Nghe bài viết · 21 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Luật sư Nguyễn Thành Huân
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 12/10/2026 · Đọc 19 phút
Tội mua bán người gồm việc chuyển giao người để nhận tiền, và có thể gồm cả việc tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp người nhằm thực hiện các mục đích bị cấm. Khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 quy định mức phạt tù từ 05 năm đến 10 năm; các trường hợp nặng hơn được quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều này.
Tội mua bán người được xác định qua những hành vi nào?
Tội mua bán người được xác định qua hành vi, thủ đoạn và mục đích quy định tại khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015. Vì vậy, không thể chỉ nhìn vào việc có giao tiền hay không để kết luận một người phạm tội.
Quy định then chốt về thủ đoạn thực hiện hành vi là:
“Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm:”
— Khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Các hành vi được chia thành những nhóm sau:
- Chuyển giao hoặc tiếp nhận người để giao, nhận lợi ích vật chất: lợi ích có thể là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác, theo điểm a khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Chuyển giao hoặc tiếp nhận người nhằm mục đích bóc lột: bao gồm bóc lột tình dục, cưỡng bức lao động, lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân hoặc vì mục đích vô nhân đạo khác, theo điểm b khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Tuyển mộ, vận chuyển hoặc chứa chấp người khác: các hành vi này phải nhằm thực hiện việc chuyển giao, tiếp nhận người thuộc những trường hợp nêu trên, theo điểm c khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Bóc lột tình dục có thể hiểu là lợi dụng người khác cho mục đích tình dục; cưỡng bức lao động là buộc người khác làm việc trái ý muốn. Khi đánh giá hành vi, cần đối chiếu đúng mục đích được điều luật quy định, không suy đoán chỉ từ tên gọi của công việc hoặc lời giới thiệu của người tuyển dụng.
Điểm đáng chú ý là tội mua bán người không chỉ hướng đến người trực tiếp giao hoặc nhận nạn nhân. Người thực hiện việc tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp cũng thuộc phạm vi xem xét nếu hành vi và mục đích phù hợp với quy định.
Ngược lại, việc đưa đón, cho ở nhờ hoặc giới thiệu việc làm, nếu chỉ được mô tả như vậy, chưa đủ để kết luận là hành vi phạm tội. Cần làm rõ thủ đoạn đã sử dụng và việc người thực hiện hướng đến mục đích nào.
Cần làm rõ những yếu tố nào khi đánh giá hành vi?
Việc đánh giá tội mua bán người cần tập trung vào thủ đoạn, hành vi cụ thể, mục đích và tuổi của người thực hiện. Những yếu tố này giúp đối chiếu sự việc với Điều 150 và Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015, thay vì kết luận từ một tình tiết riêng lẻ.
Thủ đoạn và hành vi có phù hợp với điều luật không?
Đối với hành vi quy định tại Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015, cần làm rõ việc sử dụng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác. Đồng thời, phải xác định người bị xem xét đã chuyển giao, tiếp nhận, tuyển mộ, vận chuyển hay chứa chấp người khác.
Các hành vi không nhất thiết xuất hiện đồng thời. Điều luật liệt kê những hành vi khác nhau, nhưng mỗi hành vi vẫn phải được đặt trong mối liên hệ với thủ đoạn và mục đích tương ứng.
Chẳng hạn, khi đánh giá người vận chuyển, câu hỏi không chỉ là người đó đã đưa nạn nhân đi đâu. Cần làm rõ việc vận chuyển có nhằm chuyển giao hoặc tiếp nhận người để nhận lợi ích vật chất, bóc lột hoặc thực hiện mục đích vô nhân đạo hay không.
Mục đích chuyển giao, tiếp nhận người là gì?
Mục đích là nội dung quan trọng để phân biệt hành vi thuộc điều luật với những giao dịch hoặc hoạt động khác. Đối với nhóm hành vi liên quan đến tiền, không nên chỉ tìm khoản tiền mặt: điểm a khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 còn đề cập tài sản và lợi ích vật chất khác.
Đối với nhóm hành vi bóc lột, cần phân biệt mục đích lấy bộ phận cơ thể với việc đã lấy bộ phận cơ thể. Đây là những tình tiết được đặt ở các khoản khác nhau của Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 và có ý nghĩa khác nhau khi xác định mức xử lý.
Tuổi của người thực hiện được xem xét thế nào?
Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm pháp lý mà người thực hiện hành vi phạm tội phải chịu theo Bộ luật Hình sự 2015.
Người từ đủ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm, trừ những tội phạm có quy định khác, theo khoản 1 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015.
Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng thuộc các điều được liệt kê, trong đó có Điều 150 và Điều 151, theo khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015.
Do đó, không nên kết luận rằng mọi người chưa thành niên đều không bị xử lý. Đồng thời, cũng không được bỏ qua giới hạn về loại tội phạm mà khoản 2 Điều 12 Bộ luật Hình sự 2015 đặt ra.
Tội mua bán người bị phạt tù và phạt bổ sung thế nào?
Tội mua bán người có các khung phạt tù khác nhau tùy trường hợp, đồng thời người phạm tội có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung. Khung hình phạt là khoảng mức hình phạt được điều luật quy định cho một nhóm trường hợp phạm tội.
Các mức phạt tù gồm:
- Khung cơ bản: phạt tù từ 05 năm đến 10 năm theo khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Khung nặng hơn: phạt tù từ 08 năm đến 15 năm theo khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Khung cao nhất của điều luật: phạt tù từ 12 năm đến 20 năm theo khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Hình phạt bổ sung là hình phạt có thể được áp dụng thêm bên cạnh hình phạt chính. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng theo khoản 4 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Khoản này còn quy định khả năng áp dụng quản chế, cấm cư trú hoặc tịch thu tài sản. Quản chế là hình phạt đặt người bị kết án dưới sự quản lý, giám sát; cấm cư trú là hình phạt hạn chế việc cư trú; tịch thu tài sản là việc thu một phần hoặc toàn bộ tài sản theo hình phạt được quyết định.
Thời hạn phạt quản chế, cấm cư trú là từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 4 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015; việc tịch thu có thể áp dụng đối với một phần hoặc toàn bộ tài sản, theo khoản 4 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Cụm từ “còn có thể” cho thấy không nên trình bày các hình phạt bổ sung như hậu quả bắt buộc trong mọi trường hợp. Khi tư vấn tội mua bán người, cần tách rõ mức phạt tù của từng khung với những hình phạt có thể áp dụng thêm.
Những tình tiết nào làm thay đổi khung hình phạt?
Tội mua bán người có thể thuộc khung nặng hơn khi xuất hiện tình tiết về cách thức thực hiện, số nạn nhân, số lần phạm tội hoặc hậu quả. Tình tiết định khung là dấu hiệu được điều luật dùng để xác định hành vi thuộc khung hình phạt nào.
Những trường hợp thuộc khung nặng hơn
Các trường hợp dưới đây bị phạt tù từ 08 năm đến 15 năm theo khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015:
- Có tổ chức, theo điểm a khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Vì động cơ đê hèn, theo điểm b khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%, nếu không thuộc trường hợp đã lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân tại điểm b khoản 3 Điều 150, theo điểm c khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Đưa nạn nhân ra khỏi biên giới của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, theo điểm d khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Phạm tội đối với từ 02 người đến 05 người, theo điểm đ khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Phạm tội 02 lần trở lên, theo điểm e khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
“Có tổ chức” là thuật ngữ chỉ cách thức tổ chức việc phạm tội; “động cơ đê hèn” chỉ tính chất của lý do thúc đẩy hành vi. Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 liệt kê các tình tiết này nhưng không giải thích tiêu chí cụ thể, nên không thể chỉ dựa vào việc có nhiều người tham gia để kết luận.
Những trường hợp thuộc khung cao nhất
Các trường hợp dưới đây bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm theo khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015:
- Có tính chất chuyên nghiệp, theo điểm a khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Đã lấy bộ phận cơ thể của nạn nhân, theo điểm b khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Gây thương tích, gây tổn hại cho sức khỏe hoặc gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên, theo điểm c khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Làm nạn nhân chết hoặc tự sát, theo điểm d khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Phạm tội đối với 06 người trở lên, theo điểm đ khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
- Tái phạm nguy hiểm, theo điểm e khoản 3 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
“Có tính chất chuyên nghiệp” là thuật ngữ mô tả tính chất thực hiện hành vi phạm tội; riêng Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 không nêu tiêu chí chi tiết để xác định tình tiết này.
