Nghe bài viết · 10 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 03/11/2026 · Đọc 12 phút
Người phạm tội đã bảy mươi tuổi vẫn có thể bị tuyên tù chung thân. Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015 quy định phạm vi áp dụng hình phạt này và loại trừ người dưới 18 tuổi phạm tội, không đặt ra ngoại lệ tương tự cho người cao tuổi. Tuy nhiên, có thể áp dụng không có nghĩa là bắt buộc phải tuyên.
Người phạm tội cao tuổi có được loại trừ tù chung thân không?
Tuổi cao không phải trường hợp loại trừ tù chung thân được nêu tại Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015. Muốn biết một người có thể chịu mức án này hay không, cần đối chiếu cả quy định chung và điều luật về tội danh cụ thể.
Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015 quy định:
“Tù chung thân là hình phạt tù không thời hạn được áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, nhưng chưa đến mức bị xử phạt tử hình.” (Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015).
“Không áp dụng hình phạt tù chung thân đối với người dưới 18 tuổi phạm tội.” (Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015).
Hình phạt tù không thời hạn được hiểu là hình phạt không ấn định sẵn thời gian chấp hành bằng một số năm cụ thể. Đây chính là đặc điểm của tù chung thân theo định nghĩa trên.
Gia đình cần phân biệt việc loại trừ một hình phạt với việc lựa chọn mức án trong từng vụ việc. Điều luật không loại trừ người cao tuổi không có nghĩa Tòa án phải chọn tù chung thân mỗi khi xét xử người cao tuổi.
Ngược lại, cũng không thể chỉ dựa vào tuổi già để khẳng định người bị xét xử chắc chắn được nhận án tù có thời hạn. Khả năng áp dụng phải gắn với hành vi và trường hợp mà điều luật cụ thể quy định.
Khi nào người cao tuổi vẫn có thể bị tuyên tù chung thân?
Người cao tuổi vẫn có thể bị tuyên tù chung thân khi hành vi thuộc trường hợp có quy định hình phạt này và đáp ứng phạm vi áp dụng tại Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015. Khung hình phạt là khoảng mức phạt hoặc các loại hình phạt mà điều luật quy định cho một nhóm trường hợp phạm tội.
Dưới đây là những trường hợp cụ thể để gia đình đối chiếu, không phải danh sách đầy đủ mọi tội có mức tù chung thân.
Trường hợp giết người
Khoản 1 Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015 quy định hình phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình đối với hành vi giết người thuộc các trường hợp được liệt kê tại khoản này.
Các trường hợp đó có thể kể đến giết người đang thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ của nạn nhân; giết ông, bà, cha, mẹ, người nuôi dưỡng, thầy giáo, cô giáo của mình; giết người có tính chất côn đồ hoặc có tổ chức.
Như vậy, không thể chỉ nghe tên tội giết người rồi kết luận chắc chắn mức án. Gia đình có thể đọc thêm phần phân tích về tội giết người và các mức hình phạt để hiểu cách đối chiếu hành vi với từng trường hợp.
Trường hợp nhận hối lộ
Điểm a khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 quy định phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân nếu của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá từ 1.000.000.000 đồng trở lên.
Điểm b khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 cũng quy định phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân nếu hành vi gây thiệt hại về tài sản từ 5.000.000.000 đồng trở lên.
Người phạm tội thuộc các trường hợp này không đương nhiên được loại trừ tù chung thân chỉ vì đã cao tuổi. Tuy nhiên, điều luật có các mức hình phạt lựa chọn, không quy định mọi trường hợp đều phải áp dụng mức cao nhất.
Trường hợp xâm hại tình dục trẻ em và tiền chất ma túy
Khoản 3 Điều 142 Bộ luật Hình sự 2015 quy định phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình đối với các trường hợp như có tổ chức, nhiều người hiếp một người hoặc làm nạn nhân chết hay tự sát.
Điểm a khoản 4 Điều 253 Bộ luật Hình sự 2015 quy định phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân khi tiền chất ở thể rắn có khối lượng từ 1.200 gam trở lên.
Điểm b khoản 4 Điều 253 Bộ luật Hình sự 2015 quy định cùng mức phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân khi tiền chất ở thể lỏng có thể tích từ 1.800 mililít trở lên.
Có thể so sánh phạm vi các điều luật như sau:
| Nhóm hành vi | Căn cứ cần đối chiếu | Khả năng áp dụng tù chung thân |
|---|---|---|
| Giết người | Các trường hợp cụ thể của tội giết người | Có, nếu thuộc trường hợp luật quy định |
| Nhận hối lộ | Giá trị của hối lộ hoặc thiệt hại tài sản | Có, khi thuộc khung tương ứng |
| Hiếp dâm trẻ em | Hành vi, đặc điểm nạn nhân và hậu quả | Có, khi thuộc trường hợp tương ứng |
| Hành vi liên quan đến tiền chất ma túy | Dạng và lượng tiền chất | Có, khi đạt mức luật quy định |
Có phải cứ thuộc khung có tù chung thân là bị tuyên mức án này?
Người phạm tội thuộc khung có tù chung thân không đồng nghĩa chắc chắn bị tuyên tù chung thân. Cần đọc đầy đủ các mức hình phạt trong khung thay vì chỉ chú ý đến mức nặng nhất.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người cao tuổi lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhận tiền để làm việc theo yêu cầu của người đưa hối lộ; số tiền nhận là 1.000.000.000 đồng, thuộc điểm a khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015.
