Nghe bài viết · 14 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 28/10/2026 · Đọc 16 phút
Tội quảng cáo gian dối không được xác định chỉ từ việc quảng cáo sai sự thật. Khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 còn yêu cầu người vi phạm đã bị xử phạt hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Khi nào quảng cáo gian dối bị xử lý hình sự?
Một người có thể bị xử lý về tội quảng cáo gian dối khi thực hiện hành vi quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ và đáp ứng điều kiện về lần vi phạm trước tại khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015. Vì vậy, người đọc cần kiểm tra cả nội dung quảng cáo lẫn việc người thực hiện đã từng bị xử lý về chính hành vi, tội danh đó hay chưa.
Quy định trực tiếp về điều kiện và hình phạt như sau:
“Người nào quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ, đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.” (Khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015).
Trong cách hiểu thông thường, quảng cáo gian dối là việc đưa ra nội dung quảng cáo không đúng sự thật về hàng hóa hoặc dịch vụ. Tuy nhiên, Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 không giải thích chi tiết từng dạng thông tin sai lệch, nên không thể chỉ nhìn một câu quảng cáo để kết luận ngay người thực hiện đã phạm tội.
Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm của người thực hiện hành vi phạm tội theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015. Khi xem xét trách nhiệm đó đối với quảng cáo sai sự thật, cần đối chiếu đầy đủ các dấu hiệu mà điều luật đặt ra, thay vì suy luận từ mức độ bức xúc của người mua.
Trước khi xem xét một tội danh cụ thể, bạn có thể đọc bài các loại tội phạm hình sự phổ biến để biết cách phân biệt các nhóm hành vi.
Cần kiểm tra những điều kiện nào để xác định tội danh?
Việc xác định tội quảng cáo gian dối cần tập trung vào hành vi quảng cáo về hàng hóa, dịch vụ và điều kiện đã từng bị xử lý mà còn vi phạm. Hai nhánh điều kiện về lần xử lý trước được nối bằng từ “hoặc”, nên không phải đồng thời có cả việc từng bị xử phạt hành chính và từng bị kết án.
Có thể đối chiếu lần lượt như sau:
- Xác định nội dung đang được xem xét có phải là quảng cáo về hàng hóa hoặc dịch vụ hay không.
- Đối chiếu thông tin quảng cáo với đặc điểm thực tế của hàng hóa, dịch vụ để làm rõ nội dung bị cho là gian dối.
- Kiểm tra người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về chính hành vi quảng cáo gian dối hay chưa.
- Nếu xem xét nhánh đã bị kết án, cần kiểm tra bản án có liên quan đến chính tội danh này và tình trạng chưa được xóa án tích.
- Đối chiếu hành vi đang xem xét với yêu cầu “mà còn vi phạm” trong khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015.
Xử phạt vi phạm hành chính được nhắc đến ở đây là việc người vi phạm đã bị xử phạt về hành vi quảng cáo gian dối. Một lần bị xử phạt về hành vi khác không thể tự động thay thế điều kiện “về hành vi này” trong điều luật.
Án tích là tình trạng pháp lý gắn với việc một người đã bị kết án. Đối với nhánh đã bị kết án, khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 yêu cầu người đó chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Điều luật không nêu thời hạn cụ thể để xóa án tích hoặc thời hạn liên quan đến quyết định xử phạt hành chính. Vì vậy, bài viết không xác định các mốc thời gian đó và cũng không suy đoán tình trạng pháp lý của một người chỉ từ thông tin họ từng bị xử lý.
Mức hình phạt đối với người phạm tội là gì?
Người phạm tội quảng cáo gian dối có thể bị phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ; ngoài ra, điều luật còn quy định những hình phạt có thể áp dụng thêm. Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định hình phạt tù đối với tội danh này.
Hình phạt được quy định cho hành vi phạm tội
Khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 quy định phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
Cải tạo không giam giữ là hình phạt không giam người bị kết án. Điều luật nêu hình phạt này như một lựa chọn thay cho phạt tiền, chứ không diễn đạt rằng người phạm tội bắt buộc đồng thời chịu cả hai.
Dù vậy, không thể từ quy định chung suy ra mức tiền hoặc thời hạn cụ thể cho một cá nhân. Muốn đánh giá một vụ việc, trước hết phải làm rõ người đó có đủ dấu hiệu của tội danh hay không.
Hình phạt có thể áp dụng thêm
Hình phạt bổ sung là hình phạt có thể được áp dụng thêm đối với người phạm tội ngoài hình phạt đã nêu cho hành vi đó. Khoản 2 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 quy định người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định là việc không cho người phạm tội tiếp tục hành nghề hoặc thực hiện công việc thuộc phạm vi bị cấm. Điều luật không liệt kê sẵn nghề hay công việc cụ thể nào sẽ bị cấm trong mọi trường hợp quảng cáo sai sự thật.
