Nghe bài viết · 14 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 20/11/2026 · Đọc 17 phút
Tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt có thể bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù theo khoản 1 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015. Khi có tình tiết thuộc khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015, mức phạt nặng hơn được áp dụng. Trách nhiệm bồi thường được quy định tại Điều 606, Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015.
Tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt được quy định thế nào?
Tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt được quy định tại Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015, bao gồm hành vi đào, phá mồ mả, chiếm đoạt đồ vật trong mộ, trên mộ và những hành vi xâm phạm khác. Việc xác định trách nhiệm cần dựa vào hành vi cụ thể, thay vì chỉ dựa vào tên gọi mà các bên sử dụng.
Quy định trực tiếp về hành vi và hình phạt như sau:
“Người nào đào, phá mồ mả, chiếm đoạt những đồ vật để ở trong mộ, trên mộ hoặc có hành vi khác xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm.” — khoản 1 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015.
Thi thể được hiểu là thân thể người đã chết; hài cốt là phần xương cốt còn lại của người chết; mồ mả là nơi an táng người chết. Những cách giải thích này giúp người đọc nhận diện đối tượng bị tác động, không thay thế việc xác minh tình tiết thực tế.
Điều luật liệt kê riêng hành vi chiếm đoạt đồ vật để trong mộ, trên mộ. Vì vậy, khi xem xét một sự việc, cần làm rõ người thực hiện đã tác động đến phần mộ, thân thể người chết hay đồ vật được đặt tại đó.
Những yếu tố nào cần làm rõ khi xem xét hành vi?
Việc xem xét tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt cần làm rõ hành vi, đối tượng bị tác động, lỗi và tình tiết có thể làm thay đổi mức hình phạt. Lỗi ở đây là trạng thái nhận thức, ý chí của người thực hiện đối với hành vi và hậu quả.

Hành vi thực tế đã diễn ra như thế nào?
Hành vi là việc làm cụ thể mà người thực hiện đã tiến hành. Khoản 1 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 nêu các dạng đào, phá mồ mả; chiếm đoạt đồ vật trong mộ, trên mộ; hoặc có hành vi khác xâm phạm thi thể, mồ mả, hài cốt.
Chiếm đoạt có thể hiểu là lấy, giữ đồ vật hoặc bộ phận thuộc đối tượng được điều luật bảo vệ thành của mình. Khi trình bày sự việc, người có liên quan nên mô tả việc đã xảy ra thay vì chỉ ghi nhận xét chung như “phá mộ” hoặc “xúc phạm người chết”.
Các thông tin cần làm rõ gồm:
- Phần mộ có bị đào, phá hay thay đổi hiện trạng hay không.
- Đồ vật nào trong mộ hoặc trên mộ đã bị lấy đi.
- Thi thể, hài cốt có bị tác động hoặc bị lấy đi bộ phận hay không.
- Vật bị lấy hoặc hủy hoại có liên quan đến giá trị lịch sử, văn hóa hay không.
Người thực hiện nhận thức và mong muốn điều gì?
Cố ý phạm tội là trường hợp người thực hiện nhận thức rõ tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi, thấy trước hậu quả và mong muốn hoặc có ý thức để mặc hậu quả xảy ra.
Khoản 1 Điều 10 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trường hợp nhận thức rõ hành vi nguy hiểm, thấy trước hậu quả và mong muốn hậu quả xảy ra. Khoản 2 Điều 10 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trường hợp tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc hậu quả xảy ra.
Khi phân tích tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt, không nên dùng riêng lời giải thích “không muốn gây hậu quả” để thay cho việc đánh giá toàn bộ nhận thức và hành động thực tế.
Hình phạt đối với người phạm tội được xác định ra sao?
Hình phạt là biện pháp xử lý người phạm tội được điều luật quy định. Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 phân biệt trường hợp thông thường và trường hợp có những tình tiết cụ thể làm tăng mức xử lý.

Đối với trường hợp thuộc khoản 1 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm. Cải tạo không giam giữ là hình phạt không buộc người bị kết án chấp hành án trong cơ sở giam giữ.
