Tội làm nhục đồng đội: Dấu hiệu và mức hình phạt

Tội làm nhục đồng đội: Dấu hiệu và mức hình phạt

Nghe bài viết · 12 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo

Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 18/11/2026 · Đọc 14 phút

Tội làm nhục đồng đội là hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự đồng đội trong quan hệ công tác. Khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 quy định hình phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù. Việc áp dụng còn phải xem xét người thực hiện có thuộc phạm vi Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.

Tội làm nhục đồng đội được hiểu như thế nào?

Tội làm nhục đồng đội được xác định từ hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự đồng đội, xảy ra trong quan hệ công tác. Quan hệ công tác là mối liên hệ giữa các bên gắn với việc thực hiện công việc, nhiệm vụ.

Khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 quy định:

“Người nào trong quan hệ công tác mà xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự đồng đội, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.” (Khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015).

Nhân phẩm có thể hiểu là giá trị làm người; danh dự là sự coi trọng, đánh giá đối với một người. Điều luật bảo vệ các giá trị này của đồng đội trong quan hệ công tác.

Không thể chỉ dựa vào việc các bên là đồng đội để kết luận đã có tội phạm. Người xem xét vụ việc cần làm rõ cả tính chất xúc phạm nghiêm trọng và mối liên hệ với công việc, nhiệm vụ.

Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 không liệt kê cụ thể từng lời nói, cử chỉ hay hành động bị coi là xúc phạm nghiêm trọng. Vì vậy, không nên mặc nhiên xem mọi lời phê bình, tranh luận hoặc lời nói thiếu chuẩn mực đều cấu thành tội phạm.

Những ai có thể bị xem xét về hành vi này?

Người có thể bị xem xét về tội làm nhục đồng đội phải thuộc phạm vi những người chịu trách nhiệm hình sự quy định tại Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015. Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm pháp lý mà người phạm tội phải chịu đối với hành vi phạm tội của mình.

Danh sách bốn nhóm người chịu trách nhiệm hình sự về tội làm nhục đồng đội theo Điều 392
Những người có thể bị xem xét về tội làm nhục đồng đội

Phạm vi chủ thể, tức nhóm người có thể thực hiện tội phạm này, gồm:

  1. Quân nhân tại ngũ, công nhân, viên chức quốc phòng theo khoản 1 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.
  2. Quân nhân dự bị trong thời gian tập trung huấn luyện theo khoản 2 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.
  3. Dân quân, tự vệ trong thời gian phối thuộc với quân đội trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu theo khoản 3 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.
  4. Công dân được trưng tập vào phục vụ trong quân đội theo khoản 4 Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015.

Với quân nhân dự bị và dân quân, tự vệ, điều luật gắn phạm vi chịu trách nhiệm với thời gian hoặc hoàn cảnh cụ thể. Không nên bỏ qua điều kiện này khi xác định người thực hiện hành vi.

Cụm từ “người nào” tại Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 vì thế phải được đọc cùng Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015, thay vì hiểu là mọi cá nhân trong mọi quan hệ xã hội.

Cần làm rõ những dấu hiệu nào của hành vi phạm tội?

Việc xác định tội làm nhục đồng đội cần tập trung vào người thực hiện, quan hệ công tác và tính chất xúc phạm nghiêm trọng. Các dấu hiệu phải được xem xét cùng nhau, không thay thế cho nhau.

Hai đồng nghiệp mặc áo kaki đứng cách nhau trong kho vật tư, một người ôm thùng hàng nhìn sang hướng khác
Hai đồng nghiệp làm việc trong kho, giữ khoảng cách với nhau

Có thể kiểm tra các nội dung sau:

  1. Người thực hiện có thuộc nhóm người quy định tại Điều 392 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.
  2. Hành vi có diễn ra trong quan hệ công tác với đồng đội theo khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.
  3. Hành vi có xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự đồng đội theo khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.

Khi trình bày vụ việc, cần mô tả cụ thể lời nói, hành động, hoàn cảnh xảy ra và quan hệ nhiệm vụ giữa các bên. Nhận xét chung như “bị xúc phạm rất nặng” chưa thể hiện đầy đủ sự việc cần đánh giá.

Khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 không ghi nhận thương tích là điều kiện bắt buộc. Do đó, không thể chỉ vì nạn nhân không có thương tích mà loại trừ việc xem xét hành vi xúc phạm.

Ngược lại, cảm giác bị tổn thương của người liên quan cũng không thay thế cho việc xác định đầy đủ dấu hiệu của điều luật. Sự đánh giá cần gắn với hành vi cụ thể và quan hệ công tác thực tế.

