Nghe bài viết · 14 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 18/11/2026 · Đọc 17 phút
Tội phá thai trái phép là tội áp dụng đối với người thực hiện phá thai trái phép cho người khác khi thuộc trường hợp luật quy định. Theo khoản 1, khoản 2 và khoản 3 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội có thể bị cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, tùy hậu quả và việc đã bị xử lý trước đó.
Tội phá thai trái phép được quy định như thế nào?
Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 quy định việc xử lý người thực hiện phá thai trái phép cho người khác. Để xác định trách nhiệm, cần đối chiếu hành vi với hậu quả hoặc trường hợp đã bị xử lý trước đó mà điều luật nêu.
Khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 quy định nguyên văn:
“Người nào thực hiện việc phá thai trái phép cho người khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm:” (khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015).
“a) Làm chết người;” (điểm a khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015).
“b) Gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;” (điểm b khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015).
“c) Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;” (điểm c khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015).
“d) Đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.” (điểm d khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015).
Quy định trên cho thấy hậu quả chết người không phải căn cứ duy nhất để xử lý. Tổn hại sức khỏe đạt mức luật định hoặc việc tiếp tục vi phạm sau khi đã bị xử lý cũng có thể là căn cứ xem xét.
Vì vậy, khi tìm hiểu tội phá thai trái phép, cần phân biệt việc xác định hành vi trái phép với việc xác định hành vi đó thuộc trường hợp nào của điều luật. Không nên chỉ dựa vào tên dịch vụ, lời quảng cáo hoặc kết quả của việc phá thai để kết luận.
Những yếu tố nào cần kiểm tra trước khi xác định trách nhiệm?
Việc xem xét trách nhiệm phải bắt đầu từ hành vi thực hiện phá thai trái phép cho người khác, sau đó đối chiếu hậu quả và tình trạng đã bị xử lý trước đó. Mỗi nhóm thông tin trả lời một câu hỏi khác nhau, không thể dùng thay thế cho nhau.

Có thể rà soát theo trình tự sau:
- Xác định người thực hiện hành vi phá thai cho người khác và nội dung hành vi bị cho là trái phép.
- Xác định có hậu quả chết người hoặc tổn hại sức khỏe hay không.
- Đối chiếu số người bị ảnh hưởng và tỷ lệ tổn thương cơ thể với trường hợp tương ứng.
- Kiểm tra việc người thực hiện đã từng bị xử lý về hành vi này hoặc bị kết án về tội này hay chưa.
- Đối chiếu đầy đủ điều kiện trước khi xác định mức hình phạt có thể áp dụng.
Tỷ lệ tổn thương cơ thể là mức tổn hại sức khỏe được biểu thị bằng phần trăm, được điều luật sử dụng để phân biệt các trường hợp xử lý. Tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể là tỷ lệ cộng gộp của những người bị tổn hại thuộc trường hợp đang xét.
Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 không giải thích cụ thể thế nào là “phá thai trái phép”. Do đó, chỉ từ điều luật này chưa thể kết luận mọi trường hợp phá thai, mọi cơ sở thực hiện hoặc mọi người tham gia đều phạm tội phá thai trái phép.
Cũng không nên suy diễn trách nhiệm của người mang thai chỉ từ việc người đó có mặt trong sự việc. Cách mô tả hành vi của điều luật tập trung vào người thực hiện phá thai trái phép cho người khác.
Trường hợp nào thuộc mức hình phạt cơ bản?
Mức hình phạt cơ bản là cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 03 năm theo khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015. Cải tạo không giam giữ và phạt tù là các hình phạt được điều khoản này đặt ra theo hướng lựa chọn, không phải đồng thời áp dụng cả hai.
Các trường hợp cụ thể gồm:
- Người thực hiện hành vi làm chết người thuộc điểm a khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người thực hiện hành vi gây tổn hại sức khỏe cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên thuộc điểm b khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người thực hiện hành vi gây tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên, có tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% đến 121%, thuộc điểm c khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người thực hiện hành vi đã bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thuộc điểm d khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
“Đã bị kết án” được hiểu là người đó đã bị xác định phạm tội bằng bản án; “chưa được xóa án tích” là tình trạng án tích từ việc kết án đó chưa được xóa. Điều khoản đang xét không quy định cách xác định thời điểm xóa án tích.
Khi đối chiếu tội phá thai trái phép, cần đọc đầy đủ từng trường hợp. Chẳng hạn, trường hợp tổn hại sức khỏe của một người không được đánh đồng với trường hợp cộng tổng tổn hại sức khỏe của nhiều người.
Khi nào người thực hiện phải chịu mức tù nặng hơn?
Người phạm tội phải đối diện khung hình phạt nặng hơn khi hậu quả chết người hoặc tổn hại sức khỏe đạt các mức tại khoản 2, khoản 3 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015. Khung hình phạt là khoảng hình phạt mà điều luật quy định cho một nhóm trường hợp phạm tội.
Các tình tiết định khung tăng nặng là những tình tiết được điều luật dùng để chuyển hành vi sang khung hình phạt nặng hơn. Đối với tội phá thai trái phép, các tình tiết đó tại những khoản này gắn với hậu quả.
