Vay tiền không trả có bị đi tù không là thắc mắc của rất nhiều người khi gặp khó khăn về tài chính hoặc phát sinh tranh chấp vay mượn. Phần lớn các tranh chấp vay tài sản là quan hệ dân sự và sẽ được giải quyết theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015. Vậy khi nào người vay chỉ phải chịu trách nhiệm dân sự? Khi nào có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Bài viết dưới đây của Luật Sư 11 sẽ phân tích chi tiết các quy định pháp luật hiện hành, giúp bạn hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và hướng xử lý phù hợp.
Vay tiền không trả có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Nhiều người cho rằng chỉ cần vay tiền không trả sẽ bị công an bắt hoặc phải đi tù. Tuy nhiên, quan điểm này không hoàn toàn đúng. Tùy từng trường hợp, người vay có thể chỉ phải chịu trách nhiệm dân sự hoặc bị xử lý hình sự nếu có hành vi nhằm chiếm đoạt tài sản.
Khi nào vay tiền không trả chỉ là tranh chấp dân sự?
Theo Điều 463 và Điều 466 Bộ luật Dân sự năm 2015, hợp đồng vay tài sản là sự thỏa thuận giữa bên cho vay và bên vay, theo đó bên vay có nghĩa vụ hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi (nếu có thỏa thuận) khi đến hạn.
Nếu đến thời hạn thanh toán mà người vay không trả hoặc trả không đúng hạn thì đây trước hết là vi phạm nghĩa vụ dân sự. Khi đó, bên cho vay có quyền:
- Yêu cầu người vay thực hiện nghĩa vụ trả nợ;
- Thương lượng hoặc gia hạn thời gian thanh toán;
- Khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu giải quyết tranh chấp;
- Yêu cầu cơ quan thi hành án dân sự tổ chức thi hành bản án sau khi có hiệu lực.
Trong thực tế, các trường hợp sau thường được xác định là tranh chấp dân sự:
- Làm ăn thua lỗ, mất khả năng thanh toán;
- Bị mất việc, giảm thu nhập hoặc gặp khó khăn tài chính;
- Bị bệnh, tai nạn hoặc xảy ra sự kiện bất khả kháng;
- Chủ động liên hệ với chủ nợ để xin gia hạn hoặc trả dần;
- Không có hành vi gian dối, bỏ trốn hoặc tẩu tán tài sản.
Như vậy, việc không có khả năng trả nợ khác với cố ý chiếm đoạt tài sản. Trong những trường hợp trên, người vay vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ nhưng sẽ được giải quyết theo thủ tục dân sự, không phải chịu trách nhiệm hình sự.
Xem thêm: Cho vay tiền nhưng người vay không trả đúng hạn phải làm thế nào?.
Khi nào vay tiền không trả có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Không phải mọi khoản nợ đều dẫn đến trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, người vay có thể bị xem xét về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo Điều 175 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) nếu có đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm.
Một số hành vi thường gặp gồm:
- Vay tiền hợp pháp nhưng sau đó bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản;
- Đến hạn trả nợ, mặc dù có điều kiện và khả năng trả nhưng cố tình không trả để chiếm đoạt;
- Sử dụng tiền vay vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến mất khả năng thanh toán;
- Dùng thủ đoạn gian dối sau khi nhận tiền vay nhằm chiếm đoạt tài sản.
Khi xem xét vụ việc, cơ quan tiến hành tố tụng không chỉ căn cứ vào việc người vay chưa trả nợ mà còn đánh giá toàn diện các yếu tố như:
- Mục đích vay tiền;
- Quá trình sử dụng khoản vay;
- Khả năng tài chính thực tế;
- Hành vi sau khi đến hạn trả nợ;
- Ý thức chiếm đoạt tài sản của người vay.
