Tạm giữ và tạm giam là các biện pháp ngăn chặn nhằm tước quyền tự do đi lại tạm thời trong tố tụng hình sự. Trên thực tế, không ít người vẫn nhầm lẫn giữa hai khái niệm này, dẫn đến những nhận định sai lệch về quyền lợi của người bị áp dụng biện pháp ngăn chặn. Luật Sư 11 sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ bản chất pháp lý, phân biệt chính xác giữa tạm giữ và tạm giam, đồng thời nắm được các quy định quan trọng liên quan theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Tạm giữ và tạm giam là gì?
Tạm giữ và tạm giam đều thuộc nhóm các biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự, nhưng bản chất, đối tượng áp dụng và mức độ nghiêm khắc của hai biện pháp này hoàn toàn khác nhau. Trước khi đi vào so sánh chi tiết, cần làm rõ từng khái niệm.
Khái niệm tạm giữ
Tạm giữ được xem là một biện pháp ngăn chặn trong hoạt động tố tụng hình sự, đồng thời cũng là công cụ hỗ trợ việc xử lý vi phạm hành chính. Biện pháp này thường được áp dụng trong các tình huống cấp bách như khi một người bị bắt giữ khẩn cấp, bị bắt quả tang đang thực hiện hành vi phạm tội, người chủ động ra đầu thú hoặc tự thú, hay trường hợp bắt giữ người đang bị truy nã theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
Khái niệm tạm giam
Khác với tạm giữ, tạm giam là biện pháp ngăn chặn có tính chất nghiêm khắc hơn nhiều trong tố tụng hình sự. Mục đích cốt lõi của biện pháp này là cách ly người bị áp dụng ra khỏi đời sống xã hội trong một khoảng thời gian xác định, qua đó hạn chế đáng kể các quyền cơ bản như quyền tự do đi lại và quyền cư trú.
Tạm giam thường được áp dụng đối với bị can, bị cáo phạm tội thuộc loại đặc biệt nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng. Ngoài ra, biện pháp này cũng có thể được sử dụng với người phạm tội nghiêm trọng hoặc ít nghiêm trọng nếu khung hình phạt tù theo Bộ luật Hình sự vượt quá hai năm, và có căn cứ cho thấy người đó có khả năng bỏ trốn hoặc gây cản trở quá trình điều tra.
Vì sao pháp luật quy định cả tạm giữ và tạm giam?
Việc pháp luật thiết lập song song tạm giữ và tạm giam xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong từng giai đoạn tố tụng khác nhau. Cụ thể:
- Cân bằng giữa yêu cầu điều tra và quyền tự do cá nhân: Hai biện pháp này được xây dựng nhằm bảo đảm hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, đồng thời bảo vệ quyền tự do thân thể của công dân. Nếu không có các biện pháp ngăn chặn, việc điều tra có thể gặp khó khăn do nguy cơ bỏ trốn hoặc tiêu hủy chứng cứ. Ngược lại, nếu áp dụng tùy tiện sẽ dễ dẫn đến xâm phạm quyền con người.
- Nguyên tắc chỉ áp dụng khi thực sự cần thiết: Tạm giữ và tạm giam đều là các biện pháp hạn chế quyền tự do, vì vậy chỉ được áp dụng khi có căn cứ và thực sự cần thiết cho hoạt động tố tụng. Quy định này giúp ngăn ngừa việc lạm dụng giam giữ, đồng thời buộc cơ quan có thẩm quyền phải cân nhắc lựa chọn biện pháp phù hợp với từng vụ án và từng giai đoạn giải quyết.
- Vai trò giám sát của Viện kiểm sát: Viện kiểm sát đảm nhận chức năng kiểm sát tính hợp pháp trong việc áp dụng tạm giữ, tạm giam thông qua việc kiểm tra hồ sơ, tiếp xúc trực tiếp với người bị giam giữ, xử lý các sai phạm và có quyền ra quyết định trả tự do ngay khi phát hiện việc giam giữ không đúng quy định pháp luật. Nhờ đó, Viện kiểm sát trở thành cơ chế kiểm soát quyền lực quan trọng, ngăn chặn tình trạng bắt, giữ, giam sai căn cứ hoặc sai trình tự thủ tục.