Cụm từ “còn có thể” cần được đọc đúng: đây không phải cách diễn đạt về việc mọi người phạm tội đều đương nhiên bị áp dụng toàn bộ các hình phạt bổ sung.
Quảng cáo sai sự thật lần đầu đã đủ căn cứ kết tội chưa?
Nếu chưa có lần bị xử phạt hoặc bị kết án đáp ứng điều kiện của điều luật, chỉ riêng hành vi quảng cáo sai sự thật chưa đủ để kết luận phạm tội quảng cáo gian dối. Khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 yêu cầu phải kiểm tra thêm điều kiện về việc đã bị xử lý mà còn vi phạm.
Cần phân biệt “chưa đủ căn cứ xác định tội danh này” với “không có bất kỳ trách nhiệm nào”. Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định đầy đủ cách giải quyết mọi trường hợp quảng cáo sai sự thật, nên không thể dùng riêng điều luật này để kết luận người thực hiện hoàn toàn không bị xử lý.
Tương tự, thông tin “đã từng bị phạt” cũng chưa đủ rõ. Người xem xét cần biết lần xử phạt đó liên quan đến hành vi gì, áp dụng đối với ai và có đáp ứng đúng nội dung điều luật hay không.
Đối với tội quảng cáo gian dối, cách đặt câu hỏi phù hợp là: người thực hiện đã bị xử lý về chính hành vi hoặc tội danh mà điều luật nhắc đến chưa? Cách kiểm tra này sát quy định hơn việc chỉ hỏi quảng cáo có sai hay có gây bức xúc hay không.
Phân biệt quảng cáo gian dối với lừa dối khách hàng thế nào?
Tội quảng cáo gian dối tập trung vào hành vi quảng cáo về hàng hóa, dịch vụ. Tội lừa dối khách hàng là tên tội danh áp dụng cho hành vi gian dối trong việc mua, bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ khi đáp ứng các điều kiện tại Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015.
Bảng dưới đây so sánh các điểm cần kiểm tra, không thay thế việc đánh giá tình tiết thực tế:
| Tiêu chí | Quảng cáo gian dối | Lừa dối khách hàng |
|---|---|---|
| Hành vi được mô tả | Quảng cáo gian dối về hàng hóa, dịch vụ. | Cân, đong, đo, đếm, tính gian hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác. |
| Hoạt động cần xem xét | Hoạt động quảng cáo. | Việc mua, bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ. |
| Điều kiện về lần xử lý trước | Là điều kiện được nêu trong quy định về tội danh. | Là một trong những trường hợp được quy định để xem xét trách nhiệm. |
| Khoản lợi thu được | Điều luật không đặt ra mức thu lợi làm điều kiện. | Điều luật có quy định trường hợp căn cứ vào khoản thu lợi bất chính. |
| Hình phạt tù | Điều luật không quy định. | Điều luật có quy định đối với những trường hợp được liệt kê. |
Thu lợi bất chính được hiểu ở đây là khoản lợi có được từ hành vi gian dối được điều luật mô tả. Điểm b khoản 1 Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trường hợp thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng.
Theo khoản 1 Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015, hình phạt có thể là cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm. Cảnh cáo là hình phạt thể hiện sự lên án đối với người phạm tội.
Khoản 2 Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015 quy định phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm khi thuộc trường hợp có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, dùng thủ đoạn xảo quyệt hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng trở lên.
Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015 liệt kê nhưng không giải thích chi tiết các cụm từ “có tổ chức”, “có tính chất chuyên nghiệp”, “thủ đoạn xảo quyệt”. Vì vậy, không nên tự gắn những nhận định này cho một hoạt động bán hàng chỉ dựa trên số người tham gia hoặc cách quảng bá.
Khoản 3 Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015 còn quy định khả năng phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Điểm cần nhớ là không lấy điều kiện thu lợi của tội lừa dối khách hàng để thay thế điều kiện xử lý tội quảng cáo gian dối.
Những ví dụ nào giúp nhận diện đúng hành vi?
Ví dụ giúp phân biệt nội dung quảng cáo với hành vi gian dối khi giao dịch, nhưng không đủ để thay thế việc xác minh một vụ việc. Các tình huống dưới đây chỉ minh họa cách đối chiếu Điều 197 và Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015.
Quảng cáo sai nhưng chưa rõ lần xử lý trước
Ví dụ minh họa (giả định): Một người quảng cáo sản phẩm có đặc điểm khác với thực tế. Thông tin hiện có chưa cho biết người này từng bị xử phạt về quảng cáo gian dối hay từng bị kết án về tội danh tương ứng.
Trong tình huống này, chưa thể chỉ từ nội dung quảng cáo để kết luận có tội quảng cáo gian dối. Cần tiếp tục kiểm tra điều kiện về lần xử lý trước theo khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015.
