Từ chối nhận di sản: điều kiện, văn bản và cách chia

Từ chối nhận di sản: điều kiện, văn bản và cách chia

Nghe bài viết · 8 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo

Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 22/11/2026 · Đọc 9 phút

Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, nhưng không được dùng quyền này để trốn tránh nghĩa vụ tài sản với người khác. Việc từ chối phải lập thành văn bản, gửi đến những người liên quan và thể hiện trước khi phân chia di sản, theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.

Ai có quyền từ chối nhận di sản?

Người thừa kế có quyền không nhận phần tài sản mình được hưởng, trừ trường hợp nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản với người khác. Khoản 1 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.”

Thừa kế là việc người còn sống hưởng tài sản do người chết để lại. Di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác, theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015.

Vì vậy, trước khi quyết định, người có quyền hưởng cần xác định tài sản nào thực sự thuộc di sản. Không thể mặc nhiên xem toàn bộ tài sản chung là tài sản được đem chia.

Nghĩa vụ tài sản có thể hiểu là trách nhiệm thực hiện yêu cầu về tài sản đối với người khác. Người đang có nghĩa vụ không được dùng việc từ chối làm cách trốn tránh trách nhiệm đó.

Văn bản từ chối cần được lập và gửi như thế nào?

Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản, gửi đúng người và thể hiện trước thời điểm phân chia. Khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:

“Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.”

Người thừa kế cần thực hiện các yêu cầu sau:

  1. Lập văn bản thể hiện việc từ chối theo khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015; chỉ nói miệng không đáp ứng yêu cầu về hình thức này.
  2. Gửi văn bản đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác và người được giao nhiệm vụ phân chia theo khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
  3. Thể hiện việc từ chối trước thời điểm phân chia di sản theo khoản 3 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.

Người quản lý di sản là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra, theo khoản 1 Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015. Di chúc được hiểu là sự thể hiện ý chí của người để lại tài sản về việc chuyển tài sản sau khi chết.

Nếu chưa có người được chỉ định hoặc được cử, người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý tài sản tiếp tục quản lý theo khoản 2 Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015.

Có bắt buộc chứng thực văn bản từ chối nhận di sản không?

Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu lập văn bản nhưng không quy định cụ thể việc chứng thực. Không thể chỉ dựa vào điều luật này để kết luận về tính bắt buộc, hồ sơ hoặc trình tự chứng thực văn bản từ chối nhận di sản.

Trong phạm vi chủ đề này, chứng thực được hiểu là việc cơ quan có thẩm quyền xác nhận nội dung thuộc phạm vi pháp luật cho phép. Lời chứng là phần ghi nhận sự xác nhận của người thực hiện chứng thực trên văn bản.

Cần phân biệt văn bản thể hiện ý chí của người thừa kế với lời chứng chứng thực văn bản. Các điều luật nêu trong bài không quy định mẫu lời chứng, thẩm quyền, giấy tờ, thời hạn hoặc chi phí thực hiện.

Vì vậy, không nên sử dụng một đoạn tự soạn rồi coi đó là mẫu lời chứng chứng thực chính thức. Khi chuẩn bị nội dung văn bản, người thừa kế có thể ghi rõ:

  • Người thể hiện ý chí không nhận tài sản.
  • Người để lại di sản và tài sản liên quan.
  • Nội dung từ chối, người được gửi văn bản để biết.

Đây là gợi ý trình bày, không phải mẫu hành chính hoặc danh mục hồ sơ chứng thực bắt buộc.

Phần di sản bị từ chối được phân chia như thế nào?

Phần tài sản liên quan đến người được hưởng theo di chúc nhưng từ chối nhận di sản được chia theo pháp luật. Căn cứ áp dụng là điểm d khoản 1 và điểm c khoản 2 Điều 650 Bộ luật Dân sự 2015.

Thừa kế theo pháp luật là việc xác định người hưởng và phần hưởng theo quy định pháp luật. Không nên hiểu rằng phần bị từ chối đương nhiên được cộng cho người khác có tên trong di chúc.