Chỉ khi có đủ căn cứ chứng minh hành vi chiếm đoạt theo quy định của pháp luật thì người vay mới có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Ví dụ, anh A vay của anh B 500 triệu đồng để đầu tư kinh doanh. Sau một thời gian, việc kinh doanh thua lỗ khiến anh A không còn khả năng thanh toán đúng hạn. Tuy nhiên, anh A vẫn cư trú tại địa phương, thường xuyên trao đổi với chủ nợ và đề nghị trả dần khoản vay. Trong trường hợp này, tranh chấp chủ yếu mang bản chất dân sự vì chưa có căn cứ xác định ý định chiếm đoạt tài sản.
Ngược lại, nếu sau khi nhận tiền vay, anh A bán toàn bộ tài sản, cắt đứt liên lạc, chuyển nơi cư trú nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ thì hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ hình sự nếu đáp ứng đầy đủ các dấu hiệu theo Điều 175 Bộ luật Hình sự.
Đọc thêm: Tội trộm cắp tài sản bị xử lý thế nào theo khung hình phạt?.
Vay tiền rồi bỏ trốn có bị truy nã và đi tù không?
Theo Điều 175 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, người vay có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu sau khi vay tiền đã có một trong các hành vi sau:
- Bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản;
- Dùng thủ đoạn gian dối để chiếm đoạt tài sản;
- Đến hạn trả nợ, mặc dù có điều kiện và khả năng nhưng cố tình không trả;
- Sử dụng tài sản vay vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không còn khả năng thanh toán.
Như vậy, hành vi bỏ trốn phải nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản thì mới có thể bị xử lý hình sự. Nếu người vay chỉ gặp khó khăn tài chính, chuyển nơi cư trú hợp pháp và vẫn giữ liên lạc, thiện chí trả nợ thì thông thường đây vẫn là tranh chấp dân sự.
Đối với việc bị truy nã, cần lưu ý rằng chủ nợ tố giác hoặc khởi kiện không đồng nghĩa người vay sẽ bị truy nã. Theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, quyết định truy nã chỉ được ban hành khi người vay đã bị khởi tố bị can và bỏ trốn hoặc không xác định được nơi cư trú, đồng thời cơ quan điều tra ban hành quyết định truy nã theo đúng trình tự pháp luật.
Ví dụ: A vay của B 500 triệu đồng rồi bán hết tài sản, cắt đứt liên lạc và bỏ khỏi nơi cư trú nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ. Nếu cơ quan điều tra xác định A có mục đích chiếm đoạt tài sản và đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 175 Bộ luật Hình sự thì A có thể bị khởi tố và bị truy nã nếu bỏ trốn trong quá trình giải quyết vụ án.
Vay tiền online, vay qua app không trả có bị xử lý hình sự không?
Không phải mọi trường hợp vay tiền online hoặc vay qua app không trả đều bị xử lý hình sự. Về bản chất, khoản vay qua app hay hợp đồng điện tử vẫn là hợp đồng vay tài sản. Nếu được xác lập hợp pháp, người vay vẫn có nghĩa vụ hoàn trả tiền gốc, lãi và các khoản hợp pháp khác theo thỏa thuận.
Tùy từng trường hợp, người vay có thể phải chịu trách nhiệm như sau:
- Trường hợp 1: Chỉ bị xử lý dân sự. Nếu người vay gặp khó khăn tài chính, mất khả năng thanh toán nhưng vẫn thiện chí hợp tác, không bỏ trốn và không có hành vi gian dối thì đây chủ yếu là tranh chấp dân sự. Bên cho vay có quyền yêu cầu thanh toán hoặc khởi kiện tại Tòa án để đòi nợ.
- Trường hợp 2: Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Điều 175 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), người vay có thể bị xử lý hình sự nếu có hành vi nhằm chiếm đoạt tài sản, như: sử dụng giấy tờ giả để vay tiền, vay rồi bỏ trốn, có khả năng trả nhưng cố tình không trả hoặc sử dụng khoản vay vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không còn khả năng thanh toán.
