Nghe bài viết · 8 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 28/10/2026 · Đọc 9 phút
Người có nghĩa vụ cấp dưỡng, có khả năng thực tế nhưng từ chối hoặc trốn tránh có thể bị xử lý hình sự nếu đáp ứng các điều kiện tại Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015. Việc chậm cấp dưỡng cho con sau ly hôn cần được xem xét theo khả năng thực hiện, hậu quả và việc đã bị xử phạt trước đó.
Nghĩa vụ cấp dưỡng được thực hiện giữa những ai?
Nghĩa vụ cấp dưỡng là trách nhiệm cấp dưỡng giữa những người có quan hệ gia đình theo quy định pháp luật. Khoản 1 Điều 107 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định trách nhiệm này không thể thay thế bằng nghĩa vụ khác hoặc chuyển giao cho người khác.
Các quan hệ được khoản 1 Điều 107 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định gồm:
- Cha, mẹ và con.
- Anh, chị, em với nhau.
- Ông bà nội, ông bà ngoại và cháu.
- Cô, dì, chú, cậu, bác ruột và cháu ruột.
- Vợ và chồng.
Với con đối với cha mẹ, Điều 111 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 yêu cầu người con đã thành niên, không sống chung phải cấp dưỡng khi cha mẹ không có khả năng lao động và không có tài sản tự nuôi mình.
Đối với anh, chị, em, Điều 112 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định các điều kiện riêng, gắn với khả năng của cha mẹ, tình trạng sống chung và khả năng tự nuôi mình của người cần được cấp dưỡng.
Cha mẹ phải cấp dưỡng cho con sau ly hôn trong trường hợp nào?
Cha mẹ không sống chung với con phải cấp dưỡng khi con thuộc diện được Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 bảo vệ. Cha mẹ sống chung nhưng vi phạm trách nhiệm nuôi dưỡng con cũng thuộc trường hợp phải thực hiện.
Các điều kiện về người con gồm:
- Con chưa thành niên, theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động và không có tài sản để tự nuôi mình, theo Điều 110 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Điều luật không đặt việc cha mẹ từng kết hôn làm điều kiện cấp dưỡng. Vì vậy, khi xem xét trách nhiệm với con sinh ngoài hôn nhân, cần đối chiếu các điều kiện về cha mẹ và con, không chỉ nhìn vào tình trạng hôn nhân.
Hành vi từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng sau ly hôn bị xử phạt bao nhiêu?
Người phạm tội có thể bị cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm theo Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015. Điều luật không quy định hình phạt tiền.
Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015 quy định nguyên văn:
Người nào có nghĩa vụ cấp dưỡng và có khả năng thực tế để thực hiện việc cấp dưỡng đối với người mà mình có nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định của pháp luật mà từ chối hoặc trốn tránh nghĩa vụ cấp dưỡng, làm cho người được cấp dưỡng lâm vào tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này mà còn vi phạm, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 380 của Bộ luật này, thì bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.
Căn cứ: Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015.
Cảnh cáo, cải tạo không giam giữ và phạt tù là các hình phạt mà điều luật cho phép áp dụng đối với người phạm tội. Không thể chỉ từ việc chưa trả tiền cấp dưỡng để kết luận người đó phải chịu hình phạt nào.
Về xử phạt vi phạm hành chính, Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015 chỉ nhắc đến việc đã bị xử phạt mà còn vi phạm; điều luật không nêu mức tiền phạt hành chính.
Khi nào việc không cấp dưỡng có thể bị xử lý hình sự?
Việc xử lý hình sự đòi hỏi phải xem xét đầy đủ các điều kiện tại Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015. Người có trách nhiệm nhưng thực sự không có khả năng thực hiện cần được phân biệt với người có khả năng mà cố tình từ chối hoặc trốn tránh.
Các điều kiện cần kiểm tra gồm:
- Người bị xem xét có trách nhiệm cấp dưỡng theo pháp luật.
- Người đó có khả năng thực tế để thực hiện.
- Người đó từ chối hoặc trốn tránh việc thực hiện.
- Hành vi làm người được cấp dưỡng nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe; hoặc người vi phạm đã bị xử phạt hành chính về hành vi được điều luật quy định mà còn vi phạm.
- Trường hợp đó không thuộc Điều 380 Bộ luật Hình sự 2015.
Các điều kiện trên đều căn cứ Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015. Vì điều luật loại trừ trường hợp thuộc Điều 380, không nên tự đồng nhất tội này với tội không chấp hành án khi chưa kiểm tra căn cứ áp dụng.
