Luật sư có được tham gia hỏi cung bị can là thắc mắc của nhiều bị can và gia đình khi vụ án hình sự bước vào giai đoạn điều tra. Theo Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành, người bào chữa có quyền có mặt khi hỏi cung bị can. Đối với bị can, pháp luật cũng ghi nhận quyền tự bào chữa, nhờ người bào chữa và quyền không buộc phải đưa ra lời khai chống lại chính mình hoặc buộc phải nhận mình có tội.
Luật sư có được tham gia hỏi cung bị can không?
Có, theo Khoản 1 Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự quy định người bào chữa có quyền gặp, hỏi người bị buộc tội; có mặt khi lấy lời khai của người bị bắt, người bị tạm giữ và khi hỏi cung bị can. Tuy nhiên, nếu muốn trực tiếp đặt câu hỏi đối với bị can trong quá trình người có thẩm quyền đang hỏi cung, luật sư phải được người có thẩm quyền tiến hành hỏi cung đồng ý. Sau khi buổi hỏi cung kết thúc, người bào chữa có thể hỏi bị can mà không cần phải xin phép.
Luật sư có được tham gia hỏi cung bị can ngay từ đầu không?
Theo quy định của pháp luật Việt Nam, luật sư không được tham gia hỏi cung bị can ngay từ thời điểm đầu tiên (từ lúc bắt đầu bị bắt hoặc tạm giữ khi chưa có quyết định khởi tố bị can), nhưng có quyền tham gia vào các buổi hỏi cung ngay từ khi có quyết định khởi tố bị can.
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, luật sư có thể tham gia tố tụng từ khi có quyết định khởi tố bị can. Trường hợp bắt hoặc tạm giữ người trong trường hợp khẩn cấp, phạm tội quả tang… thì luật sư tham gia từ khi người bị bắt có mặt tại trụ sở cơ quan điều tra hoặc từ khi có quyết định tạm giữ. Tuy nhiên, trong hoạt động hỏi cung bị can, luật sư chỉ chính thức có quyền có mặt khi việc hỏi cung được tiến hành đối với bị can. Với gia đình có người thân rơi vào tình huống bị bắt quả tang, việc nắm rõ bị bắt quả tang phạm tội phải làm gì sẽ giúp chủ động mời luật sư ngay từ thời điểm sớm nhất.
Luật sư được làm gì khi tham gia hỏi cung bị can?
Khi tham gia buổi hỏi cung bị can, luật sư (với tư cách là người bào chữa) có các quyền và hoạt động chính theo quy định tại Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 như sau:
Quyền có mặt và giám sát
- Được thông báo trước: Được cơ quan tiến hành tố tụng báo trước về thời gian và địa điểm hỏi cung.
- Có mặt trong buổi hỏi cung: Được quyền có mặt để theo dõi, giám sát quá trình hỏi cung nhằm ngăn chặn kịp thời các hành vi bức cung, nhục hình hoặc ép cung.
Quyền đặt câu hỏi cho bị can
- Trong khi hỏi cung: Được quyền đặt câu hỏi cho bị can nếu được Điều tra viên hoặc Kiểm sát viên đồng ý.
- Sau khi kết thúc hỏi cung: Khi Điều tra viên kết thúc việc đặt câu hỏi và ghi lời khai xong, luật sư được quyền chủ động hỏi bị can mà không cần phải xin phép.
- Ghi nhận vào biên bản: Mọi câu hỏi của luật sư và câu trả lời của bị can trong các trường hợp này đều phải được ghi chép đầy đủ vào biên bản hỏi cung.
Kiểm tra và ký biên bản
- Đọc lại biên bản: Được đọc lại biên bản hỏi cung hoặc yêu cầu đọc cho nghe trước khi ký xác nhận.
- Yêu cầu đính chính: Hướng dẫn, giúp bị can kiểm tra tính chính xác của lời khai; nếu phát hiện cơ quan điều tra ghi không đúng hoặc thiếu, luật sư có quyền yêu cầu sửa chữa, bổ sung ngay lập tức.
- Ký xác nhận: Ký tên vào biên bản hỏi cung (ký nháy từng trang và yêu cầu gạch chéo phần giấy trắng còn trống) để đảm bảo tính khách quan, minh bạch của tài liệu tố tụng.
Khi luật sư tham gia hỏi cung, bị can có những quyền gì?