Tóm lại, tạm giữ đóng vai trò là bước xử lý ban đầu, mang tính chất ngắn hạn. Trong khi tạm giam được sử dụng nhằm phục vụ công tác điều tra, truy tố, xét xử, đồng thời ngăn chặn nguy cơ bỏ trốn, tiếp tục phạm tội hoặc gây khó khăn cho hoạt động tố tụng.
Phân biệt tạm giữ và tạm giam theo Bộ luật Tố tụng hình sự
Tạm giữ và tạm giam đều nằm trong nhóm các biện pháp ngăn chặn được áp dụng trong hoạt động tố tụng hình sự. Người bị áp dụng một trong hai biện pháp này đều bị hạn chế các quyền nhân thân cơ bản, đặc biệt là quyền tự do và quyền đi lại.
Tiêu chí | Tạm giam | Tạm giữ |
Mục đích áp dụng | Ngăn ngừa việc tiếp tục phạm tội, bỏ trốn hoặc cản trở hoạt động tố tụng; bảo đảm việc điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Đây là biện pháp không bắt buộc áp dụng với mọi bị can, bị cáo. | Ngăn chặn hành vi phạm tội, bỏ trốn hoặc cản trở điều tra đối với người bị bắt khẩn cấp, bắt quả tang, tự thú, đầu thú; tạo điều kiện xác minh ban đầu.Đối với người bị bắt theo lệnh truy nã, tạm giữ nhằm phục vụ việc bàn giao cho cơ quan đã ra quyết định truy nã. |
Đối tượng áp dụng | Bị can, bị cáo phạm tội đặc biệt nghiêm trọng, rất nghiêm trọng; hoặc phạm tội nghiêm trọng, ít nghiêm trọng có khung hình phạt tù trên 2 năm và có căn cứ cho rằng người đó có thể bỏ trốn hoặc cản trở điều tra. | Người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, bị bắt quả tang, người tự thú, đầu thú, hoặc người bị bắt theo quyết định truy nã. |
Căn cứ pháp lý | Điều 119 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2025 | Điều 117 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2025 |
Cơ quan có thẩm quyền quyết định | Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra, Điều tra viên trung cấp, Điều tra viên cao cấp là Trưởng Công an cấp xã hoặc Phó trưởng Công an cấp xã được Thủ trưởng Cơ quan điều tra cấp tỉnh phân công tiến hành hoạt động khởi tố, điều tra vụ án ít nghiêm trọng, tội nghiêm trong xảy ra trên địa bàn cấp xã; người chỉ huy một số đơn vị quân đội, biên phòng, cảnh sát biển và các chủ thể khác được pháp luật giao thẩm quyền.Viện trưởng, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự các cấp;Chánh án, Phó Chánh án Tòa án nhân dân và Tòa án quân sự các cấp; Hội đồng xét xử. | Thủ trưởng, Phó Thủ trưởng Cơ quan điều tra các cấp;Các chỉ huy đơn vị Bộ đội biên phòng, Cảnh sát biển, Kiểm ngư theo phân cấp;Người chỉ huy tàu bay, tàu biển khi phương tiện đã rời sân bay, bến cảng. |
Thời hạn | Tối đa 1 tháng đối với tội ít nghiêm trọng, 2 tháng với tội nghiêm trọng, 3 tháng với tội rất nghiêm trọng, đối với trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì được gia hạn 2 lần, mỗi lần không quá 4 tháng. Trường hợp cần gia hạn điều tra phải đề nghị Viện kiểm sát theo Điều 173 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. | Không quá 3 ngày kể từ khi tiếp nhận hoặc áp giải người bị giữ, hoặc từ khi ra quyết định tạm giữ người tự thú, đầu thú. Nếu không đủ căn cứ khởi tố, người bị tạm giữ phải được trả tự do ngay. Thời gian tạm giữ được trừ vào thời hạn tạm giam theo tỷ lệ 1 ngày tạm giữ bằng 1 ngày tạm giam. |