Cần phải làm gì khi bị xem xét về tội trốn tránh cấp dưỡng cho con?
Người bị xem xét nên làm rõ trách nhiệm cấp dưỡng, khả năng thực tế và quá trình đã thực hiện. Việc chuẩn bị thông tin phải bám vào các điều kiện của Điều 186 Bộ luật Hình sự 2015, thay vì chỉ giải thích rằng bản thân đang khó khăn.
Có thể chuẩn bị theo trình tự:
- Tập hợp giấy tờ xác định trách nhiệm với con và nội dung đã được yêu cầu thực hiện.
- Tổng hợp chứng từ chuyển tiền, giao nhận tiền hoặc thông tin thể hiện việc cấp dưỡng thực tế.
- Chuẩn bị thông tin về thu nhập, tài sản và nguyên nhân chưa thực hiện.
- Làm rõ tình trạng sức khỏe của người được cấp dưỡng và việc từng bị xử phạt hành chính, nếu có.
- Nhờ luật sư đối chiếu từng điều kiện pháp luật với tình tiết cụ thể.
Đây là gợi ý chuẩn bị làm việc, không phải danh mục hồ sơ bắt buộc. Nếu có thắc mắc liên quan, bạn có thể đọc thêm bài Trong thời gian tại ngoại có được đi làm không?.
Thay đổi nghĩa vụ cấp dưỡng khi nào được chấp nhận?
Cần phân biệt thay đổi mức, cách thực hiện với chấm dứt nghĩa vụ cấp dưỡng. Các điều luật đang được viện dẫn xác định người phải thực hiện và căn cứ chấm dứt, nhưng chưa đủ để kết luận điều kiện thay đổi mức hoặc cách cấp dưỡng.
Riêng việc chấm dứt được Điều 118 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định trong các trường hợp:
- Người được cấp dưỡng đã thành niên và có khả năng lao động hoặc có tài sản tự nuôi mình.
- Người được cấp dưỡng được nhận làm con nuôi.
- Người cấp dưỡng đã trực tiếp nuôi dưỡng người được cấp dưỡng.
- Người cấp dưỡng hoặc người được cấp dưỡng chết.
- Bên được cấp dưỡng sau ly hôn đã kết hôn.
- Trường hợp khác theo quy định của luật.
Bảng sau giúp phân biệt các hoàn cảnh thường gặp:
| Hoàn cảnh | Điểm cần phân biệt |
|---|---|
| Con đã thành niên | Cần xem thêm khả năng lao động hoặc tài sản tự nuôi mình. |
| Cha hoặc mẹ trực tiếp nuôi con kết hôn lại | Không đồng nhất với chính người được cấp dưỡng kết hôn. |
| Người cấp dưỡng trực tiếp nuôi người được cấp dưỡng | Là căn cứ chấm dứt được điều luật xác định. |
Câu hỏi thường gặp
Có thể giao người khác thực hiện thay trách nhiệm cấp dưỡng không?
Khoản 1 Điều 107 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định nghĩa vụ cấp dưỡng không thể chuyển giao cho người khác.
Có thể dùng việc sang tên nhà đất để tự coi là đã hết trách nhiệm không?
Khoản 1 Điều 107 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 không cho phép thay thế bằng nghĩa vụ khác. Nếu đồng thời có nhu cầu xử lý tài sản, bạn có thể tham khảo riêng bài phí sang tên sổ đỏ từ chồng sang vợ và bài người nộp lệ phí, thuế khi sang tên sổ đỏ.
Có thể yêu cầu Tòa án buộc người trốn tránh phải cấp dưỡng không?
Có. Khoản 2 Điều 107 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định Tòa án buộc thực hiện theo yêu cầu của cá nhân, cơ quan, tổ chức được dẫn chiếu tại Điều 119 của Luật này khi người có trách nhiệm nuôi dưỡng trốn tránh.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 107, Điều 110, Điều 118, Điều 111, Điều 112, Điều 119
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 186, Điều 380
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn cấp dưỡng
Luật Sư 11 hỗ trợ đối chiếu tình tiết, rà soát giấy tờ và tư vấn hướng xử lý khi phát sinh tranh chấp cấp dưỡng hoặc bị xem xét trách nhiệm hình sự. Bạn có thể liên hệ để trao đổi cụ thể về hoàn cảnh của gia đình mình.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 28/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
