Nghe bài viết · 16 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 24/10/2026 · Đọc 17 phút
Tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù đến 07 năm theo khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015. Tuy nhiên, không phải mọi hoạt động không phép đều cấu thành tội phạm; cần đối chiếu thêm khoản lợi, giá trị khoáng sản, hậu quả hoặc điều kiện khác tại Điều này.
Hành vi nào bị coi là vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên?
Hành vi được xem xét theo Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 là nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên không có giấy phép hoặc không đúng nội dung giấy phép, đồng thời thuộc trường hợp luật quy định. Vì vậy, giấy phép là điểm cần kiểm tra, nhưng không phải căn cứ duy nhất để xác định trách nhiệm.
Không có giấy phép hoặc thực hiện sai nội dung giấy phép
Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 áp dụng đối với hoạt động vi phạm trong đất liền, hải đảo, nội thủy, vùng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa và vùng trời của Việt Nam.
Khi xem xét tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên, cần đối chiếu hoạt động thực tế với giấy phép. Việc có giấy phép không loại trừ trách nhiệm nếu hoạt động thực hiện không đúng nội dung được phép và thuộc trường hợp quy định tại Điều này.
Ngược lại, không nên chỉ thấy hoạt động trái phép rồi kết luận ngay người thực hiện phạm tội. Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 còn đặt ra các dấu hiệu cụ thể về khoản lợi, khoáng sản, sức khỏe con người hoặc việc đã bị xử lý trước đó.
Các trường hợp thuộc khung xử lý cơ bản
Khoản lợi bất chính được hiểu trong phạm vi bài viết là khoản lợi thu được từ hoạt động nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên vi phạm quy định. Cần phân biệt khoản lợi này với trị giá khoáng sản vì Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 quy định các ngưỡng riêng.
Người thực hiện hành vi không phép hoặc sai phép thuộc khung cơ bản nếu có một trong các trường hợp:
- Người thực hiện thu lợi bất chính từ tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, theo điểm a khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Khoáng sản có trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng, theo điểm b khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Hành vi gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, theo điểm c khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Hành vi gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe của từ 02 người trở lên, tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%, theo điểm d khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, theo điểm đ khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Như vậy, tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên không được xác định chỉ bằng số tiền thu được. Hậu quả sức khỏe và việc đã bị xử lý trước đó cũng có thể là căn cứ xem xét.
Cá nhân phạm tội có thể bị áp dụng hình phạt nào?
Cá nhân phạm tội có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù, tùy trường hợp thuộc khung cơ bản hay khung nặng hơn. Ngoài hình phạt đó, người phạm tội còn có thể phải chịu khoản phạt tiền bổ sung theo Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Hình phạt bổ sung được hiểu ở đây là hình phạt có thể được áp dụng thêm ngoài hình phạt chính.
Khung cơ bản đối với cá nhân
Người phạm tội thuộc khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Từ “hoặc” trong quy định cần được đọc đúng: khung này quy định lựa chọn giữa phạt tiền và phạt tù, không phải mặc nhiên áp dụng đồng thời cả hai hình phạt chính.
Khi đánh giá tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên, cũng không nên hiểu rằng chỉ khi gây thương tích mới bị xử lý. Khoản lợi bất chính hoặc trị giá khoáng sản đạt ngưỡng luật định đã có thể là căn cứ áp dụng.
Khung nặng hơn đối với cá nhân
Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trực tiếp:
Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
(Khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015).
Do đó, mức phạt tù cao nhất đối với cá nhân về tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên là 07 năm theo khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là giới hạn của khung hình phạt, không phải mức án mặc định cho mọi hành vi.
Khoản phạt tiền bổ sung
Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng theo khoản 3 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Cụm từ “có thể” cho thấy khoản phạt này không được mô tả là bắt buộc trong mọi trường hợp. Khi đọc bản án, cần tách hình phạt chính và hình phạt bổ sung để hiểu đúng quyết định xử lý.
Trường hợp nào bị áp dụng khung hình phạt nặng hơn?
Khung nặng hơn được áp dụng khi hành vi thuộc một trong các trường hợp tại khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015. Các trường hợp này bao gồm khoản lợi hoặc trị giá khoáng sản lớn hơn, cách thức thực hiện và hậu quả đối với con người, môi trường.