Trong tình huống giả định đó, khung hình phạt là tù 20 năm hoặc tù chung thân theo khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015. Chỉ từ thông tin về tuổi và số tiền nhận, chưa thể khẳng định mức án cụ thể sẽ được tuyên.
Gia đình nên đề nghị làm rõ hành vi bị xem xét, căn cứ xác định giá trị tài sản và điều khoản được áp dụng. Việc đọc riêng mức án cao nhất dễ dẫn đến lo lắng quá mức hoặc hiểu sai khả năng giải quyết vụ việc.
Có thể chuyển từ tù chung thân sang tù có thời hạn cho người cao tuổi không?
Không thể kết luận người cao tuổi được chuyển từ tù chung thân sang tù có thời hạn chỉ dựa vào các điều luật đang phân tích. Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015 xác định tính chất và phạm vi áp dụng tù chung thân, không quy định điều kiện chuyển hình phạt này sau khi đã bị kết án.
Tù có thời hạn là hình phạt tù được xác định bằng một khoảng thời gian cụ thể. Cần phân biệt việc Tòa án lựa chọn mức tù có thời hạn khi xét xử với việc thay đổi hình phạt của người đã bị kết án tù chung thân.
Chẳng hạn, khoản 4 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 chỉ quy định mức phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân khi của hối lộ là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại về tài sản 5.000.000.000 đồng trở lên, không quy định việc chuyển bản án tù chung thân sang tù có thời hạn.
Đối với người phạm tội đã bị kết án, gia đình cần xác định rõ mình đang hỏi về mức án ban đầu hay khả năng thay đổi việc chấp hành án. Không nên dùng một quy định về khung hình phạt để suy ra điều kiện giải quyết ở giai đoạn khác.
Người cao tuổi bị tù chung thân có được tha tù trước thời hạn không?
Chưa có đủ căn cứ từ các điều luật được phân tích để xác định điều kiện tha tù trước thời hạn cho người cao tuổi bị kết án tù chung thân. Tha tù trước thời hạn được hiểu là việc cho người đang chấp hành án tù ra khỏi cơ sở giam giữ trước khi hết thời gian phải chấp hành; đây không phải nội dung được Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015 quy định.
Vì vậy, không thể trả lời rằng cứ cao tuổi thì được tha, cũng không thể kết luận mọi người cao tuổi đều không có khả năng được xem xét. Cả hai cách khẳng định đều vượt quá nội dung của những điều luật nêu trong bài.
Gia đình nên chuẩn bị bản án và giấy tờ liên quan đến quá trình chấp hành án để trao đổi cụ thể với luật sư. Việc rà soát phải tách biệt câu hỏi về khả năng tuyên tù chung thân với câu hỏi về việc chấp hành hình phạt.
Gia đình nên chuẩn bị gì khi cần luật sư bào chữa?
Gia đình nên tập hợp thông tin về hành vi, điều khoản đang được áp dụng và những giấy tờ đã có trong vụ việc. Bào chữa là việc đưa ra lý lẽ và căn cứ để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.
Danh sách sau là gợi ý chuẩn bị trao đổi, không phải bộ hồ sơ bắt buộc:
- Gia đình ghi lại diễn biến vụ việc, phân biệt thông tin trực tiếp biết với thông tin nghe kể.
- Gia đình tập hợp giấy tờ liên quan đến hành vi, hậu quả và tài sản đang được xem xét.
- Gia đình chuẩn bị giấy tờ thể hiện tuổi và tình trạng sức khỏe để luật sư kiểm tra.
- Gia đình ghi rõ câu hỏi về mức án, việc chấp hành án hoặc mong muốn cần được tư vấn.
Nếu vụ việc có nội dung hoàn trả tài sản, gia đình có thể tham khảo bài về việc trả tiền khắc phục trong vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Không nên tự suy ra rằng hoàn trả tài sản hoặc cao tuổi sẽ đương nhiên loại trừ hình phạt tù.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời dưới đây giúp phân biệt khả năng áp dụng tù chung thân với một số câu hỏi liên quan đến tội danh và hình phạt.
Người chưa thành niên có bị tù chung thân không?
Điều 39 Bộ luật Hình sự 2015 quy định không áp dụng hình phạt tù chung thân đối với người dưới 18 tuổi phạm tội. Đây là trường hợp loại trừ được nêu rõ trong điều luật.
Người làm việc trong doanh nghiệp ngoài Nhà nước có thể bị xử lý về nhận hối lộ không?
Có. Khoản 6 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 quy định người có chức vụ, quyền hạn trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước mà nhận hối lộ thì bị xử lý theo điều này.
Người nhận hối lộ có thể chịu hình phạt nào ngoài tù?
Theo khoản 5 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội còn bị cấm đảm nhiệm chức vụ nhất định từ 01 năm đến 05 năm; có thể bị phạt tiền từ 60.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng và tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo khoản 5 Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015.
Đánh người có thể bị kết luận ngay là tội giết người không?
Không thể chỉ từ cách mô tả “đánh người” mà kết luận ngay là tội giết người. Cần làm rõ hành vi và đối chiếu điều luật phù hợp; bạn có thể tham khảo thêm bài về cố ý gây thương tích với hung khí nguy hiểm khi tìm hiểu hướng phân biệt.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 354, Điều 39, Điều 123, Điều 142, Điều 253
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn hình phạt cho người cao tuổi
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát điều khoản áp dụng, giải thích khả năng chịu hình phạt và trao đổi phương án bào chữa phù hợp với tình tiết vụ việc. Nếu gia đình đang lo lắng về nguy cơ tù chung thân, bạn có thể liên hệ để được tư vấn trên cơ sở giấy tờ và thông tin cụ thể.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 03/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
