Nghe bài viết · 13 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 04/11/2026 · Đọc 15 phút
Bạn có thể yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp để bảo vệ quyền lợi khi có bất đồng về bản di chúc. Căn cứ chung về quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ được quy định tại khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015; điều kiện để di chúc hợp pháp được quy định tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Khi nào cần yêu cầu Tòa án công nhận di chúc hợp pháp?
Việc yêu cầu Tòa án xem xét thường được đặt ra khi có bất đồng về tính hợp pháp của di chúc và người có quyền lợi liên quan cần được bảo vệ. Tuy nhiên, quyền yêu cầu Tòa án bảo vệ không đồng nghĩa mọi di chúc đều phải được Tòa án công nhận trước khi thực hiện.
Khoản 1 Điều 4 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định:
“Cơ quan, tổ chức, cá nhân do Bộ luật này quy định có quyền khởi kiện vụ án dân sự, yêu cầu giải quyết việc dân sự tại Tòa án có thẩm quyền để yêu cầu Tòa án bảo vệ công lý, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của mình hoặc của người khác.”
Trên thực tế, nhu cầu yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp có thể xuất hiện khi người trong gia đình không thống nhất về sự minh mẫn của người lập, cho rằng người lập bị ép buộc hoặc phản đối hình thức của bản di chúc.
Bạn cần xác định rõ người khác đang phản đối điều gì. Việc không đồng ý với cách phân chia tài sản khác với việc chỉ ra di chúc không đáp ứng điều kiện của luật.
Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định điều kiện hợp pháp của di chúc, không đặt ra yêu cầu mọi bản di chúc đều phải có quyết định công nhận của Tòa án. Vì vậy, không nên mặc nhiên coi việc nộp yêu cầu là thủ tục bắt buộc cho mọi trường hợp thừa kế.
Căn cứ nào để xem xét di chúc có hợp pháp?
Di chúc hợp pháp là di chúc đáp ứng các điều kiện về người lập, nội dung và hình thức theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Khi yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp, bạn cần đối chiếu bản di chúc với đầy đủ các nhóm điều kiện này.
Khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
“1. Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
a) Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
b) Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.”
Có thể rà soát theo trình tự sau:
- Kiểm tra trạng thái minh mẫn, sáng suốt của người lập ngay trong khi lập di chúc.
- Làm rõ người lập có bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép hay không.
- Đối chiếu nội dung di chúc với yêu cầu không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Kiểm tra hình thức di chúc và những điều kiện riêng áp dụng cho người lập.
Cụm từ “trong khi lập di chúc” cần được hiểu đúng trọng tâm. Điều phải làm rõ là trạng thái của người lập vào lúc thể hiện ý chí, không đơn thuần là nhận xét chung về sức khỏe của họ.
Tương tự, bản di chúc có chữ ký chưa tự giải đáp đầy đủ các yêu cầu về nội dung và hình thức. Một yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp cần giải thích được vì sao bản di chúc đáp ứng những điều kiện đang bị phản đối.
Hình thức di chúc ảnh hưởng thế nào đến việc công nhận?
Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập bằng văn bản thì có thể di chúc miệng theo Điều 627 Bộ luật Dân sự 2015. Mỗi hình thức cần được đối chiếu với điều kiện tương ứng, không thể chỉ dựa vào việc có hay không có công chứng.
Điều 628 Bộ luật Dân sự 2015 ghi nhận các dạng di chúc bằng văn bản. Bảng sau giúp phân biệt những trường hợp thường gặp:
| Hình thức | Đặc điểm để đối chiếu | Nội dung cần lưu ý |
|---|---|---|
| Văn bản không có người làm chứng | Thuộc hình thức di chúc bằng văn bản | Vẫn phải đáp ứng điều kiện hợp pháp |
| Văn bản có người làm chứng | Có sự tham gia của người làm chứng | Không thay thế yêu cầu về sự tự nguyện của người lập |
| Văn bản có công chứng | Là hình thức được luật ghi nhận | Không chỉ xem xét riêng yếu tố công chứng |
| Văn bản có chứng thực | Là hình thức được luật ghi nhận | Vẫn phải đối chiếu nội dung và điều kiện người lập |
| Di chúc miệng | Áp dụng khi không thể lập bằng văn bản | Phải đáp ứng điều kiện riêng về người làm chứng và xác nhận |
Di chúc không công chứng có thể hợp pháp không?
Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đủ điều kiện tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, theo khoản 4 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Do đó, khi yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp, bạn không nên kết luận bản di chúc vô giá trị chỉ vì thiếu công chứng. Cần tiếp tục xem người lập thuộc trường hợp nào và hình thức đã phù hợp hay chưa.
Người lập di chúc có phải đáp ứng điều kiện riêng không?
Người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải lập di chúc bằng văn bản và được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc theo khoản 2 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Đối với người bị hạn chế về thể chất hoặc không biết chữ, di chúc phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực theo khoản 3 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ trong trường hợp luật quy định là đồng ý về việc lập di chúc. Không nên tự suy diễn thành quyền thay người lập quyết định toàn bộ nội dung.
Di chúc miệng cần đáp ứng điều kiện gì?
Người di chúc miệng phải thể hiện ý chí cuối cùng trước mặt ít nhất hai người làm chứng; ngay sau đó, người làm chứng ghi chép lại và cùng ký tên hoặc điểm chỉ theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày thể hiện ý chí cuối cùng, di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng theo khoản 5 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Vì vậy, lời kể rằng người đã mất từng nói muốn để lại tài sản chưa đủ để kết luận di chúc miệng hợp pháp. Người yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp cần làm rõ cả việc ghi chép, ký tên hoặc điểm chỉ và xác nhận theo luật.
Di chúc hợp pháp có đồng nghĩa toàn bộ nội dung đều có hiệu lực?
Di chúc hợp pháp và hiệu lực của di chúc là những nội dung cần xem xét riêng. Hiệu lực của di chúc có thể hiểu là việc nội dung định đoạt tài sản được thực hiện trong phạm vi pháp luật ghi nhận; Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 quy định thời điểm và các trường hợp ảnh hưởng đến hiệu lực đó.
Theo khoản 1 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế. Khi yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp, bạn cần kiểm tra thêm tình trạng người được hưởng và tài sản được để lại, thay vì chỉ xem bản di chúc được lập ra sao.
Người được hưởng không còn thì xử lý thế nào?
Người thừa kế theo di chúc là cá nhân, cơ quan hoặc tổ chức được chỉ định hưởng tài sản trong di chúc. Theo khoản 2 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc có thể không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần nếu người được hưởng chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập di chúc.
Quy định này cũng áp dụng khi cơ quan, tổ chức được chỉ định không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế. Nếu có nhiều người hoặc tổ chức được hưởng, chỉ phần liên quan đến chủ thể không còn đáp ứng điều kiện mới không có hiệu lực theo khoản 2 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015.
Tài sản không còn có ảnh hưởng gì?
Di sản là tài sản người lập di chúc để lại cho người thừa kế. Theo khoản 3 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc không có hiệu lực nếu di sản không còn vào thời điểm mở thừa kế; nếu chỉ còn một phần, phần di chúc về tài sản còn lại vẫn có hiệu lực.
Đối với nhà đất, việc xác định tài sản còn hay không có thể cần tách khỏi việc đánh giá di chúc. Bạn có thể đọc thêm bài Bán đất nhiều lần cho nhiều người, ai được công nhận? nếu tài sản còn liên quan đến các giao dịch chuyển nhượng khác.
Có phần không hợp pháp thì có mất hiệu lực toàn bộ không?
Phần nội dung không hợp pháp không nhất thiết làm mất hiệu lực toàn bộ di chúc. Khoản 4 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 quy định chỉ phần đó không có hiệu lực nếu không ảnh hưởng đến các phần còn lại.
Điều 130 Bộ luật Dân sự 2015 cũng ghi nhận nguyên tắc giao dịch dân sự vô hiệu từng phần. Vô hiệu từng phần nghĩa là một phần nội dung không có hiệu lực nhưng không ảnh hưởng đến hiệu lực phần còn lại.
Bởi vậy, yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp cần xác định rõ phạm vi đang đề nghị xem xét. Không nên mặc nhiên yêu cầu phủ nhận hoặc giữ nguyên toàn bộ khi bất đồng chỉ nằm ở một phần nội dung.
Cần chuẩn bị gì trước khi đề nghị Tòa án xem xét?
Bạn nên chuẩn bị bản di chúc và thông tin gắn với từng điều kiện đang có bất đồng. Danh sách dưới đây phục vụ việc rà soát nội dung, không phải danh mục hồ sơ tố tụng bắt buộc.
Để trao đổi về yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp, bạn có thể sắp xếp thông tin như sau:
- Tập hợp bản di chúc cần xem xét và những bản khác liên quan đến cùng tài sản, nếu có.