Đối với trường hợp thuộc khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
Bảng sau giúp phân biệt hướng xem xét, không thay thế việc xác định đầy đủ tình tiết:
| Trường hợp | Nội dung cần xác minh | Hướng xem xét |
|---|---|---|
| Đào, phá mồ mả | Việc tác động đến phần mộ thực tế ra sao | Xem xét quy định về hành vi cơ bản |
| Lấy đồ vật trong mộ, trên mộ | Đồ vật bị lấy và vị trí đặt đồ vật | Xem xét hành vi chiếm đoạt được liệt kê |
| Lấy hoặc hủy hoại vật có giá trị lịch sử, văn hóa | Tính chất của vật và hành vi tác động | Xem xét trường hợp có mức phạt nặng hơn |
| Lấy bộ phận thi thể, hài cốt | Bộ phận bị lấy và diễn biến thực hiện | Xem xét trường hợp có mức phạt nặng hơn |
Không thể xác định mức án cụ thể chỉ từ tên tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt. Nếu đang tìm hiểu thêm về việc xử lý vụ án, người đọc có thể tham khảo bài có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không, thay vì đồng nhất hình phạt với biện pháp được áp dụng trong quá trình giải quyết vụ án.
Những tình tiết nào dẫn đến mức phạt nặng hơn?
Những tình tiết làm chuyển sang mức hình phạt nặng hơn được gọi là tình tiết định khung. Khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 quy định cụ thể các trường hợp áp dụng đối với tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt.

Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội
Điểm a khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trường hợp gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội. Việc xem xét cần làm rõ ảnh hưởng thực tế, không chỉ ghi nhận cảm nhận hoặc nhận xét chung của người chứng kiến.
Điều luật không liệt kê sẵn từng biểu hiện hoặc một ngưỡng định lượng cho tình tiết này. Vì vậy, không nên tự đặt ra tiêu chí về số người chứng kiến hay phạm vi lan truyền để khẳng định việc áp dụng.
Chiếm đoạt hoặc hủy hoại vật có giá trị lịch sử, văn hóa
Điểm b khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 đề cập hành vi chiếm đoạt hoặc hủy hoại vật có giá trị lịch sử, văn hóa. Hủy hoại được hiểu là làm vật bị phá hỏng, mất đi giá trị sử dụng hoặc giá trị vốn có.
Cần phân biệt đồ vật thông thường đặt trong mộ, trên mộ với vật có giá trị lịch sử, văn hóa. Giá trị tình cảm đối với gia đình không tự nó thay thế cho việc làm rõ tính chất lịch sử, văn hóa của vật.
Thực hiện hành vi vì động cơ đê hèn
Điểm c khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trường hợp phạm tội vì động cơ đê hèn. Động cơ là lý do bên trong thúc đẩy người thực hiện hành vi; cách gọi “đê hèn” thể hiện tính chất thấp hèn, đáng lên án của lý do đó.
Điều luật không đưa ra danh sách động cơ cụ thể. Việc đánh giá cần dựa vào tình tiết chứng minh lý do thực hiện, tránh suy đoán chỉ từ mâu thuẫn giữa những người có liên quan.
Chiếm đoạt bộ phận thi thể, hài cốt
Điểm d khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 quy định riêng hành vi chiếm đoạt bộ phận thi thể, hài cốt. Trường hợp này cần phân biệt với việc lấy đồ vật được đặt cạnh người chết.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người đào mộ để lấy đồ vật đặt trong mộ; một người khác đào mộ và lấy đi bộ phận hài cốt. Khi xem xét tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt, hai tình huống cần được phân biệt về đối tượng bị chiếm đoạt theo khoản 1 và điểm d khoản 2 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015.
Người xâm phạm thi thể phải bồi thường những gì?