Quyền khi có luật sư tham gia:
- Được luật sư tư vấn: Bị can được luật sư giải thích về quyền, nghĩa vụ và tư vấn pháp lý ngay trước hoặc trong quá trình làm việc theo quy định pháp luật. Ngoài thời gian hỏi cung, luật sư còn có thể gặp riêng bị can tại nơi tạm giữ, tạm giam để trao đổi kỹ hơn về vụ việc.
- Đề nghị luật sư hỏi: Khi được sự đồng ý của Điều tra viên chủ trì buổi hỏi cung, bị can có thể được luật sư trực tiếp đặt câu hỏi. Các câu hỏi của luật sư và câu trả lời của bị can phải được ghi đầy đủ vào biên bản hỏi cung.
- Nhờ luật sư rà soát biên bản: Bị can cùng luật sư kiểm tra từng nội dung ghi nhận trong biên bản trước khi ký xác nhận; yêu cầu đính chính ngay nếu lời khai bị ghi sai lệch.
Những trường hợp luật sư tham gia hỏi cung bị can cần đặc biệt lưu ý
Khi tham gia các buổi hỏi cung bị can, luật sư (người bào chữa) cần đặc biệt lưu ý những trường hợp và vấn đề quan trọng sau đây để bảo vệ tốt nhất quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ:
- Bị can là người dưới 18 tuổi, người có nhược điểm về thể chất hoặc tinh thần: Buổi hỏi cung bắt buộc phải có sự tham gia của người đại diện, người giám hộ hoặc trợ giúp pháp lý. Luật sư cần kiểm tra kỹ sự có mặt hợp lệ này để tránh vi phạm tố tụng. Đây cũng là nhóm thuộc trường hợp bị can bắt buộc phải có người bào chữa, nên cơ quan tố tụng phải chỉ định người bào chữa nếu bị can và gia đình không tự mời.
- Bị can kêu oan, khiếu nại hoạt động điều tra: Đây là trường hợp nhạy cảm dễ xảy ra bức cung, nhục hình hoặc ghi nhận sai lệch lời khai. Luật sư cần đề nghị ghi âm, ghi hình có âm thanh toàn bộ buổi hỏi cung và yêu cầu ghi chép đầy đủ ý kiến khiếu nại, kêu oan vào biên bản.
- Hỏi cung ngoài giờ hành chính hoặc vào ban đêm: Pháp luật nghiêm cấm hỏi cung bị can vào ban đêm trừ trường hợp không thể trì hoãn. Nếu có trường hợp này, luật sư cần kiểm tra lý do không thể trì hoãn có được ghi rõ trong biên bản hay không.
- Bị can có dấu hiệu tâm lý bất ổn, bị mệt mỏi hoặc áp lực: Luật sư cần quan sát kỹ tình trạng sức khỏe, tinh thần của bị can trước và trong khi hỏi cung để đề nghị tạm ngừng buổi làm việc nếu thân chủ không đủ điều kiện tỉnh táo để trả lời.
Luật sư tham gia hỏi cung bị can mang lại lợi ích gì?
Sự có mặt của luật sư trong các buổi hỏi cung là điểm tựa pháp lý quan trọng, giúp bị can vững tâm lý và tránh bị áp lực trước cơ quan điều tra.
Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can
Sự tham gia của luật sư giúp bị can hiểu rõ hơn các quyền và nghĩa vụ tố tụng, đồng thời có người bào chữa theo dõi quá trình làm việc và thực hiện những quyền mà pháp luật trao cho người bào chữa. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong giai đoạn điều tra, khi nhiều hoạt động tố tụng được tiến hành để thu thập và đánh giá chứng cứ. Vai trò của luật sư hình sự cho bị can trong giai đoạn này còn mở rộng ra nhiều hoạt động khác ngoài hỏi cung, từ nghiên cứu hồ sơ đến thu thập chứng cứ có lợi.
Hạn chế nguy cơ vi phạm quyền bào chữa
Luật sư có thể theo dõi việc thực hiện các thủ tục liên quan đến hoạt động hỏi cung, ghi nhận những vấn đề cần làm rõ và thực hiện quyền khiếu nại, kiến nghị trong phạm vi pháp luật cho phép khi phát hiện quyết định hoặc hành vi tố tụng có vấn đề. Người bào chữa cũng có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.