Tái phạm nguy hiểm là trường hợp phạm tội lại đáp ứng các điều kiện về lần kết án trước, tình trạng chưa được xóa án tích và hành vi phạm tội tiếp theo tại khoản 2 Điều 53 Bộ luật Hình sự 2015. Xóa án tích được hiểu là việc xóa bỏ tình trạng mang án tích của người đã bị kết án.
Cụ thể, khoản 2 Điều 53 Bộ luật Hình sự 2015 xác định các trường hợp:
- Đã bị kết án về tội phạm rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý, chưa được xóa án tích, lại phạm tội rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng do cố ý.
- Đã tái phạm, chưa được xóa án tích, lại thực hiện hành vi phạm tội do cố ý.
Tái phạm là trường hợp đã bị kết án, chưa được xóa án tích mà lại phạm tội do cố ý hoặc phạm tội rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng do vô ý, theo khoản 1 Điều 53 Bộ luật Hình sự 2015. Vì vậy, “phạm tội nhiều lần” và “tái phạm nguy hiểm” không phải cách gọi có thể thay thế cho nhau.
Phân biệt hành vi mua bán người với hành vi mua bán trẻ em thế nào?
Điểm khác biệt quan trọng nằm ở tuổi của người bị chuyển giao, tiếp nhận và yêu cầu về thủ đoạn trong từng điều luật. Người dưới 16 tuổi là đối tượng được quy định riêng tại Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015, còn khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 nêu rõ yêu cầu về vũ lực, đe dọa dùng vũ lực, lừa gạt hoặc thủ đoạn khác.
Khoản 1 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015 không đặt các thủ đoạn đó thành yêu cầu trong phần mô tả chung. Vì vậy, không thể lấy riêng lập luận “không lừa gạt, không dùng vũ lực” để loại trừ hành vi thuộc điều luật này.
Quy định về chuyển giao, tiếp nhận người để nhận lợi ích vật chất nêu rõ:
“Chuyển giao hoặc tiếp nhận người dưới 16 tuổi để giao, nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác, trừ trường hợp vì mục đích nhân đạo;”
— Điểm a khoản 1 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015.
Ngoại lệ vì mục đích nhân đạo được đặt tại điểm a khoản 1 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015. Không nên mở rộng ngoại lệ này thành kết luận rằng mọi hành vi có lời giải thích “vì nhân đạo” đều không bị xử lý.
Mức phạt đối với hành vi thuộc Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015 gồm:
- Phạt tù từ 07 năm đến 12 năm theo khoản 1 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015.
- Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm theo khoản 2 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015.
- Phạt tù từ 18 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân theo khoản 3 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015.
Tù chung thân là hình phạt tù không xác định thời hạn.
Những tình tiết riêng đáng chú ý tại khoản 2 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015 gồm lợi dụng chức vụ, quyền hạn; lợi dụng hoạt động cho, nhận con nuôi; hoặc phạm tội đối với người mà mình có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng.
Đặc biệt, “có tổ chức” thuộc khoản 2 Điều 150 nhưng thuộc khoản 3 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là khác biệt cần lưu ý khi so sánh tội mua bán người với hành vi mua bán trẻ em.
Hình phạt bổ sung có thể gồm phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng theo khoản 4 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015. Các hình phạt quản chế, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định có thời hạn từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 4 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015; người phạm tội còn có thể bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, theo khoản 4 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015.
Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định là hình phạt hạn chế người bị kết án thực hiện chức vụ, nghề nghiệp hoặc công việc được xác định.
Hành vi liên quan đến bộ phận cơ thể được phân biệt ra sao?
Tội mua bán người và tội mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người được mô tả bằng những hành vi khác nhau. Cần phân biệt việc chuyển giao con người nhằm lấy bộ phận cơ thể với việc trực tiếp mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể.
Bảng sau giúp đối chiếu phạm vi hành vi, không thay thế việc đánh giá đầy đủ tình tiết:
| Trường hợp | Hành vi cần làm rõ | Điểm phân biệt |
|---|---|---|
| Chuyển giao, tiếp nhận người | Chuyển giao con người nhằm nhận lợi ích vật chất hoặc thực hiện mục đích bị cấm | Xem xét thủ đoạn và mục đích |
| Chuyển giao, tiếp nhận trẻ em thuộc điều luật riêng | Chuyển giao, tiếp nhận hoặc tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp | Xem xét tuổi và ngoại lệ nhân đạo đúng phạm vi |
| Mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể | Trực tiếp mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người khác | Hành vi được mô tả riêng, không đồng nhất với chuyển giao người |
Khoản 1 Điều 154 Bộ luật Hình sự 2015 quy định người mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người khác bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm. Các khung nặng hơn là phạt tù từ 07 năm đến 15 năm theo khoản 2, và từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân theo khoản 3 Điều 154 Bộ luật Hình sự 2015.
