Nghe bài viết · 10 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 29/10/2026 · Đọc 12 phút
Quyền thừa kế là quyền hưởng tài sản do người chết để lại. Khi không có di chúc, tức ý chí định đoạt tài sản sau khi chết, thừa kế tài sản được giải quyết theo pháp luật theo điểm a khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015. Người được hưởng được xác định theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Thế nào là quyền thừa kế tài sản không có di chúc?
Quyền thừa kế tài sản không có di chúc được thực hiện theo quy định về người thừa kế, thứ tự hưởng và phần được hưởng do pháp luật xác định. Đây là trường hợp thừa kế theo pháp luật được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.
“1. Thừa kế theo pháp luật được áp dụng trong trường hợp sau đây:
a) Không có di chúc;”
Điểm a khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.
Di sản là tài sản do người chết để lại để giải quyết việc thừa kế. Khi gia đình xác định người được hưởng di sản, quan hệ với người chết phải được đối chiếu với các hàng thừa kế tại Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Không có di chúc không phải trường hợp duy nhất áp dụng cách chia này. Điểm b khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 còn quy định trường hợp di chúc không hợp pháp và phần di sản không được định đoạt trong di chúc.
| Tình trạng để lại tài sản | Cách áp dụng quy định thừa kế theo pháp luật |
|---|---|
| Không có di chúc | Áp dụng đối với di sản để lại |
| Di chúc không hợp pháp | Áp dụng theo trường hợp luật quy định |
| Di chúc không định đoạt hết tài sản | Áp dụng đối với phần di sản chưa được định đoạt |
Vì vậy, trước khi phân chia, gia đình cần làm rõ người chết có để lại di chúc hay không và nội dung di chúc đề cập đến những tài sản nào.
Ai được ưu tiên quyền thừa kế tài sản không có di chúc?
Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ và con nuôi của người chết thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Những người cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Hàng thừa kế là nhóm người được pháp luật xếp cùng thứ tự hưởng di sản. Thứ tự này được xác định như sau:
- Hàng thừa kế thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
- Hàng thừa kế thứ hai gồm ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột; cháu ruột mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại theo điểm b khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
- Hàng thừa kế thứ ba gồm cụ nội, cụ ngoại; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì ruột; chắt ruột mà người chết là cụ nội, cụ ngoại theo điểm c khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Người ở hàng sau chỉ được hưởng nếu không còn ai ở hàng trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản, theo khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Truất quyền hưởng di sản được hiểu là việc người lập di chúc loại người thừa kế khỏi việc hưởng di sản theo ý chí của mình.
Pháp luật không quy định trong danh sách này rằng con trưởng hoặc người đang giữ tài sản được nhận phần lớn hơn. Khi xem xét thừa kế tài sản giữa vợ chồng, bạn có thể đọc thêm quy định về thừa kế tài sản vợ chồng.
Cháu có được nhận di sản khi cha hoặc mẹ đã chết không?
Cháu có thể được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống, khi người cha hoặc mẹ đó chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản. Trường hợp này được gọi là thừa kế thế vị theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.
Thừa kế thế vị là việc cháu hoặc chắt hưởng thay phần di sản của cha hoặc mẹ trong trường hợp luật quy định. Nếu cháu cũng chết trước hoặc cùng thời điểm với người để lại di sản, chắt được hưởng phần mà cha hoặc mẹ của chắt được hưởng nếu còn sống, theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.
Ví dụ minh họa (giả định): Người để lại di sản có người con đã chết trước mình; người con đó có con. Khi chia thừa kế tài sản theo pháp luật, cháu được hưởng phần mà người con đã chết sẽ được hưởng nếu còn sống, theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.
Gia đình cần phân biệt việc cháu hưởng thế vị với việc cháu được xét hưởng theo hàng thừa kế. Không thể chỉ thấy còn người thuộc hàng trước rồi bỏ qua việc xem xét Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.
Có di chúc thì khi nào vẫn chia tài sản theo pháp luật?
Thừa kế theo pháp luật vẫn được áp dụng khi di chúc không hợp pháp hoặc khi phát sinh các trường hợp liên quan đến người được chỉ định hưởng di sản tại Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015. Việc áp dụng có thể liên quan đến di sản hoặc chỉ phần di sản mà điều luật xác định.
Để đánh giá tính hợp pháp của di chúc, cần kiểm tra các điều kiện tại khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015:
- Người lập di chúc phải minh mẫn, sáng suốt; không bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép theo điểm a khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
- Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội; hình thức không trái quy định của luật theo điểm b khoản 1 Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015.