Hình phạt đối với tội làm nhục đồng đội là gì?

Hình phạt là biện pháp xử lý được điều luật quy định đối với người phạm tội. Tội làm nhục đồng đội có khung cơ bản và khung nặng hơn, tùy trường hợp được xác định.

Khung hình phạt được hiểu là phạm vi loại và mức hình phạt mà điều luật đặt ra cho một nhóm trường hợp phạm tội.

Ở khung cơ bản, người phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm theo khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015. Cải tạo không giam giữ là loại hình phạt không phải hình phạt tù, được điều khoản này đặt ra như một lựa chọn xử lý.

Nếu thuộc trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm theo chính khoản này. Mức cao nhất của hình phạt tù đối với tội danh này là 05 năm theo khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.

Không nên đồng nhất mức cao nhất của khung với mức án chắc chắn áp dụng cho mọi vụ việc. Trước hết phải xác định hành vi thuộc khoản nào và có tình tiết tương ứng hay không.

Người đọc muốn đối chiếu cách trình bày hình phạt ở tội danh khác có thể tham khảo bài phân tích khung hình phạt tội giết người, nhưng không dùng mức xử lý của tội danh đó để suy ra mức án trong vụ việc này.

Những trường hợp nào làm chuyển sang khung hình phạt nặng hơn?

Khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 quy định các tình tiết đưa hành vi sang khung hình phạt nặng hơn. Tình tiết định khung là dấu hiệu được điều luật dùng để xác định hành vi thuộc khung hình phạt nào.

Các trường hợp của tội làm nhục đồng đội gồm:

  1. Người phạm tội là chỉ huy hoặc sĩ quan, theo điểm a khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.
  2. Hành vi được thực hiện đối với chỉ huy hoặc cấp trên, theo điểm b khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.
  3. Người phạm tội thực hiện hành vi vì lý do công vụ của nạn nhân, theo điểm c khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015. Công vụ ở đây được hiểu là công việc, nhiệm vụ mà nạn nhân thực hiện.
  4. Hành vi diễn ra trong khu vực có chiến sự, theo điểm d khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.
  5. Người phạm tội làm nhục đồng đội 02 lần trở lên thì bị phạt tù từ 02 năm đến 05 năm theo điểm đ khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.
  6. Hành vi được thực hiện đối với 02 người trở lên, theo điểm e khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.
  7. Hành vi gây rối loạn tâm thần và hành vi của nạn nhân mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên, theo điểm g khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.
  8. Hành vi làm nạn nhân tự sát, theo điểm h khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.

Cần phân biệt rõ người phạm tội “là chỉ huy hoặc sĩ quan” với nạn nhân “là chỉ huy hoặc cấp trên”. Các tình tiết này xem xét vị trí của những người khác nhau.

Trường hợp “vì lý do công vụ của nạn nhân” tập trung vào lý do dẫn đến hành vi xúc phạm. Không nên đồng nhất tình tiết này với mọi mâu thuẫn xuất hiện tại nơi làm việc.

Đối với hậu quả về sức khỏe tâm thần hoặc tự sát, cần làm rõ mối liên hệ giữa hành vi và hậu quả. Việc ghi nhận nạn nhân có biểu hiện bất ổn chưa đồng nghĩa đã xác định đủ tình tiết tương ứng của điều luật.

Phân biệt với hành hung đồng đội và làm nhục người khác thế nào?

Tội làm nhục đồng đội tập trung vào hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự trong quan hệ công tác. Tội hành hung đồng đội tập trung vào hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe, còn tội làm nhục người khác được quy định riêng cho hành vi xúc phạm nghiêm trọng người khác.

Cố ý trong mô tả hành vi hành hung được hiểu là có chủ ý thực hiện hành vi gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe đồng đội.

Tiêu chíLàm nhục đồng độiHành hung đồng độiLàm nhục người khác
Hành vi được mô tảXúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự đồng độiCố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe đồng độiXúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự người khác
Quan hệ công tácĐược nêu trong điều luậtĐược nêu trong điều luậtKhông được nêu là dấu hiệu tại khoản cơ bản
Phạm vi người thực hiệnĐọc cùng quy định về những người chịu trách nhiệm trong quân độiĐọc cùng quy định về những người chịu trách nhiệm trong quân độiĐiều luật sử dụng cách diễn đạt “người nào”
Trọng tâm xem xétTính chất xúc phạm và quan hệ công tácHành vi tác động đến sức khỏe và quan hệ công tácTính chất xúc phạm nhân phẩm, danh dự

Bảng so sánh dựa trên Điều 392, Điều 397, Điều 398 và Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015.