Đối với tội mua bán người, mục đích lấy bộ phận cơ thể được nêu tại điểm b khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015; tình tiết đã lấy bộ phận cơ thể được quy định tại điểm b khoản 3 Điều này.
Do đó, không nên mặc nhiên kết luận cứ có bộ phận cơ thể bị lấy thì chỉ áp dụng Điều 154 Bộ luật Hình sự 2015. Cần làm rõ toàn bộ hành vi trước khi đối chiếu điều luật.
Ví dụ nào giúp nhận diện hành vi mà không suy diễn?
Ví dụ minh họa giúp hình dung sự khác nhau giữa hành vi tuyển mộ, chuyển giao và việc áp dụng điều luật riêng cho trẻ em. Các tình huống giả định không phải bản án và không thể dùng để dự đoán kết quả của một vụ việc cụ thể.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người đưa thông tin gian dối về việc làm để tuyển người, sau đó vận chuyển người được tuyển nhằm chuyển giao cho bên khác để nhận tiền. Khi đánh giá, cần xem xét cả bên nhận người lẫn hành vi tuyển mộ, vận chuyển và mục đích của người thực hiện theo điểm c khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người chuyển giao người dưới 16 tuổi cho người khác để nhận tài sản, không vì mục đích nhân đạo, tức là thực hiện hành vi quy định tại điểm a khoản 1 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015; tình huống này cần được đối chiếu với điểm a khoản 1 Điều 151 Bộ luật Hình sự 2015. Việc không có vũ lực hoặc lời đe dọa không tự loại trừ phạm vi của điều luật.
Khi đọc một bản án về tội mua bán người, người đọc cần chú ý hành vi được xác định, tuổi nạn nhân, mục đích chuyển giao và tình tiết làm thay đổi khung hình phạt. Không nên so sánh chỉ bằng mức án hoặc số tiền giao nhận.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời dưới đây làm rõ những điểm dễ bị hiểu nhầm khi đối chiếu tội mua bán người với Bộ luật Hình sự 2015.
Nạn nhân chưa bị đưa ra nước ngoài thì có thể bị xử lý không?
Hành vi quy định tại khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 không bắt buộc phải có việc đưa nạn nhân ra nước ngoài. Đưa nạn nhân ra khỏi biên giới là tình tiết thuộc điểm d khoản 2 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015.
Chỉ tuyển người, chưa trực tiếp nhận tiền thì có thể phạm tội không?
Điểm c khoản 1 Điều 150 Bộ luật Hình sự 2015 quy định hành vi tuyển mộ nhằm thực hiện việc chuyển giao, tiếp nhận thuộc điểm a hoặc điểm b cùng khoản. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc người tuyển mộ chưa trực tiếp nhận tiền để loại trừ hành vi.
Có thể áp dụng quy định mới bất lợi cho hành vi đã xảy ra không?
Khoản 2 Điều 7 Bộ luật Hình sự 2015 không cho áp dụng quy định bất lợi được nêu trong khoản này đối với hành vi thực hiện trước khi điều luật có hiệu lực. Ngược lại, quy định có lợi thuộc khoản 3 Điều 7 Bộ luật Hình sự 2015 được áp dụng cho hành vi thực hiện trước thời điểm đó.
Nguyên tắc chung là áp dụng điều luật có hiệu lực tại thời điểm thực hiện hành vi, theo khoản 1 Điều 7 Bộ luật Hình sự 2015.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 150, Điều 151, Điều 12, Điều 7, Điều 154, Điều 53
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn về tội mua bán người
Luật Sư 11 hỗ trợ phân tích hành vi, đối chiếu điều luật và làm rõ những tình tiết có thể ảnh hưởng đến việc xác định tội danh, khung hình phạt. Nếu cần tư vấn về một sự việc cụ thể, bạn có thể liên hệ qua luatsu11.vn để trao đổi thông tin và nhận hướng dẫn phù hợp với tình tiết của vụ việc.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 12/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