Ngoài ra, điểm c, d khoản 1 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015 quy định việc áp dụng thừa kế theo pháp luật khi người hưởng theo di chúc chết trước hoặc cùng thời điểm với người lập; tổ chức được hưởng không còn tồn tại vào thời điểm mở thừa kế; người được chỉ định không có quyền hưởng hoặc từ chối nhận.
Phần di sản liên quan đến phần di chúc không có hiệu lực hoặc đến người, tổ chức không thể nhận trong các trường hợp luật nêu cũng được xử lý theo điểm b, c khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.
Người không được ghi trong di chúc có được hưởng tài sản không?
Một số người vẫn được bảo đảm phần di sản dù không được di chúc cho hưởng hoặc chỉ được cho hưởng ít hơn mức luật định. Đây là người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, tức người được bảo vệ phần hưởng theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Nhóm được bảo vệ gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng; con thành niên mà không có khả năng lao động, theo điểm b khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Con chưa thành niên được hiểu là người con chưa đến tuổi thành niên; con thành niên là người con đã đến tuổi thành niên.
Mức được bảo đảm bằng hai phần ba suất của người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Suất thừa kế theo pháp luật là phần di sản mà người thừa kế được hưởng khi chia theo pháp luật.
Quy định bảo vệ này không áp dụng với người từ chối nhận di sản hoặc người không có quyền hưởng thuộc trường hợp được dẫn chiếu tại khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Vì vậy, khi giải quyết thừa kế tài sản có di chúc, không nên chỉ đọc danh sách người được ghi tên.
Người thừa kế muốn từ chối nhận di sản cần làm gì?
Người thừa kế được từ chối nhận di sản, trừ khi việc từ chối nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác, theo khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015. Từ chối nhận di sản là việc người thừa kế thể hiện ý chí không nhận phần di sản của mình.
Việc từ chối cần đáp ứng các yêu cầu sau:
- Việc từ chối phải được lập thành văn bản theo khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
- Văn bản phải được gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao nhiệm vụ phân chia để biết, theo khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
- Ý chí từ chối phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản theo khoản 3 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
Gia đình không nên chỉ dựa vào lời nói “không nhận” để loại người thừa kế khỏi việc phân chia. Cần đối chiếu đầy đủ yêu cầu về văn bản, người nhận thông tin và thời điểm thể hiện ý chí.
Gia đình nên rà soát những gì trước khi phân chia?
Gia đình nên xác định tình trạng di chúc, người thuộc diện hưởng và trường hợp hưởng thế vị trước khi thống nhất cách chia. Đây là các bước rà soát nội dung, không thay thế thủ tục nhận hoặc chuyển quyền đối với từng loại tài sản.
- Kiểm tra sự tồn tại, phạm vi định đoạt và điều kiện hợp pháp của di chúc theo Điều 630, Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.
- Đối chiếu quan hệ gia đình để xác định hàng thừa kế theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
- Xem xét trường hợp thế vị, người được bảo vệ phần hưởng và việc từ chối theo Điều 652, Điều 644, Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu các đồng thừa kế dự định cùng đứng tên nhà đất, bạn có thể tham khảo bài hai anh em cùng đứng tên sổ đỏ được không. Việc ai được hưởng và việc đăng ký tài sản cần được xem xét riêng, tránh đồng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Con nuôi có được hưởng như con đẻ không?
Con nuôi và con đẻ đều thuộc hàng thừa kế thứ nhất theo điểm a khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Những người cùng hàng được hưởng phần bằng nhau theo khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015.
Người đang quản lý tài sản có được nhận phần lớn hơn không?
Khoản 2 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định người thừa kế cùng hàng hưởng phần bằng nhau. Việc đang quản lý tài sản không được điều khoản này quy định là căn cứ tăng phần hưởng.
Di chúc không ghi hết tài sản thì chia phần còn lại thế nào?
Phần di sản không được định đoạt trong di chúc được chia theo pháp luật theo điểm a khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015. Không vì di chúc bỏ sót tài sản mà mặc nhiên bỏ qua toàn bộ nội dung di chúc.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (còn hiệu lực): Điều 651, Điều 650, Điều 644, Điều 652, Điều 620, Điều 630
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn thừa kế tài sản
Luật Sư 11 tiếp nhận trao đổi về người được hưởng, nội dung di chúc và phương án phân chia phù hợp với tình tiết từng gia đình. Bạn có thể tìm hiểu tư vấn luật thừa kế tài sản tại nhà và liên hệ để được hướng dẫn rà soát trường hợp cụ thể.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 29/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