Riêng khoản 1 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015 còn đặt điều kiện hành vi không thuộc trường hợp quy định tại Điều 134 Bộ luật Hình sự 2015. Vì vậy, không thể cứ có thương tích giữa đồng đội là tự động áp dụng tội hành hung đồng đội.

Khung nặng hơn của hành hung đồng đội có mức tù từ 02 năm đến 07 năm theo khoản 2 Điều 398 Bộ luật Hình sự 2015. Trong khi đó, khung nặng hơn của hành vi làm nhục đồng đội có mức tù từ 02 năm đến 05 năm theo khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015.

Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 cũng quy định hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự. Tuy nhiên, việc lựa chọn điều luật phải căn cứ đầy đủ vào người thực hiện, người bị xúc phạm và quan hệ công tác, không chỉ dựa vào tên gọi hành vi.

Người liên quan nên chuẩn bị thông tin gì khi cần tư vấn?

Người liên quan nên trình bày diễn biến cụ thể và tách sự kiện đã biết khỏi nhận định cá nhân. Cách chuẩn bị này giúp đối chiếu chính xác các dấu hiệu của tội làm nhục đồng đội.

Bàn họp gỗ với điện thoại, giấy tờ in và sổ ghi chép được bày ra khi trao đổi tư vấn
Giấy tờ, điện thoại và sổ ghi chép bày trên bàn tư vấn

Các thông tin hữu ích gồm lời nói hoặc hành động cụ thể; quan hệ công tác giữa các bên; vị trí của người thực hiện và người bị xúc phạm; số lần xảy ra; người chứng kiến và hậu quả được ghi nhận. Nếu đang có tin nhắn, bản ghi hoặc tài liệu liên quan, nên giữ nguyên nội dung để việc trao đổi không bị thiếu bối cảnh.

Người đang lo lắng về việc xử lý vụ án có thể đọc riêng nội dung có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không. Những câu hỏi về biện pháp tố tụng cần được tách khỏi câu hỏi xác định tội danh và hình phạt.

Để tham khảo cách trình bày các giai đoạn xử lý ở một loại vụ án khác, người đọc có thể xem bài quy trình điều tra và truy tố tội đánh bạc, nhưng không nên mặc nhiên áp dụng toàn bộ nội dung sang vụ việc giữa đồng đội.

Câu hỏi thường gặp

Người phạm tội không phải chỉ huy hoặc sĩ quan có bị xử lý không?

Người không phải chỉ huy hoặc sĩ quan vẫn có thể bị xem xét nếu thuộc Điều 392 và thỏa mãn khoản 1 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015. Tư cách chỉ huy hoặc sĩ quan là tình tiết tại điểm a khoản 2 Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015, không phải điều kiện bắt buộc của mọi trường hợp.

Có thể áp dụng phạt tiền theo điều luật này không?

Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định phạt tiền. Không được lấy hình phạt tiền của tội làm nhục người khác tại Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015 để áp dụng thay cho quy định của tội làm nhục đồng đội.

Xúc phạm qua mạng có tự động thuộc khung nặng hơn không?

Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 không liệt kê việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử là tình tiết định khung riêng. Tình tiết này được quy định tại điểm e khoản 2 Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015; không thể tự chuyển sang áp dụng cho điều luật về đồng đội.

Xin lỗi có đương nhiên chấm dứt việc xem xét hành vi không?

Điều 397 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định việc xin lỗi đương nhiên loại trừ trách nhiệm hình sự. Vì vậy, không có cơ sở từ điều luật này để khẳng định chỉ cần xin lỗi là hành vi không còn bị xem xét.

Căn cứ pháp lý

Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn về hành vi làm nhục đồng đội

Luật Sư 11 hỗ trợ đối chiếu diễn biến vụ việc với dấu hiệu pháp lý, phân biệt các tội danh liên quan và giải thích khung hình phạt. Nếu cần tư vấn về tội làm nhục đồng đội, bạn có thể liên hệ Luật Sư 11 và trình bày thông tin cụ thể để được trao đổi về hướng xử lý phù hợp.

Luật sư Nguyễn Thành Huân

Luật sư Nguyễn Thành Huân, Giám đốc điều hành Công ty Luật sư 11, hơn 15 năm kinh nghiệm tranh tụng và tư vấn về đất đai, nhà ở, thừa kế, hôn nhân gia đình và bào chữa hình sự.

Lĩnh vực: đất đai, nhà ở, thừa kế, hôn nhân gia đình, hình sự

Xem hồ sơ luật sư

Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 18/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Call Now Button Zalo