Tội hành hung đồng đội: Điều kiện xử lý và hình phạt

Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 04/11/2026 · Đọc 15 phút

Tội hành hung đồng đội áp dụng với hành vi cố ý gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe đồng đội trong quan hệ công tác, nhưng không thuộc trường hợp tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt cao nhất là tù đến 07 năm theo khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.

Tội hành hung đồng đội được quy định như thế nào?

Tội hành hung đồng đội được xác định từ hành vi cố ý xâm hại sức khỏe đồng đội trong quan hệ công tác, đồng thời phải xem xét điều kiện loại trừ việc áp dụng quy định về cố ý gây thương tích. Không phải mọi vụ đánh nhau giữa những người là đồng đội đều được xử lý theo cùng một tội danh.

Khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015 quy định nguyên văn:

“Người nào trong quan hệ công tác mà cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của đồng đội mà không thuộc trường hợp quy định tại Điều 134 của Bộ luật này, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.”
(Khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015).

“Trong quan hệ công tác” được hiểu là hành vi có sự gắn kết với quan hệ làm việc, thực hiện nhiệm vụ giữa những người liên quan. Vì vậy, cần làm rõ quan hệ giữa người thực hiện hành vi với người bị hại, thay vì chỉ căn cứ việc họ cùng thuộc một đơn vị.

“Cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe” là việc chủ động thực hiện hành vi làm người khác bị thương hoặc bị ảnh hưởng sức khỏe. Khi xem xét tội hành hung đồng đội, cần xác định cả hành vi, hậu quả và mối liên hệ giữa chúng.

Những ai có thể bị xem xét về tội hành hung đồng đội?

Người bị xem xét phải thuộc nhóm người chịu trách nhiệm hình sự về các tội xâm phạm nghĩa vụ, trách nhiệm của quân nhân. Trách nhiệm hình sự là việc người phạm tội phải chịu hậu quả pháp lý hình sự đối với hành vi của mình.

Các nhóm người được xác định tại Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015 gồm:

1. Quân nhân tại ngũ, công nhân, viên chức quốc phòng thuộc phạm vi quy định tại khoản 1 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.
2. Quân nhân dự bị trong thời gian tập trung huấn luyện thuộc phạm vi quy định tại khoản 2 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.
3. Dân quân, tự vệ trong thời gian phối thuộc với quân đội trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu thuộc phạm vi quy định tại khoản 3 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.
4. Công dân được trưng tập vào phục vụ trong quân đội thuộc phạm vi quy định tại khoản 4 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.

Với quân nhân dự bị và dân quân, tự vệ, điều kiện về thời gian, hoạt động tham gia cần được kiểm tra cụ thể. Không nên bỏ qua điều kiện này rồi kết luận chỉ từ nghề nghiệp hoặc quá trình từng phục vụ trong quân đội.

Việc một người thuộc nhóm chủ thể nêu trên chưa đủ để kết luận người đó phạm tội hành hung đồng đội. Chủ thể của tội phạm là người có những điều kiện mà quy định hình sự yêu cầu để có thể bị xử lý về tội tương ứng.

Cần kiểm tra những điều kiện nào trước khi xác định tội danh?

Việc xác định tội hành hung đồng đội cần xem xét đồng thời người thực hiện, quan hệ công tác, hành vi cố ý, hậu quả sức khỏe và điều kiện phân biệt với quy định về cố ý gây thương tích. Tội danh là tên pháp lý của tội phạm được xác định tương ứng với hành vi và các điều kiện luật quy định.

Có thể kiểm tra theo trình tự sau:

1. Xác định người thực hiện thuộc nhóm nào và có đáp ứng điều kiện tương ứng tại Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.
2. Làm rõ hành vi xảy ra trong quan hệ công tác với đồng đội hay xuất phát từ quan hệ khác, đối chiếu khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
3. Kiểm tra biểu hiện cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe và hậu quả thực tế, đối chiếu khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
4. Kiểm tra hành vi có thuộc Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015 hay không, bởi đây là điều kiện được nêu trực tiếp tại khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
5. Xem xét có tình tiết thuộc trường hợp áp dụng mức phạt nặng hơn tại khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.

Người đọc thường gọi toàn bộ quá trình kiểm tra này là xem xét “cấu thành tội phạm”, tức tập hợp các dấu hiệu pháp lý cần có để xác định một tội phạm cụ thể.

