Khi người thân bị tạm giữ, nhiều gia đình rơi vào trạng thái hoang mang do không nắm rõ quy định của pháp luật, đồng thời lo ngại việc xử lý thiếu đúng đắn có thể ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị tạm giữ. Bài viết dưới đây của Luật Sư 11 sẽ hướng dẫn những nội dung cần lưu ý theo quy định hiện hành.
Cần xác định người thân đang ở giai đoạn tố tụng nào?
Căn cứ theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, người tham gia tố tụng tại giai đoạn ban đầu được phân chia thành các tư cách pháp lý khác nhau. Xác định chính xác giai đoạn tố tụng giúp các gia đình áp dụng đúng quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi cho họ.
Giai đoạn tạm giữ
Áp dụng đối với người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người bị bắt trong trường hợp phạm tội quả tang, người bị bắt theo quyết định truy nã hoặc người phạm tội tự thú, đầu thú (Điều 117 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015). Người bị tạm giữ chưa bị coi là bị can.
Giai đoạn khởi tố bị can
Áp dụng khi Cơ quan điều tra ra Quyết định khởi tố bị can đối với người có dấu hiệu phạm tội (Điều 179 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015). Ở giai đoạn này, bị can có thể bị áp dụng biện pháp ngăn chặn tạm giam hoặc cấm đi khỏi nơi cư trú.
Xem thêm: Phân biệt tạm giữ và tạm giam theo Bộ luật Tố tụng hình sự.
Những việc cần thực hiện khi người thân bị tạm giữ
Sau khi xác định được tình trạng vụ việc, gia đình cần thực hiện các bước cụ thể để bảo vệ quyền lợi cho người thân.
Xác minh chính xác cơ quan đang thụ lý vụ việc
Theo Điều 116 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, cơ quan điều tra phải thông báo cho gia đình trong vòng 24 giờ kể từ khi giữ người. Nếu chưa nhận được thông báo, gia đình cần chủ động đến Công an cấp xã/phường nơi xảy ra sự việc hoặc nơi người thân cư trú để xác minh chính xác đơn vị nào đang thụ lý vụ án.
Chuẩn bị giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân
Gia đình cần tập hợp các giấy tờ pháp lý bao gồm: Căn cước công dân của người đi làm thủ tục, Giấy khai sinh, Giấy chứng nhận kết hôn hoặc văn bản xác nhận thông tin cư trú. Đây là các tài liệu bắt buộc để cơ sở giam giữ đối chiếu và cấp Sổ thăm gặp theo quy định.
Liên hệ luật sư càng sớm càng tốt
Luật tố tụng cho phép người bào chữa tham gia từ giai đoạn tạm giữ. Việc liên hệ luật sư hình sự trong 24 giờ đầu giúp kiểm soát rủi ro về mặt lời khai, ngăn chặn hành vi bức cung, nhục hình và định hình chiến lược bảo vệ quyền lợi ngay từ đầu.
Đọc thêm: Quy định mới về thăm gặp người bị tạm giữ, người bị tạm giam.
Gia đình có những quyền gì khi người thân bị tạm giữ, khởi tố hình sự?
Pháp luật Việt Nam bảo hộ quyền lợi hợp pháp của người bị buộc tội và thân nhân của họ thông qua các quy định rõ ràng.
Có được gặp người thân hay không?
Theo Điều 22 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, người bị tạm giữ được gặp thân nhân 01 lần trong thời gian tạm giữ, 01 lần trong mỗi lần gia hạn tạm giữ. Khi chuyển sang giai đoạn tạm giam, người bị tạm giam được gặp thân nhân 01 lần trong mỗi tháng. Việc thăm gặp phải được cơ quan thụ lý vụ án đồng ý và cấp sổ thăm gặp.
Có được gửi đồ dùng, thuốc men, tiền lưu ký không?
Căn cứ Khoản 2 Điều 27 Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam 2015, thân nhân được phép gửi tiền (tiền lưu ký), thuốc chữa bệnh (phải có đơn thuốc và kiểm duyệt y tế), đồ ăn, uống, đồ dùng sinh hoạt và tư trang cá nhân không thuộc danh mục cấm.