- Trường hợp 3: Bị app cho vay đòi nợ trái pháp luật. Dù người vay có nghĩa vụ trả nợ, các tổ chức hoặc cá nhân cho vay không được phép đe dọa, phát tán thông tin cá nhân, xúc phạm danh dự hoặc sử dụng các biện pháp đòi nợ trái pháp luật. Nếu gặp các hành vi này, người vay nên lưu giữ chứng cứ và trình báo cơ quan có thẩm quyền để được bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp.
Tham khảo: Bị công an mời lên làm việc phải làm sao? Có quyền từ chối không?.
Người vay nên làm gì để tránh bị xử lý hình sự?
Việc không có khả năng trả nợ không đồng nghĩa với việc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, để hạn chế rủi ro pháp lý và tránh phát sinh nghi ngờ về hành vi chiếm đoạt tài sản, người vay nên chủ động thực hiện các biện pháp sau:
- Chủ động thông báo và trao đổi với bên cho vay ngay khi gặp khó khăn tài chính để thống nhất phương án gia hạn hoặc trả nợ theo từng đợt.
- Lập cam kết hoặc kế hoạch trả nợ bằng văn bản, thể hiện rõ thời gian, số tiền thanh toán và thiện chí thực hiện nghĩa vụ.
- Không bỏ trốn, cắt đứt liên lạc, che giấu nơi cư trú hoặc tẩu tán tài sản, vì đây là những hành vi có thể khiến cơ quan có thẩm quyền xem xét dấu hiệu chiếm đoạt tài sản.
- Lưu giữ đầy đủ hợp đồng vay, chứng từ thanh toán, tin nhắn và các tài liệu liên quan để làm căn cứ chứng minh quá trình thực hiện nghĩa vụ khi phát sinh tranh chấp.
- Tham khảo ý kiến luật sư khi nhận được đơn khởi kiện, đơn tố giác hoặc giấy mời làm việc của cơ quan có thẩm quyền để được tư vấn phương án xử lý phù hợp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Dịch vụ Luật sư tư vấn thu hồi nợ và giải quyết tranh chấp tại Luật Sư 11
Tranh chấp liên quan đến vay tiền, hợp đồng vay tài sản hoặc thu hồi nợ có thể phát sinh nhiều vấn đề pháp lý, từ giải quyết theo thủ tục dân sự đến xem xét trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp. Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm, Luật Sư 11 hỗ trợ khách hàng đánh giá hồ sơ, xác định đúng bản chất vụ việc và lựa chọn phương án xử lý phù hợp theo quy định của pháp luật.
Luật Sư 11 cung cấp các dịch vụ:
- Tư vấn quy định pháp luật về hợp đồng vay tài sản và nghĩa vụ trả nợ.
- Đánh giá khả năng khởi kiện, tố giác hoặc phương án giải quyết tranh chấp phù hợp.
- Soạn thảo hợp đồng vay, giấy vay tiền, cam kết trả nợ và các văn bản pháp lý liên quan.
- Hỗ trợ thương lượng, hòa giải và thu hồi nợ đúng quy định pháp luật.
- Đại diện khách hàng làm việc với cá nhân, tổ chức, cơ quan có thẩm quyền hoặc tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp tại Tòa án.
- Tư vấn, giải quyết các tranh chấp phát sinh từ vay tiền online, vay qua app và các hình thức vay tài sản khác.
Vay tiền không trả không đồng nghĩa với việc sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc phải đi tù. Trong nhiều trường hợp, đây chỉ là tranh chấp dân sự và sẽ được giải quyết thông qua thương lượng hoặc khởi kiện tại Tòa án. Nếu bạn đang gặp vướng mắc về vay tiền không trả, thu hồi nợ hoặc tranh chấp hợp đồng vay, hãy liên hệ Luật Sư 11 để được luật sư tư vấn, đánh giá rủi ro pháp lý và đề xuất phương án giải quyết phù hợp.