Điều luật không cho phép thay thế việc kiểm tra các dấu hiệu bằng nhận xét chung rằng hành vi “mang tính nội bộ”. Ngược lại, cũng không thể chỉ nhìn thấy thương tích rồi bỏ qua yêu cầu về quan hệ công tác và phạm vi người có thể chịu trách nhiệm.

Tội hành hung đồng đội bị phạt như thế nào?

Hình phạt đối với tội hành hung đồng đội gồm cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, tùy trường hợp. Hình phạt là biện pháp xử lý được điều luật quy định đối với người phạm tội; cải tạo không giam giữ là hình phạt không buộc người bị kết án chấp hành hình phạt tù.

Trường hợp áp dụng mức phạt thông thường

Người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm theo khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.

Đây là các hình phạt được quy định theo hướng lựa chọn, không phải mặc nhiên vừa cải tạo không giam giữ vừa chấp hành hình phạt tù. Việc đọc điều luật cần giữ đúng từ “hoặc” để tránh hiểu sai.

Trường hợp áp dụng mức phạt nặng hơn

Người phạm tội bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm nếu thuộc một trong các trường hợp tại khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.

“Khung hình phạt” là phạm vi hình phạt mà điều luật đặt ra cho một nhóm trường hợp phạm tội. Các dấu hiệu đưa hành vi vào khung nặng hơn thường được gọi là tình tiết định khung.

Đối với tội hành hung đồng đội, không thể chỉ dựa vào mức độ thương tích để dự đoán hình phạt. Tư cách của người thực hiện, quan hệ với người bị hại, lý do hành vi và khu vực xảy ra vụ việc đều có thể ảnh hưởng đến khung áp dụng.

Những trường hợp nào khiến mức phạt nặng hơn?

Các trường hợp áp dụng khung nặng hơn liên quan đến vị trí chỉ huy, quan hệ cấp trên, lý do công vụ, khu vực có chiến sự và hậu quả. Mỗi tình tiết cần được đối chiếu đúng với nội dung điều luật, không suy đoán từ tên gọi chức vụ hoặc hoàn cảnh chung.

• Người phạm tội là chỉ huy hoặc sĩ quan thuộc điểm a khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
• Hành vi được thực hiện đối với chỉ huy hoặc cấp trên thuộc điểm b khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
• Hành vi xuất phát từ lý do công vụ của nạn nhân thuộc điểm c khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
• Hành vi xảy ra trong khu vực có chiến sự thuộc điểm d khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.
• Hành vi gây hậu quả nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng thuộc điểm đ khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.

“Vì lý do công vụ của nạn nhân” là trường hợp nguyên nhân thực hiện hành vi gắn với nhiệm vụ, công việc công vụ của người bị hại. Cần phân biệt lý do này với việc các bên chỉ tình cờ gặp nhau trong thời gian làm việc.

Riêng các mức độ hậu quả, Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015 không nêu ngưỡng tỷ lệ tổn thương cơ thể tương ứng. Vì vậy, không được tự gán một tỷ lệ thương tích thành hậu quả nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng.

Phân biệt với hành vi cố ý gây thương tích bằng cách nào?

Điểm phân biệt trực tiếp là tội hành hung đồng đội chỉ áp dụng khi hành vi không thuộc trường hợp quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, theo khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015. Do đó, việc các bên là đồng đội không tự động loại trừ quy định về cố ý gây thương tích.

“Tỷ lệ tổn thương cơ thể” là tỷ lệ phần trăm thể hiện mức độ tổn thương cơ thể của người bị hại. Đây là một căn cứ được sử dụng trong quy định về cố ý gây thương tích, nhưng không phải căn cứ duy nhất.

Hành vi cố ý gây thương tích có tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 11% đến 30%, hoặc dưới 11% nhưng kèm trường hợp được liệt kê, thuộc phạm vi khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015.

Các trường hợp được liệt kê bao gồm việc dùng phương tiện nguy hiểm, hành vi có tổ chức, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc hành vi đối với người đang thi hành công vụ, theo các điểm a, đ, e và k khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015.

Ví dụ minh họa (giả định): Một người trong quan hệ công tác cố ý dùng hung khí nguy hiểm gây thương tích cho đồng đội, khiến nạn nhân có tỷ lệ tổn thương cơ thể dưới 11%, thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự; hành vi cần được đối chiếu điểm a khoản 1 Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015, thay vì mặc nhiên xác định là hành hung đồng đội.

Bạn có thể đọc thêm phần phân tích về cố ý gây thương tích với hung khí nguy hiểm để hiểu vì sao phương tiện sử dụng cần được làm rõ.