Khả năng gia hạn | Được gia hạn theo tính chất vụ án: tối đa 1 tháng (tội ít nghiêm trọng), 2 tháng (tội nghiêm trọng), 3 tháng (tội rất nghiêm trọng); riêng tội đặc biệt nghiêm trọng có thể gia hạn 2 lần, mỗi lần không quá 4 tháng. | Có thể gia hạn 1 lần không quá 3 ngày; trường hợp đặc biệt được gia hạn thêm 1 lần nữa, cũng không quá 3 ngày. Việc gia hạn phải được Viện kiểm sát phê chuẩn trong 12 giờ kể từ khi nhận hồ sơ. |
Chế độ quản lý, giam giữ | Lệnh tạm giam chỉ được thi hành sau khi Viện kiểm sát phê chuẩn. Cơ quan điều tra phải xác minh nhân thân và thông báo cho gia đình, chính quyền địa phương hoặc cơ quan, tổ chức nơi người bị tạm giam cư trú hoặc làm việc. | Quyết định tạm giữ phải ghi đầy đủ thông tin về người bị giữ, lý do và thời hạn tạm giữ; đồng thời được giao cho người bị tạm giữ và giải thích quyền, nghĩa vụ. Trong 12 giờ, quyết định phải gửi đến Viện kiểm sát để kiểm sát tính hợp pháp; nếu không có căn cứ, Viện kiểm sát sẽ hủy quyết định và yêu cầu trả tự do ngay. |
Luật sư giỏi hình sự Công ty Luật Sư 11
Dù bị áp dụng biện pháp tạm giam, bị can, bị cáo vẫn được pháp luật bảo đảm đầy đủ các quyền con người và quyền lợi hợp pháp của mình. Theo Khoản 4 Điều 31 Hiến pháp 2013, người bị tạm giam có quyền tự bào chữa, nhờ luật sư hoặc người khác bào chữa cho mình.
Điều này đồng nghĩa với việc người bị tạm giam hoàn toàn có quyền mời luật sư tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp trong suốt quá trình tố tụng. Với kinh nghiệm và chuyên môn sâu, luật sư có thể tư vấn pháp lý, tham gia hỏi cung, đồng thời thực hiện các biện pháp nghiệp vụ theo đúng quy định pháp luật để bảo vệ tối đa quyền lợi cho người bị bắt giữ, góp phần hạn chế những rủi ro oan sai đáng tiếc.
Tại Luật Sư 11, đội ngũ luật sư hình sự giàu kinh nghiệm, trong đó có Luật sư Nguyễn Thành Huân, luôn sẵn sàng đồng hành cùng khách hàng trong các vụ việc liên quan đến tạm giữ, tạm giam và các biện pháp ngăn chặn khác. Với sự am hiểu sâu sắc về Bộ luật Tố tụng hình sự cùng kinh nghiệm thực chiến qua nhiều vụ án, Luật sư Nguyễn Thành Huân và các cộng sự cam kết hỗ trợ khách hàng bằng sự tận tâm, chuyên nghiệp, bảo vệ quyền lợi hợp pháp một cách tối đa và bảo mật tuyệt đối mọi thông tin.
Tạm giữ và tạm giam tuy đều là biện pháp ngăn chặn trong tố tụng hình sự nhưng khác nhau rõ rệt về mục đích, đối tượng áp dụng, thời hạn và cơ quan có thẩm quyền quyết định. Nếu bạn hoặc người thân đang gặp vướng mắc liên quan đến tạm giữ, tạm giam hay bất kỳ vấn đề pháp lý hình sự nào khác, đừng ngần ngại liên hệ Luật Sư 11 để được tư vấn kịp thời và chính xác:
- Hotline gặp luật sư tư vấn trực tiếp: 0979800000
- Đăng ký tư vấn trực tuyến trên website: https://luatsu11.vn/
- Trụ sở chính: 120 – 122 Điện Biên Phủ, Phường Tân Định, Hồ Chí Minh, Việt Nam
