1. Di chúc như thế nào thì hợp pháp ?
Theo Điều 630 Bộ luật dân sự 2015, di chúc hợp pháp được quy định như sau:
– Di chúc hợp pháp phải có đủ các điều kiện sau đây:
- Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc; không bị lừa dối, đe doạ, cưỡng ép;
- Nội dung của di chúc không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức di chúc không trái quy định của luật.
Để nắm rõ hơn từng tiêu chí cụ thể cùng các lỗi thường gặp khi soạn thảo, bạn có thể xem thêm điều kiện để di chúc hợp pháp được phân tích chi tiết trong bài viết chuyên sâu.
– Di chúc của người từ đủ mười lăm tuổi đến chưa đủ mười tám tuổi phải được lập thành văn bản và phải được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
– Di chúc của người bị hạn chế về thể chất hoặc của người không biết chữ phải được người làm chứng lập thành văn bản và có công chứng hoặc chứng thực. Những trường hợp đặc thù này thường khiến nhiều người băn khoăn không biết bản thân có đủ điều kiện lập di chúc hay không, vấn đề ai được lập di chúc theo pháp luật sẽ giải đáp cụ thể cho từng nhóm đối tượng.
– Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực chỉ được coi là hợp pháp, nếu có đủ các điều kiện được quy định tại khoản 1 Điều này.
– Di chúc miệng được coi là hợp pháp nếu người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng, người làm chứng ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 05 ngày làm việc, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng viên hoặc cơ quan có thẩm quyền chứng thực xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ của người làm chứng.
2. Di chúc không được công chứng thì có hiệu lực không ?
Theo Điều 627 Bộ luật dân sự 2015, hình thức của di chúc được quy định như sau:
Di chúc phải được lập thành văn bản; nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng.
– Di chúc bằng văn bản:
- Di chúc bằng văn bản không có người làm chứng.
- Di chúc bằng văn bản có người làm chứng.
- Di chúc bằng văn bản có công chứng.
- Di chúc bằng văn bản có chứng thực.
Trong đó, hình thức tự viết tay không qua công chứng được áp dụng khá phổ biến nhưng cũng gây nhiều tranh cãi về giá trị pháp lý, vì vậy câu hỏi di chúc viết tay có giá trị pháp lý không luôn là mối quan tâm hàng đầu của người dân khi tự soạn thảo di chúc mà không có sự hỗ trợ của công chứng viên.
– Di chúc miệng:
- Trường hợp tính mạng một người bị cái chết đe dọa và không thể lập di chúc bằng văn bản thì có thể lập di chúc miệng.
- Sau 03 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người lập di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.
Theo Điều 643 Bộ luật dân sự 2015, hiệu lực của di chúc được quy định như sau:
– Di chúc có hiệu lực từ thời điểm mở thừa kế.
– Di chúc không có hiệu lực toàn bộ hoặc một phần trong trường hợp sau đây:
- Người thừa kế theo di chúc chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc;
- Cơ quan, tổ chức được chỉ định là người thừa kế không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế.Ngoài ra, nếu di chúc được lập không đúng trình tự, hình thức hoặc người lập không đủ năng lực hành vi, di chúc cũng có thể bị vô hiệu một phần hoặc toàn bộ, cụ thể về các trường hợp di chúc bị tuyên vô hiệu đã được quy định khá rõ để tránh rủi ro tranh chấp sau này.
- Trường hợp có nhiều người thừa kế theo di chúc mà có người chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người lập di chúc, một trong nhiều cơ quan, tổ chức được chỉ định hưởng thừa kế theo di chúc không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế thì chỉ phần di chúc có liên quan đến cá nhân, cơ quan, tổ chức này không có hiệu lực.
– Di chúc không có hiệu lực, nếu di sản để lại cho người thừa kế không còn vào thời điểm mở thừa kế; nếu di sản để lại cho người thừa kế chỉ còn một phần thì phần di chúc về phần di sản còn lại vẫn có hiệu lực.
– Khi di chúc có phần không hợp pháp mà không ảnh hưởng đến hiệu lực của các phần còn lại thì chỉ phần đó không có hiệu lực. Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực, đây cũng là nguyên tắc thường được áp dụng tương tự khi xem xét quy định về di chúc chung của vợ chồng khi một trong hai người đã mất trước.
– Khi một người để lại nhiều bản di chúc đối với một tài sản thì chỉ bản di chúc sau cùng có hiệu lực.
Như vậy, theo các quy định trên thì pháp luật không bắt buộc di chúc phải thực hiện công chứng. Việc công chứng chứng thực di cNhư vậy, theo các quy định trên thì pháp luật không bắt buộc di chúc phải thực hiện công chứng, việc công chứng chứng thực di chúc sẽ tùy vào ý chí của người lập di chúc. Tuy nhiên, để tránh những rủi ro về hình thức hoặc nội dung khiến di chúc bị vô hiệu sau này, người lập di chúc nên cân nhắc trao đổi trước với luật sư thừa kế để được tư vấn phương án lập di chúc phù hợp và chặt chẽ nhất.
XEM THÊM:
Phương án bố trí chỗ ở tạm thời cho chủ sở hữu, người sử dụng nhà chung cư