- Ghi rõ hình thức lập di chúc, người tham gia làm chứng và việc công chứng hoặc chứng thực.
- Sắp xếp thông tin về trạng thái của người lập trong khi lập di chúc, cùng nội dung phản đối về lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép.
- Xác định phần tài sản được ghi trong di chúc và tình trạng tài sản cần làm rõ.
- Ghi riêng từng ý kiến bất đồng và nội dung bạn muốn Tòa án bảo vệ.
Nếu có nhiều bản di chúc đối với cùng một tài sản, chỉ bản sau cùng có hiệu lực theo khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Vì thế, không nên chỉ xem bản mà mình đang giữ rồi bỏ qua thông tin về bản lập sau.
Bạn cũng cần tách yêu cầu xem xét di chúc khỏi mong muốn cùng đứng tên nhà đất. Nếu người được hưởng đang quan tâm đến cách ghi tên, bài Hai anh em cùng đứng tên sổ đỏ được không? Trình tự thủ tục thế nào? là nội dung tham khảo riêng.
Về cách xác định hướng giải quyết, bài Phân biệt tranh chấp dân sự và hành chính có thể giúp bạn đặt câu hỏi phù hợp khi trao đổi với luật sư. Không nên mặc nhiên coi mọi yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp đều có cùng cách nộp và giải quyết.
Có thể hình dung cách áp dụng qua tình huống nào?
Việc xem xét cần bắt đầu từ lý do phản đối cụ thể, sau đó đối chiếu điều kiện hợp pháp và hiệu lực. Cách làm này giúp tránh kết luận chỉ dựa vào tên gọi hoặc hình thức bên ngoài của di chúc.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người lập di chúc bằng văn bản không công chứng, để lại tài sản cho các con. Sau đó, có người cho rằng bản di chúc không hợp pháp chỉ vì không được công chứng.
Trong tình huống này, yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp cần tập trung vào điều kiện tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Việc thiếu công chứng không tự nó đủ để phủ nhận di chúc bằng văn bản thuộc trường hợp khoản 4 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu phát hiện có bản di chúc sau cùng đối với chính tài sản đó, cần xem xét thêm khoản 5 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu một phần tài sản không còn, cần tiếp tục đối chiếu khoản 3 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Những tình tiết khác nhau sẽ dẫn đến nội dung cần làm rõ khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Các câu hỏi liên quan đến yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp cần được trả lời dựa trên đúng điểm đang có bất đồng. Không thể lấy một yếu tố riêng lẻ để thay thế toàn bộ điều kiện luật định.
Người thân không đồng ý chia tài sản có làm di chúc mất giá trị không?
Sự không đồng ý không tự nó là căn cứ xác định di chúc không hợp pháp. Cần chỉ ra điều kiện nào tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 không được đáp ứng hoặc trường hợp nào tại Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015 ảnh hưởng đến hiệu lực.
Di chúc có công chứng có cần xem xét sự tự nguyện không?
Có. Điểm a khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015 vẫn yêu cầu người lập minh mẫn, sáng suốt, không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép. Công chứng là yếu tố về hình thức, không thay thế yêu cầu này.
Có được giữ phần hợp pháp khi phần khác có sai sót không?
Có thể giữ phần còn lại nếu phần không hợp pháp không ảnh hưởng đến hiệu lực của phần đó, theo khoản 4 Điều 643 Bộ luật Dân sự 2015. Cần xác định cụ thể sai sót và phạm vi ảnh hưởng, không chỉ dựa vào nhận xét chung.
Chưa có điều luật áp dụng thì Tòa án có được từ chối không?
Khoản 2 Điều 4 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 quy định Tòa án không được từ chối giải quyết vụ việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng. Quy định này không đồng nghĩa yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp đương nhiên được chấp nhận.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (còn hiệu lực): Điều 627, Điều 628, Điều 630, Điều 643, Điều 130
- Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 21/VBHN-VPQH 2026) (còn hiệu lực): Điều 4
Luật Sư 11 hỗ trợ xem xét di chúc và hướng bảo vệ quyền lợi
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát điều kiện lập di chúc, phân biệt tính hợp pháp với hiệu lực và xác định nội dung đang có bất đồng. Nếu cần tư vấn về yêu cầu tòa án công nhận di chúc hợp pháp, bạn có thể liên hệ qua luatsu11.vn để trao đổi tình tiết và những giấy tờ hiện có.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 04/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