Hỗ trợ làm rõ các tình tiết có lợi cho bị can
Thông qua việc trao đổi với bị can và nghiên cứu tài liệu, luật sư có thể xác định những vấn đề cần kiểm tra, những tài liệu cần thu thập hoặc những tình tiết cần được làm rõ. Người bào chữa có quyền thu thập, đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật và yêu cầu liên quan đến việc bào chữa theo quy định.
Góp phần bảo đảm quá trình tố tụng đúng quy định
Sự tham gia của luật sư trong buổi hỏi cung góp phần bảo đảm các quy định về thời gian hỏi cung, việc ghi âm, ghi hình theo Điều 183 BLTTHS 2015 và Thông tư liên tịch 03/2018/TTLT-BCA-VKSNDTC-TANDTC-BQP được tuân thủ nghiêm túc, hạn chế các vi phạm tố tụng có thể ảnh hưởng đến kết quả giải quyết vụ án sau này.
Dịch vụ luật sư tham gia hỏi cung bị can tại Luật Sư 11
Công ty Luật sư 11 là hãng luật chuyên nghiệp được thành lập và điều hành bởi Luật sư Nguyễn Thành Huân – một trong những luật sư nhà đất và tranh tụng nổi tiếng tại Việt Nam, với hơn 15 năm kinh nghiệm trong các vụ việc tranh chấp tài sản, thừa kế, sổ đỏ, nhà ở, cũng như bào chữa hình sự trong các vụ án nghiêm trọng, phức tạp, các đại án quốc gia.
Luật Sư 11 cung cấp dịch vụ luật sư hình sự, trong đó có tư vấn và trực tiếp tham gia các giai đoạn tố tụng theo quy định pháp luật. Đội ngũ luật sư thực hiện các công việc như nghiên cứu hồ sơ, làm việc với cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, tham gia các buổi hỏi cung, hỗ trợ thu thập tài liệu, chứng cứ và xây dựng phương án bào chữa.
Đối với trường hợp bị can đang trong giai đoạn điều tra, luật sư có thể tiếp nhận thông tin vụ việc, nghiên cứu tình trạng pháp lý, tư vấn quyền và nghĩa vụ của bị can, thực hiện thủ tục đăng ký bào chữa và tham gia các hoạt động tố tụng mà pháp luật cho phép. Nếu bạn hoặc người thân đang là bị can và cần luật sư tham gia hỏi cung, nên cung cấp sớm các thông tin về quyết định khởi tố, tình trạng tạm giữ/tạm giam, lịch hỏi cung và tài liệu đã nhận được để luật sư có cơ sở tư vấn hướng xử lý phù hợp. Việc xác định đúng khi nào nên mời luật sư hình sự sẽ giúp bị can không bỏ lỡ những buổi hỏi cung đầu tiên, vốn thường có ảnh hưởng lớn đến hướng giải quyết vụ án.
Câu hỏi thường gặp về luật sư tham gia hỏi cung bị can
Dưới đây là những câu hỏi phổ biến khi luật sư tham gia hỏi cung bị can:
Bị can có được yêu cầu luật sư tham gia hỏi cung không?
Bị can có quyền yêu cầu người bào chữa (luật sư) có mặt khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành hỏi cung.
Luật sư có được hỏi bị can trong buổi hỏi cung không?
Luật sư được hỏi bị can trong buổi hỏi cung nếu được Điều tra viên hoặc Cán bộ điều tra đồng ý.
Luật sư có được gặp bị can trước khi hỏi cung không?
Có, luật sư được quyền gặp bị can trước và trong quá trình hỏi cung theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự.
Nếu luật sư không được tham gia hỏi cung đúng quy định thì phải làm gì?
Theo Điều 73 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, luật sư và thân chủ có quyền khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng nếu việc hỏi cung được tiến hành mà không thông báo, không bảo đảm quyền có mặt của người bào chữa theo đúng quy định tại Điều 183.
Luật sư có được tham gia hỏi cung bị can là vấn đề được pháp luật quy định cụ thể về thời điểm và thủ tục tham gia tố tụng. Sau khi hoàn tất thủ tục đăng ký bào chữa, luật sư có thể tham gia hỏi cung theo quy định, qua đó hỗ trợ bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của bị can. Nếu bạn hoặc người thân cần luật sư tham gia hỏi cung bị can, hỗ trợ đăng ký bào chữa hoặc tư vấn về quá trình tố tụng, hãy liên hệ đội ngũ luật sư hình sự tại Luật Sư 11 qua hotline 0979 800 000 để được hỗ trợ kịp thời.