Tiếp tục quảng cáo gian dối sau khi đã bị xử phạt
Ví dụ minh họa (giả định): Một người đã bị xử phạt vi phạm hành chính về quảng cáo gian dối đối với hàng hóa, sau đó lại thực hiện hành vi quảng cáo gian dối về hàng hóa.
Tình huống này đặt ra yêu cầu đối chiếu nhánh “đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này” và “mà còn vi phạm”. Kết luận cụ thể vẫn cần dựa vào nội dung hành vi và lần xử phạt đã có.
Gian dối trong khâu giao hàng
Ví dụ minh họa (giả định): Người bán dùng cách đếm gian để giao thiếu hàng cho khách và đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này nhưng còn vi phạm.
Tình tiết đếm gian trong việc mua, bán hàng hóa cần được xem xét theo điểm a khoản 1 Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015. Không nên gọi mọi hành vi bán hàng gian dối là tội quảng cáo gian dối khi chưa xác định được hành vi quảng cáo tương ứng.
Người liên quan nên chuẩn bị thông tin gì để được tư vấn?
Người cần tư vấn nên tập hợp thông tin về nội dung quảng cáo, hàng hóa hoặc dịch vụ thực tế và lần xử lý trước nếu có. Đây là cách chuẩn bị để đối chiếu điều luật, không phải danh mục hồ sơ bắt buộc do Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 quy định.
Có thể sắp xếp thông tin theo trình tự:
- Lưu lại nội dung quảng cáo đang có tranh chấp, kèm thông tin thể hiện nội dung đó gắn với hàng hóa hoặc dịch vụ nào.
- Tập hợp thông tin phản ánh đặc điểm thực tế của hàng hóa, dịch vụ và phần khác biệt so với quảng cáo.
- Chuẩn bị quyết định xử phạt hành chính nếu có, để kiểm tra người bị xử phạt và hành vi bị xử phạt.
- Chuẩn bị bản án liên quan nếu có, đồng thời làm rõ tình trạng xóa án tích.
- Tách riêng thông tin về cân, đong, đo, đếm hoặc tính gian khi giao dịch để tránh nhầm với hành vi quảng cáo.
Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định trình tự khởi tố hoặc điều kiện tạm giam. Khởi tố là việc bắt đầu xử lý vụ án hoặc người bị cho là thực hiện tội phạm theo thủ tục hình sự; tạm giam là biện pháp giam giữ trong quá trình giải quyết vụ án. Nếu đang lo lắng về thủ tục, bạn có thể tham khảo riêng bài có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không.
Nếu vụ việc còn có việc hoàn trả tiền cho khách, cần trình bày rõ nội dung đó khi tư vấn. Bài trả tiền khắc phục có thoát tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản bàn về một tội danh khác, không phải căn cứ để tự kết luận đối với hành vi quảng cáo.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời dưới đây làm rõ những điểm dễ nhầm khi đọc quy định về tội quảng cáo gian dối.
Không chứng minh được doanh thu thì có loại trừ tội danh không?
Khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 không đặt ra mức doanh thu hoặc mức thu lợi làm điều kiện. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc chưa xác định được doanh thu để loại trừ tội danh; vẫn phải kiểm tra hành vi và điều kiện về lần xử lý trước.
Từng bị kết án về tội khác có đáp ứng điều kiện không?
Nhánh đã bị kết án tại khoản 1 Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 sử dụng cụm từ “về tội này”. Không thể tự động dùng việc từng bị kết án về một tội khác để thay thế điều kiện đó.
Đã sửa nội dung quảng cáo thì có chắc không bị xử lý không?
Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định việc sửa quảng cáo là căn cứ đương nhiên loại trừ trách nhiệm. Cần xem xét hành vi đã thực hiện và các điều kiện của điều luật, không nên coi việc chỉnh sửa là bảo đảm về kết quả xử lý.
Có thể lấy mức thu lợi của hành vi lừa dối khách hàng để áp dụng không?
Không thể chuyển điều kiện của Điều 198 sang Điều 197 Bộ luật Hình sự 2015 một cách máy móc. Mỗi tội danh có mô tả hành vi và điều kiện riêng; trước hết phải xác định đang xem xét quảng cáo hay gian dối trong giao dịch.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 197, Điều 198
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn về quảng cáo gian dối
Luật Sư 11 hỗ trợ bạn rà soát nội dung quảng cáo, thông tin về lần xử lý trước và phân biệt hành vi quảng cáo với gian dối trong giao dịch. Nếu cần tư vấn về tội quảng cáo gian dối, bạn có thể liên hệ qua luatsu11.vn và trình bày tình tiết thực tế để được trao đổi hướng xem xét phù hợp.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 28/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