Khi nào được mời luật sư tham gia?
Gia đình có quyền làm đơn mời luật sư bào chữa cho người thân ngay từ thời điểm họ bị bắt, tạm giữ hình sự. Pháp luật cho phép người bào chữa tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ.
Các hành vi gia đình không nên thực hiện
Để tránh làm cho tình trạng pháp lý của người thân trở nên nghiêm trọng hơn, gia đình tuyệt đối không được thực hiện các hành vi sau:
Không tự ý tác động người làm chứng hoặc bị hại
Hành vi đe dọa, mua chuộc, xúi giục người làm chứng khai báo gian dối hoặc tiêu hủy chứng cứ là vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Điều này có thể khiến gia đình vướng vào trách nhiệm hình sự độc lập.
Không đăng tải thông tin vụ án lên mạng xã hội
Tự ý đăng thông tin bí mật điều tra, hình ảnh biên bản làm việc lên không gian mạng dễ cấu thành hành vi vi phạm an ninh mạng, gây áp lực tiêu cực lên cơ quan xét xử và làm lộ phương án bào chữa.
Không nghe theo dịch vụ “chạy án”
Mọi hành vi hứa hẹn dùng tiền, tài sản để tác động sai lệch kết quả vụ án đều là lừa đảo hoặc cấu thành tội đưa hối lộ. Gia đình cần tiếp cận công lý bằng con đường pháp lý chính thống.
Tham khảo: Bị công an mời lên làm việc phải làm sao? Có quyền từ chối không?.
Làm thế nào để xây dựng phương án bào chữa hiệu quả cùng luật sư?
Quá trình xây dựng hồ sơ gỡ tội hoặc giảm nhẹ trách nhiệm hình sự yêu cầu sự phối hợp chặt chẽ, trung thực giữa gia đình và luật sư.
- Thu thập tài liệu chứng minh nhân thân tốt: Gia đình cần phối hợp thu thập các văn bản như: Bằng khen, giấy khen; chứng nhận gia đình có công với cách mạng; Huân – Huy chương; hoặc đơn xác nhận hoàn cảnh gia đình đặc biệt khó khăn có xác nhận của địa phương để làm căn cứ xin giảm nhẹ.
- Chuẩn bị tài liệu chứng minh thiệt hại đã được khắc phục: Đối với các tội danh có yếu tố vật chất hoặc gây thiệt hại (kinh tế, giao thông, tài sản), gia đình nên chủ động thỏa thuận bồi thường thiệt hại cho phía bị hại, giữ lại hóa đơn, biên nhận chuyển tiền hoặc văn bản bãi nại.
- Hỗ trợ luật sư xác minh các tình tiết ngoại phạm: Cung cấp cho luật sư các chứng cứ vật chất chứng minh người thân không có mặt tại hiện trường vào thời điểm xảy ra vụ án, bao gồm: Dữ liệu camera, vé phương tiện di chuyển, hoặc thông tin người làm chứng xác nhận.
Các mốc thời gian quan trọng gia đình cần theo dõi
Tiến trình giải quyết một vụ án hình sự buộc phải tuân thủ nghiêm ngặt các thời hạn luật định. Gia đình cần nắm rõ để thực hiện quyền khiếu nại nếu phát hiện vi phạm:
- Giai đoạn tạm giữ và gia hạn tạm giữ: Thời hạn tạm giữ tối đa là 03 ngày. Cơ quan điều tra có thể gia hạn tạm giữ tối đa 02 lần, mỗi lần không quá 03 ngày. Tổng thời gian tạm giữ tối đa không quá 09 ngày.
- Giai đoạn điều tra: Kể từ khi khởi tố bị can, thời hạn điều tra đối với tội ít nghiêm trọng là không quá 02 tháng; tội nghiêm trọng không quá 03 tháng; tội rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng không quá 04 tháng (có thể được gia hạn tùy trường hợp).
- Giai đoạn truy tố và xét xử: Thời hạn truy tố của Viện kiểm sát dao động từ 20 đến 30 ngày kể từ khi nhận hồ sơ vụ án và bản kết luận điều tra. Thời hạn chuẩn bị xét xử của Tòa án từ 30 đến 90 ngày tùy thuộc vào tính chất nhóm tội.
