Nghe bài viết · 7 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 27/10/2026 · Đọc 8 phút
Việc thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can được xem xét khi biện pháp đang áp dụng không còn cần thiết hoặc có thể thay bằng biện pháp khác, theo khoản 2 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Gia đình cần phân biệt việc thay thế với hủy bỏ và xác định đúng cơ quan quyết định.
Khi nào được thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can?
Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án xem xét sự cần thiết của biện pháp đang áp dụng và khả năng thay bằng biện pháp khác. Khoản 2 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định:
“Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án hủy bỏ biện pháp ngăn chặn khi thấy không còn cần thiết hoặc có thể thay thế bằng biện pháp ngăn chặn khác.”
Căn cứ: khoản 2 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Thay thế biện pháp ngăn chặn là chuyển từ biện pháp đang áp dụng sang biện pháp khác. Việc thay thế không đồng nghĩa với việc chấm dứt giải quyết vụ án hoặc không còn nghĩa vụ phải thực hiện.
Riêng đặt tiền để bảo đảm, khoản 1 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 xác định đây là biện pháp ngăn chặn thay thế tạm giam. Cơ quan quyết định phải cân nhắc tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, nhân thân và tình trạng tài sản của bị can, bị cáo.
Bạn có thể đọc thêm nội dung có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không để phân biệt việc khởi tố với việc áp dụng biện pháp ngăn chặn.
Hủy bỏ và thay thế biện pháp ngăn chặn khác nhau thế nào?
Hủy bỏ là chấm dứt biện pháp đang áp dụng; thay thế là chuyển sang biện pháp khác. Việc thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can cần được phân biệt với trường hợp pháp luật bắt buộc hủy bỏ.
Theo khoản 1 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, mọi biện pháp đang áp dụng phải được hủy bỏ khi có quyết định không khởi tố; đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án; hoặc đình chỉ đối với bị can. Đình chỉ được hiểu là dừng việc điều tra hoặc giải quyết vụ án theo quyết định tương ứng.
Quy định này cũng áp dụng khi bị cáo được tuyên không có tội hoặc thuộc các trường hợp về trách nhiệm hình sự, hình phạt tại điểm d khoản 1 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
| Tiêu chí | Hủy bỏ bắt buộc | Hủy bỏ khi không cần thiết | Thay thế |
|---|---|---|---|
| Cơ sở | Có quyết định hoặc kết quả thuộc trường hợp luật định | Không còn cần duy trì biện pháp | Có thể áp dụng biện pháp khác |
| Kết quả | Chấm dứt biện pháp đang áp dụng | Chấm dứt biện pháp đang áp dụng | Chuyển sang biện pháp khác |
| Nội dung cần kiểm tra | Quyết định, kết quả giải quyết | Sự cần thiết | Khả năng thay thế |
Ai có thẩm quyền quyết định theo từng giai đoạn?
Thẩm quyền, tức quyền quyết định theo pháp luật, phụ thuộc giai đoạn giải quyết và biện pháp đang áp dụng. Không phải mọi đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can đều do Cơ quan điều tra quyết định.
Trong giai đoạn điều tra
Đối với biện pháp do Viện kiểm sát phê chuẩn trong giai đoạn điều tra, việc hủy bỏ hoặc thay thế phải do Viện kiểm sát quyết định, theo khoản 2 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Trong thời hạn 10 ngày trước khi hết thời hạn áp dụng, cơ quan đã đề nghị phải thông báo cho Viện kiểm sát để quyết định, trừ biện pháp tạm giữ do Viện kiểm sát phê chuẩn, theo khoản 2 Điều 125 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Khi Viện kiểm sát nhận hồ sơ
Sau khi nhận hồ sơ và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát có quyền quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn theo Điều 241 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Sau khi Tòa án thụ lý
Sau khi tiếp nhận vụ án để giải quyết, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa quyết định đối với các biện pháp khác; riêng tạm giam do Chánh án, Phó Chánh án Tòa án quyết định, theo khoản 1 Điều 278 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Ở cấp phúc thẩm, việc xét lại bản án, quyết định được thực hiện tại Tòa án cấp phúc thẩm. Thẩm quyền thay đổi biện pháp ngăn chặn thực hiện theo khoản 1 Điều 347 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trong đó người quyết định về tạm giam được phân biệt với người quyết định các biện pháp khác.
Có thể đặt tiền để thay thế tạm giam không?
Bị can, bị cáo hoặc người thân thích có thể được chấp nhận đặt tiền để bảo đảm, nhưng việc có tiền không tự động làm phát sinh quyền được thay thế tạm giam. Khoản 1 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 yêu cầu cơ quan quyết định xem xét các căn cứ cụ thể.
Người được áp dụng phải cam đoan:
- Có mặt theo giấy triệu tập, trừ lý do bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.
- Không bỏ trốn hoặc tiếp tục phạm tội.
- Không tác động làm sai lệch lời khai, tài liệu, chứng cứ; không tẩu tán tài sản liên quan; không đe dọa, khống chế, trả thù những người được pháp luật bảo vệ.
Các nghĩa vụ trên được quy định tại khoản 2 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Nếu vi phạm, bị can, bị cáo bị tạm giam và tiền đã đặt bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước.
Người thân thích đặt tiền cũng phải cam đoan theo khoản 5 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Vì vậy, gia đình đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can cần hiểu rõ trách nhiệm trước khi đặt tiền.
Gia đình nên chuẩn bị gì khi đề nghị xem xét?
Gia đình nên làm rõ biện pháp đang áp dụng, giai đoạn giải quyết và lý do đề nghị thay thế. Đây là gợi ý chuẩn bị trao đổi, không phải danh mục hồ sơ bắt buộc:
- Kiểm tra quyết định áp dụng và thời hạn của biện pháp.
- Trình bày vì sao biện pháp hiện tại không còn cần thiết hoặc có thể thay thế.
- Nếu đề nghị đặt tiền, làm rõ các yếu tố tại khoản 1 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Người tìm hiểu các loại tội phạm hình sự hoặc việc trả tiền khắc phục trong vụ án lừa đảo vẫn cần đối chiếu riêng căn cứ thay thế, không đồng nhất các vấn đề này.
Câu hỏi thường gặp
Các giải đáp sau giúp gia đình tránh hiểu nhầm khi đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can.
Có mức tiền chung cho mọi trường hợp không?
Khoản 6 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 giao quy định chi tiết mức tiền; bản thân điều luật không nêu mức tiền cụ thể.
Chấp hành đầy đủ cam đoan có được hoàn tiền không?
Viện kiểm sát, Tòa án có trách nhiệm trả lại tiền nếu bị can, bị cáo chấp hành đầy đủ nghĩa vụ, theo khoản 4 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Người thân đặt tiền có được biết tình tiết vụ án không?
Người thân được chấp nhận đặt tiền được thông báo những tình tiết liên quan đến bị can, bị cáo khi làm cam đoan, theo khoản 5 Điều 122 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/VBHN-LQ-VPQH 2026) (còn hiệu lực): Điều 122, Điều 125, Điều 241, Điều 278, Điều 347
Luật Sư 11 hỗ trợ xem xét biện pháp ngăn chặn
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát căn cứ, xác định cơ quan quyết định và tư vấn nội dung đề nghị thay đổi biện pháp ngăn chặn với bị can. Bạn có thể liên hệ để trao đổi về quyết định đang áp dụng và nhu cầu bào chữa trong vụ án.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 27/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