Trường hợpHướng xử lýĐiểm cần phân biệt
Người được hưởng theo di chúc từ chốiÁp dụng thừa kế theo pháp luật đối với phần liên quanKhông tự động chuyển cho người được chỉ định khác
Người thuộc hàng đang được hưởng từ chốiXác định những người còn đủ điều kiện trong hàngChưa đương nhiên chuyển sang hàng sau
Không còn người nhận thừa kếTài sản còn lại thuộc Nhà nướcPhải thực hiện nghĩa vụ tài sản trước

Ví dụ minh họa (giả định): Di chúc dành một phần tài sản cho người thân nhưng người này từ chối hợp lệ. Phần tài sản liên quan được xác định người hưởng theo pháp luật, không mặc nhiên thuộc người khác được ghi trong di chúc.

Nếu di sản là đất đang có giao dịch chưa hoàn tất, bạn có thể tham khảo bài Chuyển nhượng nhà đất khi chưa sang tên, hợp pháp không? để nhận diện thêm vấn đề cần kiểm tra.

Người cùng hàng và hàng sau được hưởng ra sao?

Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau. Người ở hàng sau chỉ được hưởng khi không còn ai ở hàng trước do các lý do được khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định.

Hàng thừa kế là nhóm người được pháp luật xếp cùng thứ tự ưu tiên hưởng di sản. Khoản 1 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 xác định:

  • Hàng thứ nhất gồm vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết, theo điểm a.
  • Hàng thứ hai gồm ông bà nội ngoại, anh chị em ruột và cháu ruột mà người chết là ông bà nội ngoại, theo điểm b.
  • Hàng thứ ba gồm cụ nội ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột mà người chết là bác, chú, cậu, cô, dì ruột; chắt ruột mà người chết là cụ nội ngoại, theo điểm c.

Các căn cứ không còn người ở hàng trước gồm đã chết, không có quyền hưởng, bị truất quyền hưởng hoặc từ chối nhận di sản, theo khoản 3 Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015. Truất quyền hưởng được hiểu là việc người lập di chúc loại một người khỏi quyền hưởng theo ý chí của mình.

Trường hợp không còn người nhận thừa kế thì di sản thuộc về ai?

Tài sản còn lại sau khi thực hiện nghĩa vụ tài sản thuộc về Nhà nước nếu không có người nhận thừa kế. Điều 622 Bộ luật Dân sự 2015 áp dụng khi không có người hưởng theo di chúc, theo pháp luật hoặc có nhưng không được quyền hưởng, từ chối nhận di sản.

Không thể kết luận tài sản thuộc Nhà nước chỉ vì một người không nhận. Cần kiểm tra những người còn quyền hưởng và thứ tự hưởng.

Nếu tài sản đang bị kiện đòi, người liên quan có thể đọc thêm bài Làm gì khi bị kiện đòi đất đang sử dụng ổn định nhiều năm? để chuẩn bị việc trao đổi với luật sư.

Câu hỏi thường gặp

Có thể chỉ nói miệng rằng không nhận tài sản không?

Lời nói miệng không đáp ứng yêu cầu lập thành văn bản tại khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.

Có thể từ chối sau khi tài sản đã được chia không?

Khoản 3 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu việc từ chối phải được thể hiện trước thời điểm phân chia.

Chưa xác định được người hưởng thì ai quản lý tài sản?

Nếu chưa xác định được người thừa kế và chưa có người quản lý thuộc các trường hợp luật định, cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý theo khoản 3 Điều 616 Bộ luật Dân sự 2015.

Căn cứ pháp lý

  • Bộ luật Dân sự 2015 (còn hiệu lực): Điều 620, Điều 622, Điều 650, Điều 651, Điều 612, Điều 616

Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát văn bản và quyền hưởng di sản

Luật Sư 11 hỗ trợ kiểm tra nội dung văn bản, người cần nhận thông báo và căn cứ xác định người hưởng tài sản. Nếu đồng thời có tranh chấp hoặc vướng mắc với cơ quan nhà nước, bạn có thể tham khảo bài Phân biệt tranh chấp dân sự và hành chính và liên hệ để được tư vấn phù hợp với hồ sơ cụ thể.

Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 22/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Call Now Button Zalo