Cụ thể, tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên thuộc khung này khi:
- Người phạm tội thu lợi bất chính từ tài nguyên nước, dầu khí hoặc khoáng sản khác từ 500.000.000 đồng trở lên, theo điểm a khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Khoáng sản có trị giá từ 1.000.000.000 đồng trở lên, theo điểm b khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Hành vi phạm tội có tổ chức, theo điểm c khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Hành vi gây sự cố môi trường, theo điểm d khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Hành vi làm chết người, theo điểm đ khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Hành vi gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe của từ 02 người trở lên, tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên, theo điểm e khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
“Có tổ chức” và “sự cố môi trường” là các tình tiết được Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 dùng để xác định khung nặng hơn; điều luật không giải thích nội dung cụ thể của các thuật ngữ này.
Đối với tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên, không cần đồng thời xuất hiện tất cả các tình tiết nêu trên. Cách diễn đạt “một trong các trường hợp” cho phép xem xét khung này khi có trường hợp tương ứng.
Pháp nhân thương mại phạm tội bị xử lý như thế nào?
Pháp nhân thương mại chịu các hình phạt riêng theo khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015, gồm phạt tiền, có thể bị đình chỉ hoạt động có thời hạn và các hình phạt bổ sung. Trong phạm vi bài viết, đây là nhóm chủ thể được điều luật quy định trách nhiệm riêng, khác với người phạm tội là cá nhân.
Trường hợp áp dụng mức phạt tiền cơ bản
Pháp nhân thương mại bị phạt tiền từ 1.500.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng nếu thuộc các trường hợp tại điểm a khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Để xem xét tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên đối với chủ thể này, cần phân biệt các nhóm điều kiện:
- Pháp nhân thực hiện hành vi thuộc khoản 1, thu lợi bất chính từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc khoáng sản trị giá từ 700.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng, theo điểm a khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Pháp nhân thực hiện hành vi gây thương tích hoặc tổn hại sức khỏe người khác với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên, hoặc gây tổn hại sức khỏe của từ 02 người trở lên với tổng tỷ lệ từ 61% đến 121%, theo điểm a khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
- Pháp nhân thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc khoáng sản trị giá từ 500.000.000 đồng đến dưới 700.000.000 đồng, nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi tại Điều này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, theo điểm a khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Không thể lấy nguyên ngưỡng tiền áp dụng cho cá nhân để kết luận trách nhiệm của pháp nhân thương mại. Đây là điểm cần kiểm tra riêng khi đánh giá tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên.
Trường hợp bị đình chỉ hoạt động có thời hạn
Đình chỉ hoạt động có thời hạn là hình phạt buộc pháp nhân ngừng hoạt động trong thời hạn được áp dụng.
Pháp nhân phạm tội thuộc trường hợp tại khoản 2 bị phạt tiền từ 3.000.000.000 đồng đến 7.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm, theo điểm b khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Pháp nhân còn có thể bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm, theo điểm c khoản 4 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Việc tư vấn tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên vì thế cần xem cả rủi ro tài chính lẫn khả năng hoạt động kinh doanh bị hạn chế.
Khai thác cát trái phép có luôn bị xử lý theo điều luật về tài nguyên không?
Khai thác cát trái phép không thể được định tội chỉ dựa vào tên hoạt động. Cần đối chiếu Điều 227 và Điều 238 Bộ luật Hình sự 2015 với hành vi, giấy phép, hậu quả và các dấu hiệu liên quan.
Điều 238 Bộ luật Hình sự 2015 quy định tội vi phạm quy định về bảo vệ an toàn công trình thủy lợi, đê điều và phòng, chống thiên tai; vi phạm quy định về bảo vệ bờ, bãi sông.
Điểm c khoản 1 Điều 238 Bộ luật Hình sự 2015 có nêu hành vi khoan, đào thăm dò, khảo sát, khai thác đất, đá, cát sỏi, khoáng sản, nước dưới đất trái phép.
| Nội dung đối chiếu | Quy định về tài nguyên | Quy định về công trình, bờ, bãi sông |
|---|---|---|
| Hoạt động cần xem xét | Nghiên cứu, thăm dò, khai thác không phép hoặc sai phép | Các hành vi vi phạm được liệt kê trong điều luật |
| Dấu hiệu về lợi ích kinh tế | Có ngưỡng khoản lợi bất chính và trị giá khoáng sản | Có ngưỡng thiệt hại cùng các hậu quả khác |
| Hậu quả cần kiểm tra | Tổn hại sức khỏe, chết người, sự cố môi trường | Tổn hại sức khỏe, chết người, thiệt hại |
| Cách tiếp cận | Đối chiếu giấy phép và từng trường hợp luật định | Đối chiếu loại hành vi và hậu quả tương ứng |
Bảng chỉ khái quát sự khác biệt; việc áp dụng phải dựa vào nội dung cụ thể của Điều 227 và Điều 238 Bộ luật Hình sự 2015.
