Nhiều người cho rằng được tại ngoại đồng nghĩa với việc không phải chấp hành hình phạt tù. Tuy nhiên, đây là cách hiểu chưa chính xác. Thực tế, tại ngoại có đi tù không phụ thuộc vào kết quả giải quyết vụ án, bản án của Tòa án và các điều kiện pháp luật liên quan. Bài viết dưới đây từ luật sư 11 sẽ làm rõ những trường hợp được tại ngoại vẫn phải chấp hành án tù và những trường hợp không phải chấp hành án phạt tù.
Người được tại ngoại có đi tù không?
Câu trả lời là có thể có hoặc không, tùy thuộc vào kết quả giải quyết vụ án và quyết định của cơ quan tiến hành tố tụng.
Trước hết cần hiểu rằng, tại ngoại không phải là một hình thức miễn trách nhiệm hình sự hay miễn chấp hành hình phạt. Đây chỉ là cách gọi phổ biến để chỉ trường hợp người bị buộc tội được áp dụng biện pháp ngăn chặn khác thay cho tạm giam, như bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13 (được hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH năm 2026).
Điều đó có nghĩa, trong thời gian điều tra, truy tố hoặc xét xử, người được tại ngoại vẫn phải chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Sau khi vụ án được giải quyết, việc có phải đi tù hay không sẽ căn cứ vào bản án hoặc quyết định có hiệu lực pháp luật của Tòa án.
Những trường hợp người được tại ngoại vẫn phải đi tù
Tại ngoại có đi tù không phụ thuộc vào kết quả giải quyết vụ án và phán quyết của Tòa án. Trong thực tế, người được tại ngoại vẫn có thể phải chấp hành hình phạt tù trong các trường hợp sau:
Bị Tòa án tuyên phạt án tù có thời hạn
Sau khi xét xử, nếu Tòa án tuyên bị cáo hình phạt tù có thời hạn và bản án đã có hiệu lực pháp luật thì người bị kết án phải chấp hành hình phạt theo quy định của Luật Thi hành án hình sự số 41/2019/QH14.
Việc trước đó được tại ngoại không làm thay đổi nghĩa vụ thi hành án. Sau khi nhận được quyết định thi hành án, người bị kết án phải có mặt theo yêu cầu để chấp hành án phạt tù, trừ trường hợp được hoãn hoặc tạm đình chỉ chấp hành án theo quy định của pháp luật.
Xem thêm: Bị khởi tố có được tại ngoại không? Điều kiện và quy trình xin tại ngoại 2026.
Bị phạt tù nhưng không đủ điều kiện hưởng án treo
Không phải mọi trường hợp bị tuyên phạt tù đều được hưởng án treo. Theo Điều 65 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017) và Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP), chỉ những người đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định mới được xem xét hưởng án treo.
Nếu không đủ điều kiện hưởng án treo, dù trước đó được tại ngoại thì sau khi bản án có hiệu lực, người bị kết án vẫn phải thi hành hình phạt tù theo quyết định của Tòa án.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân, việc được tại ngoại trong quá trình điều tra hoặc xét xử không phải là căn cứ để Tòa án quyết định cho hưởng án treo. Hai vấn đề này được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật khác nhau và được xem xét trên những căn cứ độc lập.
Vi phạm nghĩa vụ trong thời gian tại ngoại
Người được tại ngoại vẫn phải tuân thủ các nghĩa vụ theo biện pháp ngăn chặn được áp dụng. Nếu có hành vi bỏ trốn, tiếp tục phạm tội, cản trở hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, tiêu hủy chứng cứ hoặc vi phạm cam kết khi bảo lĩnh, đặt tiền để bảo đảm, cơ quan có thẩm quyền có thể hủy bỏ biện pháp ngăn chặn và áp dụng lại biện pháp tạm giam theo Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự số 101/2015/QH13.
Cần lưu ý rằng, việc bị tạm giam trở lại trong giai đoạn tố tụng không đồng nghĩa với việc đã bị kết án tù. Tuy nhiên, nếu sau đó Tòa án tuyên hình phạt tù có hiệu lực thì người đó vẫn phải chấp hành án theo quy định của pháp luật.
Thời gian tại ngoại có tính vào thời gian thi hành án không?
Không. Thời gian tại ngoại không được tính vào thời gian chấp hành hình phạt tù. Trong giai đoạn này, người bị buộc tội chỉ đang được áp dụng biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam và chưa bắt đầu thi hành án theo bản án của Tòa án.
Theo Điều 38 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), thời gian tạm giữ, tạm giam mới được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt tù theo quy định, còn thời gian được tại ngoại thì không được khấu trừ.