Đối với hành vi thuộc quy định về cố ý gây thương tích, các khung hình phạt tiếp theo còn phụ thuộc tỷ lệ tổn thương, số người bị hại, hậu quả và tình tiết đi kèm. Không nên lấy mức phạt của tội hành hung đồng đội để áp dụng thay cho tội khác.

Hành hung khác làm nhục hoặc cản trở đồng đội ra sao?

Các tội danh này khác nhau ở hành vi được mô tả và hậu quả mà điều luật yêu cầu. Việc sử dụng cách gọi chung như “bạo lực trong đơn vị” không thay thế được việc xác định đúng từng dấu hiệu.

Căn cứ đối chiếu lần lượt là khoản 1 Điều 398, khoản 1 Điều 397, khoản 1 Điều 396 và khoản 1 Điều 140 Bộ luật Hình sự 2015.

“Người lệ thuộc” được hiểu là người ở trong mối quan hệ phụ thuộc vào người thực hiện hành vi. Không nên đồng nhất mọi quan hệ cấp dưới với việc đã đủ dấu hiệu của hành vi hành hạ.

Một diễn biến có thể chứa cả việc đánh, xúc phạm và ngăn cản thực hiện nhiệm vụ. Tuy nhiên, cần phân tích từng hành vi trước khi đưa ra nhận định về tội danh, thay vì cộng gộp các tên gọi một cách máy móc.

Người liên quan nên chuẩn bị thông tin gì để được tư vấn?

Người liên quan nên trình bày sự việc theo diễn biến thực tế và tập hợp thông tin phản ánh hành vi, sức khỏe, quan hệ công tác. Đây là gợi ý chuẩn bị trao đổi với luật sư, không phải danh mục hồ sơ bắt buộc.

Các nội dung hữu ích gồm:

1. Thông tin về tư cách công tác của người thực hiện và người bị hại tại thời điểm xảy ra sự việc.
2. Diễn biến trước, trong và sau hành vi, gồm nguyên nhân mâu thuẫn và nhiệm vụ có liên quan.
3. Giấy tờ khám, điều trị và tài liệu thể hiện tình trạng sức khỏe, thương tích.
4. Hình ảnh, tin nhắn hoặc thông tin người chứng kiến, nếu có.
5. Những văn bản đã nhận từ cơ quan xử lý vụ việc.

Nếu đang tìm hiểu thủ tục, bạn có thể tham khảo bài có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không. Nội dung về quy trình điều tra và truy tố trong vụ án đánh bạc là bài đọc riêng về thủ tục trong một loại vụ án khác, không thay thế căn cứ xác định tội hành hung đồng đội.

Câu hỏi thường gặp

Không có tỷ lệ thương tích thì có thể kết luận ngay không?

Không thể chỉ từ việc chưa có thông tin về tỷ lệ thương tích mà kết luận có hoặc không có tội hành hung đồng đội. Cần kiểm tra hành vi, tổn hại sức khỏe thực tế và điều kiện phân biệt theo khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015.

Người phạm tội là sĩ quan có phải đồng thời là chỉ huy không?

Điều luật sử dụng cách diễn đạt “là chỉ huy hoặc sĩ quan”, không yêu cầu đồng thời có cả hai tư cách, theo điểm a khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015. Tuy nhiên, vẫn phải xác định đầy đủ các dấu hiệu của hành vi phạm tội.

Có được tự quy đổi hậu quả nghiêm trọng thành tỷ lệ thương tích không?

Không nên tự quy đổi vì điểm đ khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015 không ấn định tỷ lệ tương ứng. Nhận định hậu quả cần bám vào tình tiết vụ việc và căn cứ áp dụng, không dùng một ngưỡng tự đặt.

Chỉ chửi bới đồng đội có phải là hành hung không?

Riêng lời chửi bới chưa thể thay thế dấu hiệu cố ý gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe của tội hành hung đồng đội. Nếu hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự đồng đội trong quan hệ công tác, cần đối chiếu khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.

Căn cứ pháp lý

• Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 398, Điều 134, Điều 392, Điều 140, Điều 396, Điều 397

Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn tội hành hung đồng đội

Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát thông tin, đối chiếu dấu hiệu của tội hành hung đồng đội và giải thích các trường hợp hình phạt có thể liên quan. Nếu cần tư vấn, bạn có thể liên hệ qua luatsu11.vn và chuẩn bị diễn biến sự việc cùng tài liệu hiện có để việc trao đổi tập trung, rõ ràng hơn.

Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 04/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.