Khoản 1 Điều 238 Bộ luật Hình sự 2015 có ngưỡng thiệt hại từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng và điều kiện không thuộc trường hợp quy định tại Điều 303 Bộ luật Hình sự 2015.
Do đó, không nên tự lấy ngưỡng thiệt hại của Điều 238 để kết luận tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên. Ngược lại, khoản lợi bất chính và thiệt hại cũng không phải cùng một dữ kiện.
Tình huống giả định giúp hiểu cách áp dụng ra sao?
Tình huống giả định giúp phân biệt điều kiện xử lý với mức hình phạt, nhưng không thay thế việc kiểm tra hồ sơ thực tế. Ví dụ về tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên cần nêu rõ căn cứ thay vì chỉ mô tả hoạt động là trái phép.
Ví dụ minh họa (giả định): Một cá nhân khai thác khoáng sản không có giấy phép, thu lợi bất chính 200.000.000 đồng, thuộc mức từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); khoản lợi này nằm trong ngưỡng tại điểm a khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Nếu các tình tiết được xác định đúng như giả định, hành vi thuộc trường hợp tại điểm a khoản 1 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015. Tuy nhiên, ví dụ không cho phép kết luận người đó chắc chắn bị phạt tù, vì khung luật có cả lựa chọn phạt tiền.
Ví dụ minh họa (giả định): Hoạt động khai thác khoáng sản sai nội dung giấy phép gây chết người. Hậu quả này là trường hợp thuộc điểm đ khoản 2 Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Các ví dụ về tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên không phải bản án thực tế. Mức hình phạt cụ thể không được suy ra chỉ từ một đoạn mô tả.
Người có liên quan nên kiểm tra những gì?
Người có liên quan nên tập trung vào giấy phép, hoạt động thực tế, dữ liệu tài chính và tài liệu xác định hậu quả. Các dữ kiện này giúp đối chiếu đúng trường hợp tại Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015.
Có thể chuẩn bị thông tin theo trình tự:
- Tập hợp giấy phép và tài liệu thể hiện nội dung được phép nghiên cứu, thăm dò, khai thác.
- Ghi nhận hoạt động đã thực hiện để đối chiếu với nội dung giấy phép.
- Phân tách khoản lợi thu được, trị giá khoáng sản và thiệt hại; không sử dụng thay thế lẫn nhau.
- Tập hợp tài liệu về tổn hại sức khỏe, chết người hoặc sự cố môi trường nếu có.
- Kiểm tra quyết định xử phạt, bản án trước đây và thông tin liên quan đến tình trạng án tích.
Đối với tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên, việc chuẩn bị thông tin không đồng nghĩa tự xác định mức án. Mỗi dữ kiện cần được đặt đúng vào điều kiện mà điều luật quy định.
Nếu quan tâm đến quá trình xử lý vụ án, bạn có thể đọc thêm bài có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không và bài khởi tố xong bao lâu thì ra quyết định truy tố. Đây là các nội dung riêng về quá trình tố tụng, không thay thế việc xác định dấu hiệu của hành vi.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời sau làm rõ những điểm dễ nhầm khi đọc Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015. Việc đánh giá tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên vẫn cần căn cứ vào tình tiết cụ thể.
Chưa có người bị thương thì có thể bị xử lý không?
Có thể. Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 còn quy định các trường hợp dựa vào khoản lợi bất chính, trị giá khoáng sản hoặc việc đã bị xử lý trước đó, không chỉ dựa vào hậu quả sức khỏe.
Đã có giấy phép thì có loại trừ trách nhiệm không?
Không thể kết luận như vậy. Tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên còn có thể được xem xét khi hoạt động không đúng nội dung giấy phép và thuộc trường hợp luật quy định.
Khắc phục hậu quả có đương nhiên không bị xử lý không?
Điều 227 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định rằng khắc phục hậu quả đương nhiên làm mất trách nhiệm về tội này. Không nên suy diễn từ trường hợp của tội danh khác; bài trả tiền khắc phục có thoát tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản là nội dung tham khảo riêng, không phải căn cứ thay thế.
Có thể dùng mức phạt của doanh nghiệp để tính cho cá nhân không?
Không. Tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên có quy định riêng cho người phạm tội và pháp nhân thương mại, nên phải xác định đúng chủ thể trước khi đối chiếu hình phạt.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 227, Điều 238, Điều 303
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn về vi phạm khai thác tài nguyên
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát giấy phép, phân tích dấu hiệu của tội vi phạm quy định về nghiên cứu thăm dò khai thác tài nguyên và đối chiếu khung hình phạt với hồ sơ cụ thể. Bạn có thể liên hệ qua luatsu11.vn để được tư vấn về tình huống đang gặp, xác định thông tin cần làm rõ và hướng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 24/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