Ví dụ, một người được tại ngoại 10 tháng trong quá trình điều tra, xét xử và sau đó bị Tòa án tuyên phạt 3 năm tù thì vẫn phải chấp hành đủ 3 năm tù, trừ trường hợp được hưởng các chế định như giảm thời hạn chấp hành án, đặc xá hoặc quy định khác của pháp luật.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân, đây là điểm mà nhiều người dễ nhầm lẫn. Chỉ thời gian bị tước quyền tự do hợp pháp (tạm giữ, tạm giam) mới được trừ vào thời hạn chấp hành án tù, còn thời gian được tại ngoại thì không.
Đọc thêm: Bị can cần nộp bao nhiêu tiền để được tại ngoại theo quy định pháp luật?.
Trường hợp được tại ngoại nhưng không phải đi tù
Vấn đề tại ngoại có đi tù không còn được xem xét dựa trên kết quả cuối cùng của quá trình tố tụng. Nếu kết quả giải quyết vụ án hoặc bản án của Tòa án thuộc một trong các trường hợp dưới đây thì người được tại ngoại có thể không phải đi tù.
Được tuyên không phạm tội
Nếu sau quá trình điều tra, truy tố và xét xử, cơ quan tiến hành tố tụng xác định không đủ căn cứ buộc tội hoặc Tòa án tuyên bị cáo không phạm tội thì người được tại ngoại sẽ không phải chấp hành hình phạt tù.
Vụ án bị đình chỉ theo quy định của pháp luật
Trong một số trường hợp, vụ án hoặc bị can có thể được đình chỉ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự, chẳng hạn như:
- Không có sự việc phạm tội.
- Hành vi không cấu thành tội phạm.
- Hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.
- Có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
- Người thực hiện hành vi đã chết (trừ trường hợp cần giải quyết vấn đề bồi thường hoặc minh oan).
Khi đó, người được tại ngoại sẽ không phải chấp hành án tù.
Được áp dụng hình phạt không phải là tù giam
Sau khi xét xử, Tòa án có thể quyết định áp dụng hình phạt khác nếu đủ căn cứ theo quy định của Bộ luật Hình sự, chẳng hạn:
- Cảnh cáo.
- Phạt tiền.
- Cải tạo không giam giữ.
Trong những trường hợp này, mặc dù trước đó người phạm tội được tại ngoại nhưng sẽ không phải chấp hành hình phạt tù.
Được hưởng án treo
Nếu bị tuyên phạt tù nhưng đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo Điều 65 Bộ luật Hình sự và hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP), Tòa án có thể cho người phạm tội hưởng án treo.
Án treo không phải là hình phạt độc lập mà là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện trong thời gian thử thách. Người được hưởng án treo không phải chấp hành hình phạt tù nếu tuân thủ đầy đủ các nghĩa vụ theo bản án.
Tham khảo: Quy định quyền và nghĩa vụ của người bị cấm đi khỏi nơi cư trú theo luật hiện hành.
Được tại ngoại có ảnh hưởng đến mức án hay không?
Nhiều người băn khoăn tại ngoại có đi tù không và liệu việc được tại ngoại có giúp giảm nhẹ mức án hay không. Thực tế, việc được tại ngoại không làm tăng hoặc giảm hình phạt, bởi đây chỉ là biện pháp ngăn chặn áp dụng trong quá trình điều tra, truy tố hoặc xét xử, không phải căn cứ quyết định mức án.
Theo Điều 50 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 (được sửa đổi, bổ sung năm 2017), khi quyết định hình phạt, Tòa án xem xét dựa trên tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội, các tình tiết tăng nặng theo Điều 52 và tình tiết giảm nhẹ theo Điều 51 Bộ luật Hình sự, cùng các tình tiết khác của vụ án.
Tuy nhiên, trong thời gian tại ngoại, nếu người bị buộc tội chấp hành tốt nghĩa vụ, thành khẩn khai báo, tích cực khắc phục hậu quả hoặc hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng thì những yếu tố này có thể được Tòa án xem xét khi đánh giá tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Tại ngoại có đi tù không chỉ được xác định khi có kết quả giải quyết vụ án và bản án có hiệu lực của Tòa án. Người được tại ngoại vẫn có thể phải thi hành hình phạt tù nếu bị tuyên án và không thuộc trường hợp được hưởng án treo, miễn hình phạt hoặc các chế định khác theo quy định pháp luật. Liên hệ Luật sư 11 để được tư vấn về quyền lợi, nghĩa vụ của người được tại ngoại và hướng xử lý phù hợp trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử.