Khi nào cần thuê luật sư hình sự ngay lập tức?
Khi vụ việc có dấu hiệu phức tạp hoặc người thân có nguy cơ chịu hậu quả pháp lý nghiêm trọng, gia đình nên liên hệ luật sư ngay.
Các dấu hiệu cho thấy vụ án có mức độ rủi ro cao
Gia đình nên thuê luật sư sớm khi:
- Người thân bị bắt trong trường hợp khẩn cấp.
- Đã có quyết định khởi tố bị can.
- Bị điều tra về tội có mức hình phạt nghiêm khắc.
- Có nhiều người cùng liên quan trong vụ án.
- Có tranh chấp về lời khai hoặc chứng cứ.
- Có nguy cơ bị áp dụng biện pháp tạm giam.
Trong các trường hợp này, chậm có luật sư có thể khiến người bị buộc tội gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi.
Lợi ích của việc luật sư tham gia từ giai đoạn đầu
Luật sư tham gia sớm giúp người bị buộc tội được bảo đảm quyền bào chữa theo quy định pháp luật. Luật sư có thể:
- Tư vấn quyền và nghĩa vụ trong quá trình tố tụng.
- Hướng dẫn cách khai báo, trình bày ý kiến đúng pháp luật.
- Kiểm tra việc thu thập chứng cứ.
- Đề xuất các tình tiết có lợi.
- Xây dựng phương án bào chữa phù hợp.
Đối với các vụ án hình sự, việc bảo vệ quyền lợi ngay từ giai đoạn đầu thường có ý nghĩa quan trọng hơn so với việc chỉ thuê luật sư khi vụ án đã chuyển sang xét xử.
Câu hỏi thường gặp khi người thân bị tạm giữ, khởi tố hình sự
Dưới đây là giải đáp pháp lý cho các câu hỏi phổ biến:
Người thân bị tạm giữ thì gia đình có được thông báo không?
Có. Trong thời hạn 24 giờ kể từ khi ra quyết định tạm giữ, cơ quan điều tra có trách nhiệm thông báo bằng văn bản cho gia đình của người bị tạm giữ biết.
Bị khởi tố bị can có đồng nghĩa là có tội không?
Không. Quyết định khởi tố bị can mới chỉ là căn cứ để tiến hành các hoạt động điều tra. Theo nguyên tắc suy đoán vô tội, một người chỉ bị coi là có tội khi có bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật.
Gia đình có thể xin bảo lãnh cho người bị khởi tố không?
Có. Cá nhân là người thân thích, đáp ứng điều kiện đủ 18 tuổi trở lên, nhân thân tốt, nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật, thu nhập ổn định thì có thể làm đơn xin bảo lĩnh cho bị can được tại ngoại.
Luật sư được tham gia từ khi nào?
Luật sư bào chữa được quyền tham gia tố tụng từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ, khởi tố bị can.
Người thân bị tạm giữ có được gặp luật sư không?
Có. Người bào chữa có quyền gặp người bị tạm giữ để thực hiện quyền bào chữa. Cuộc gặp được tiến hành tại buồng tạm giữ, tạm giam dưới sự giám sát của cán bộ cơ sở giam giữ.
Trong trường hợp khẩn cấp, làm thế nào để liên hệ với người bị tạm giữ?
Gia đình không được tự ý liên lạc bằng điện thoại cá nhân. Mọi thông tin khẩn cấp, việc chuyển giao tài liệu hoặc thủ tục pháp lý bắt buộc phải thực hiện thông qua luật sư bào chữa hoặc nộp đơn kiến nghị chính thức cho Điều tra viên thụ lý.
Khi người thân bị tạm giữ hoặc đứng trước làn ranh khởi tố hình sự, sự sáng suốt và chủ động của gia đình là điểm tựa vững chắc cho họ. Hãy tuân thủ các quy định pháp luật và tìm kiếm sự đồng hành từ các chuyên gia pháp lý uy tín để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Nếu cần tư vấn và hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ Luật sư Nguyễn Thành Huân cùng các cộng sự tại Công ty Luật sư 11 qua hotline 0979800000 để được hỗ trợ 24/7.