Người xâm phạm thi thể phải bồi thường chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại và khoản bù đắp tổn thất tinh thần theo Điều 606 Bộ luật Dân sự 2015. Bồi thường thiệt hại là việc người có trách nhiệm trả khoản tiền nhằm khắc phục tổn thất thuộc phạm vi pháp luật quy định.
Khoản 1 Điều 606 Bộ luật Dân sự 2015 xác định cá nhân, pháp nhân xâm phạm thi thể phải bồi thường. Pháp nhân được hiểu là tổ chức có tư cách pháp lý độc lập để tham gia quan hệ pháp luật.
Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại được quy định tại khoản 2 Điều 606 Bộ luật Dân sự 2015. Người yêu cầu nên xác định từng khoản đã chi, mục đích chi và tài liệu thể hiện khoản chi đó; không nên chỉ đưa ra một tổng số mà không giải thích.
Tổn thất tinh thần là sự đau buồn, mất mát về mặt tinh thần cần được bù đắp bằng tiền. Theo khoản 3 Điều 606 Bộ luật Dân sự 2015, khoản tiền này dành cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết; nếu không có những người này thì người trực tiếp nuôi dưỡng người chết được hưởng.
Hàng thừa kế là nhóm người được pháp luật sắp xếp theo thứ tự hưởng thừa kế. Việc xác định đúng người hưởng khoản bù đắp cần được làm rõ trước khi thỏa thuận.
Mức bù đắp do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được, mức tối đa đối với mỗi thi thể bị xâm phạm không quá ba mươi lần mức lương cơ sở theo khoản 3 Điều 606 Bộ luật Dân sự 2015.
Bồi thường do xâm phạm mồ mả khác xâm phạm thi thể thế nào?
Bồi thường do xâm phạm mồ mả và do xâm phạm thi thể khác nhau về người hưởng khoản bù đắp tinh thần và giới hạn áp dụng khi không thỏa thuận được. Đây là nội dung cần phân biệt khi giải quyết yêu cầu dân sự liên quan đến tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt; yêu cầu dân sự ở đây là yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Khoản 1 Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015 quy định cá nhân, pháp nhân xâm phạm mồ mả của người khác phải bồi thường. Khoản 2 Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015 xác định thiệt hại gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.
Theo khoản 3 Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015, người hưởng khoản bù đắp tinh thần là những người thân thích theo thứ tự hàng thừa kế của người chết; nếu không có những người này thì người trực tiếp nuôi dưỡng người chết được hưởng.
Mức bù đắp do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được, mức tối đa đối với mỗi mồ mả bị xâm phạm không quá mười lần mức lương cơ sở theo khoản 3 Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015.
Như vậy, giới hạn nêu trong quy định về mồ mả không phải giới hạn của toàn bộ khoản bồi thường. Chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại và khoản bù đắp tinh thần là các khoản cần được phân biệt.
Ví dụ minh họa (giả định): Gia đình phải chi tiền sửa chữa phần mộ bị phá và đồng thời yêu cầu bù đắp tinh thần. Khi đối chiếu Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015, khoản sửa chữa cần được xem xét về tính hợp lý, còn khoản tinh thần được xem xét theo cơ chế thỏa thuận và giới hạn riêng.
Có thể phân biệt với hành nghề mê tín, dị đoan chỉ qua tên gọi không?
Không thể kết luận một hành vi thuộc tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt chỉ vì người thực hiện tự nhận đang hành nghề tâm linh. Việc đánh giá theo Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 phải tập trung vào hành vi thực tế và đối tượng bị tác động.
Hành nghề mê tín, dị đoan có thể được nhắc đến trong lời trình bày về lý do thực hiện. Tuy nhiên, lý do đó không thay thế việc xác minh có đào, phá mồ mả, chiếm đoạt đồ vật hoặc tác động đến thi thể, hài cốt hay không.
Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định tiêu chí đầy đủ của một tội danh khác. Vì vậy, không nên dùng riêng điều luật này để khẳng định một người đồng thời phạm tội khác hoặc để đưa ra mức phạt của tội đó.
