bị hại rút yêu cầu khởi tố đúng quy định thì cơ quan tiến hành tố tụng có thể ra quyết định đình chỉ vụ án.
Vụ án không thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại
Đối với các vụ án hình sự thông thường, việc xử lý người phạm tội không phụ thuộc vào ý chí của bị hại.
Trong những trường hợp này, dù bị hại có đơn xin rút tố cáo, xin giảm nhẹ hoặc đồng ý hòa giải thì vụ án vẫn có thể được tiếp tục giải quyết nếu cơ quan có thẩm quyền xác định có dấu hiệu tội phạm.
Ví dụ, đối với các hành vi như cướp tài sản, giết người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, việc bị hại tha thứ hoặc nhận bồi thường không làm mất đi trách nhiệm hình sự của người thực hiện hành vi phạm tội.
Một số trường hợp cố ý gây thương tích vẫn không được đình chỉ
Cố ý gây thương tích là một trong những trường hợp thường phát sinh yêu cầu rút đơn từ phía bị hại. Tuy nhiên, không phải vụ án nào thuộc nhóm này cũng được đình chỉ.
Nếu hành vi cố ý gây thương tích thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2, khoản 3 hoặc khoản 4 Điều 134 Bộ luật Hình sự, vụ án có thể vẫn được tiếp tục xử lý.
Một số tình tiết khiến vụ án không thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại gồm:
- Có tổ chức.
- Dùng hung khí nguy hiểm.
- Có tính chất côn đồ.
- Gây thương tích cho nhiều người.
- Gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.
Do đó, việc bị hại rút đơn trong những trường hợp này không phải là căn cứ để đình chỉ vụ án.
Đọc thêm: Đã rút đơn tố cáo hình sự rồi có yêu cầu xử lý lại được không?.
Việc rút đơn của bị hại có ý nghĩa gì nếu vụ án không bị đình chỉ?
Khi vụ án không thuộc trường hợp được đình chỉ theo luật định, lá đơn của người bị hại vẫn mang giá trị pháp lý quan trọng đối với người phạm tội khi Tòa án lượng hình.
Căn cứ vào Điểm b Khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự, việc người phạm tội đã tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả và được người bị hại làm đơn xin giảm nhẹ hoặc rút đơn sẽ được xem xét là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự. Tùy thuộc vào tính chất vụ án, Tòa án có thể căn cứ vào đây để quyết định một mức hình phạt dưới khung, hoặc cho người phạm tội được hưởng án treo, cải tạo không giam giữ.
Người bị hại rút đơn rồi có yêu cầu khởi tố lại được không?
Quyết định rút đơn khởi tố là một hành vi pháp lý có tính chất định đoạt và làm phát sinh hậu quả chấm dứt tố tụng, do đó pháp luật kiểm soát rất chặt chẽ quy trình này.
Theo quy định tại Khoản 3 Điều 155 Bộ luật Tố tụng Hình sự, người bị hại đã rút yêu cầu khởi tố thì không có quyền yêu cầu lại, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ không thụ lý giải quyết lại đối với hành vi đó.
Nếu có căn cứ xác định người bị hại rút đơn do bị người khác lừa dối, cưỡng bức, đe dọa hoặc dùng vũ lực ép buộc, thì yêu cầu rút đơn trước đó không có giá trị pháp lý. Lúc này, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án vẫn tiếp tục tiến hành tố tụng đối với vụ án để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho nạn nhân.
Những lưu ý khi làm đơn rút yêu cầu khởi tố
Khi thực hiện việc rút yêu cầu khởi tố, bị hại cần cân nhắc kỹ các quyền lợi và hậu quả pháp lý có thể phát sinh. Một số vấn đề cần lưu ý gồm:
- Xác định vụ án có thuộc trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại hay không.
- Việc rút đơn phải hoàn toàn tự nguyện, không chịu sự tác động từ bên ngoài.
- Nội dung đơn cần thể hiện rõ thông tin vụ án, lý do rút yêu cầu và cam kết về sự tự nguyện.
- Người bị hại nên lưu giữ tài liệu, giấy tờ liên quan đến việc rút yêu cầu.
Tham khảo: Mẫu đơn rút yêu cầu khởi tố vụ án hình sự mới nhất.
Câu hỏi thường gặp
Để giúp người dân dễ dàng đối chiếu với các tình huống thực tế, Luật sư 11 xin tổng hợp và giải đáp nhanh các câu hỏi phổ biến dưới góc độ pháp lý như sau.
Bị hại bãi nại có giống rút đơn không?
Không hoàn toàn giống nhau. Về bản chất, cả hai đều thể hiện mong muốn dừng xử lý hình sự. Tuy nhiên, đơn bãi nại là thuật ngữ thực tế dùng chung cho mọi vụ án để xin giảm nhẹ hình phạt, còn rút đơn yêu cầu khởi tố là thuật ngữ luật định tại Điều 155 BLTTHS, có giá trị bắt buộc đình chỉ vụ án đối với 10 tội danh cụ thể.
Người nhà bị hại có được rút đơn thay không?
Không được tự ý rút thay, trừ trường hợp đặc biệt. Người nhà chỉ có quyền rút đơn thay nếu người bị hại thuộc diện dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất, hoặc người đã chết. Lúc này, người đại diện hợp pháp của họ sẽ thực hiện quyền rút đơn theo quy định.
Bị hại đã nhận bồi thường thì vụ án có đình chỉ không?
Không tự động đình chỉ. Việc nhận bồi thường chỉ làm căn cứ đình chỉ vụ án nếu tội danh đó thuộc 10 trường hợp khởi tố theo yêu cầu của bị hại tại Khoản 1 Điều 155 BLTTHS. Đối với tất cả các tội danh khác, hành vi bồi thường thiệt hại chỉ được tính là tình tiết giảm nhẹ hình phạt khi Tòa án xét xử.
Sau khi rút đơn có phải ra tòa không?
Có thể vẫn phải ra tòa. Nếu vụ án thuộc diện được đình chỉ hoàn toàn, các cơ quan chức năng sẽ ra quyết định đình chỉ và bạn không phải ra tòa. Nhưng nếu vụ án vẫn tiếp tục diễn ra (do tội danh nằm ngoài danh mục Điều 155), Tòa án vẫn có quyền triệu tập bạn tham gia phiên tòa với tư cách là người bị hại hoặc người làm chứng.
Hiểu rõ quy định về việc bị hại rút đơn có đình chỉ vụ án không giúp bạn chủ động bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước cơ quan tố tụng. Nếu cần hỗ trợ về thủ tục rút yêu cầu khởi tố hoặc tư vấn hướng xử lý phù hợp, hãy liên hệ Luật sư 11 qua hotline 0979800000 để được hỗ trợ.