Tương tự, việc phân biệt với hành vi xâm phạm tính mạng cần được nghiên cứu riêng; người đọc có thể tham khảo bài phân tích tội giết người và các khung hình phạt nếu có nhu cầu tìm hiểu chủ đề liên quan.
Có thể dự đoán kết quả từ bản án khác không?
Một bản án khác không đủ để xác định kết quả của vụ việc đang xem xét về tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt. Bản án là văn bản thể hiện quyết định của Tòa án đối với vụ án cụ thể, gắn với những tình tiết đã được xem xét trong vụ án đó.

Khi tham khảo bản án, cần đối chiếu hành vi, đối tượng bị tác động, tình tiết định khung và thiệt hại. Chỉ thấy cùng tên tội danh không có nghĩa là các vụ việc có cùng mức hình phạt hoặc mức bồi thường.
Đối với một vụ việc cụ thể, có thể chuẩn bị thông tin để trao đổi với luật sư theo trình tự sau:
- Ghi lại diễn biến bằng những việc đã trực tiếp biết, tách riêng phần nghe người khác kể.
- Tập hợp hình ảnh hiện trạng, thông tin đồ vật bị mất và tài liệu liên quan đến thi thể, hài cốt.
- Liệt kê khoản chi hạn chế, khắc phục thiệt hại kèm chứng từ nếu có.
- Xác định những người yêu cầu bù đắp tinh thần và căn cứ về quan hệ với người chết.
Đây là gợi ý sắp xếp thông tin, không phải danh mục hồ sơ bắt buộc. Khi làm việc với công ty luật hoặc công ty luật trách nhiệm hữu hạn, người liên hệ nên trình bày cả những tình tiết có lợi và bất lợi để việc tư vấn sát với sự việc.
Câu hỏi thường gặp
Các câu hỏi sau tập trung vào những điểm dễ nhầm khi tìm hiểu tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt.
Chỉ lấy đồ vật trên mộ có thuộc hành vi được điều luật nêu không?
Có. Khoản 1 Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 liệt kê hành vi chiếm đoạt đồ vật để ở trên mộ. Việc xác định trách nhiệm cụ thể vẫn cần làm rõ đầy đủ diễn biến và các yếu tố liên quan.
Không mong muốn hậu quả thì có loại trừ lỗi cố ý không?
Không thể kết luận chỉ từ việc người thực hiện nói không mong muốn hậu quả. Khoản 2 Điều 10 Bộ luật Hình sự 2015 còn quy định trường hợp thấy trước hậu quả có thể xảy ra, tuy không mong muốn nhưng vẫn có ý thức để mặc hậu quả xảy ra.
Mức bù đắp tinh thần có phải lúc nào cũng bằng mức tối đa không?
Không. Khoản 3 Điều 606 và khoản 3 Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015 ưu tiên mức do các bên thỏa thuận; giới hạn luật định được đặt ra khi không thỏa thuận được.
Đã trả tiền khắc phục có thể kết luận không bị xử lý hình sự không?
Không thể rút ra kết luận đó từ Điều 319 Bộ luật Hình sự 2015 và Điều 606, Điều 607 Bộ luật Dân sự 2015. Các điều này quy định trách nhiệm hình sự và bồi thường theo những nội dung riêng. Người đọc có thể tham khảo thêm bài trả tiền khắc phục có thoát tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không để tìm hiểu một chủ đề riêng, không áp dụng máy móc sang hành vi xâm phạm người chết.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 319, Điều 10
- Bộ luật Dân sự 2015 (còn hiệu lực): Điều 607, Điều 606
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn hành vi xâm phạm thi thể, mồ mả
Luật Sư 11 hỗ trợ đối chiếu hành vi với quy định pháp luật, rà soát thông tin về thiệt hại và tư vấn yêu cầu bồi thường phù hợp với từng trường hợp. Nếu đang có vướng mắc về tội xâm phạm thi thể mồ mả hài cốt, bạn có thể liên hệ, trình bày diễn biến và gửi tài liệu liên quan để được tư vấn cụ thể.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 20/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.