Trường hợp hậu quả nghiêm trọng hơn
Người phạm tội bị phạt tù từ 03 năm đến 07 năm nếu làm chết 02 người, theo điểm a khoản 2 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Mức phạt tù từ 03 năm đến 07 năm cũng áp dụng khi gây tổn hại sức khỏe cho 02 người trở lên, với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200%, theo điểm b khoản 2 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Trường hợp thuộc mức hình phạt cao nhất
Người phạm tội bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm nếu làm chết 03 người trở lên, theo điểm a khoản 3 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Trường hợp gây tổn hại sức khỏe cho 03 người trở lên, có tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 201% trở lên, cũng bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm theo điểm b khoản 3 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Khi đối chiếu các trường hợp tổn hại sức khỏe, phải kiểm tra đồng thời số người và tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể. Chỉ nhìn vào một tỷ lệ cộng gộp mà bỏ qua số người bị tổn hại có thể dẫn đến xác định sai khung.
Có thể so sánh các nhóm hậu quả như thế nào?
Các nhóm hậu quả của tội phá thai trái phép được phân biệt theo số người chết hoặc số người bị tổn hại sức khỏe cùng tỷ lệ tương ứng. Trường hợp đã bị xử lý trước đó cần được kiểm tra riêng, không thay thế bằng việc ước đoán hậu quả.
| Nhóm trường hợp | Nội dung cần đối chiếu | Điều cần tránh |
|---|---|---|
| Hậu quả chết người | Số người chết do hành vi đang xét | Chỉ dựa vào mô tả chung là “có người tử vong” |
| Hậu quả tổn hại sức khỏe | Số người bị tổn hại và tỷ lệ tương ứng | Chỉ nhìn tổng tỷ lệ, bỏ qua số người |
| Tiếp tục vi phạm sau xử lý | Loại xử lý trước đó và điều kiện đi kèm | Đồng nhất mọi lần vi phạm trước đây |
| Chế tài có thể áp dụng thêm | Nội dung phạt tiền hoặc cấm hoạt động | Cho rằng mọi trường hợp đều bắt buộc áp dụng |
Ví dụ minh họa (giả định): Người thực hiện phá thai trái phép gây tổn hại sức khỏe cho 01 người với tỷ lệ tổn thương cơ thể 65%, thuộc trường hợp tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 61% trở lên quy định tại điểm b khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự; nếu hành vi và hậu quả được xác định đúng như tình huống thì trường hợp này thuộc điểm b khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Ví dụ minh họa (giả định): Người thực hiện phá thai trái phép gây tổn hại sức khỏe cho 02 người, tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể là 150%, thuộc trường hợp tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% đến 200% quy định tại điểm b khoản 2 Điều 316 Bộ luật Hình sự; nếu hành vi và hậu quả được xác định đúng như tình huống thì trường hợp này thuộc điểm b khoản 2 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Các ví dụ chỉ giúp nhận diện cách đối chiếu điều luật, không xác định trước mức hình phạt cụ thể cho một vụ việc.
Người phạm tội có thể bị phạt tiền hoặc cấm hành nghề không?
Người phạm tội có thể bị phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định theo khoản 4 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015. Đây là những chế tài điều luật cho phép áp dụng thêm ngoài hình phạt tại các khoản trước.

Cụ thể, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng theo khoản 4 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Người phạm tội cũng có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 4 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015.
Cụm từ “còn có thể” cần được hiểu đúng: điều luật cho phép áp dụng, chứ không khẳng định mọi người phạm tội phá thai trái phép đều đương nhiên chịu tất cả các chế tài này.
Không nên hiểu khoản tiền tại đây là lựa chọn để thay thế hình phạt tù. Cấu trúc điều luật đặt nội dung phạt tiền ở phần chế tài có thể áp dụng thêm.
Chưa có người chết thì có bị xử lý hình sự không?
Hành vi chưa làm chết người vẫn có thể thuộc tội phá thai trái phép nếu đáp ứng trường hợp tổn hại sức khỏe hoặc điều kiện đã bị xử lý trước đó. Vì vậy, “không có người chết” không đồng nghĩa với việc chắc chắn không bị xử lý.
Trách nhiệm hình sự, trong phạm vi đang xét, là trách nhiệm của người phạm tội đối với hành vi thuộc Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 và các hình phạt điều luật quy định.
Đặc biệt, điểm d khoản 1 Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 không đặt điều kiện phải có hậu quả chết người hay tỷ lệ tổn thương cơ thể ngay trong nội dung của điểm này. Tuy nhiên, phải kiểm tra đúng việc đã bị xử lý về hành vi nào, đã bị kết án về tội nào và điều kiện chưa được xóa án tích.
Ngược lại, nếu chưa xác định được bất kỳ trường hợp nào mà điều luật nêu thì chưa đủ cơ sở kết luận người thực hiện đã phạm tội chỉ dựa vào nghi ngờ.
Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm câu hỏi có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không. Đây là nội dung cần xem xét riêng, không thể suy ra chỉ từ mức hình phạt của tội danh.
Nạo phá thai vì lựa chọn giới tính bị xử phạt như thế nào?
Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định riêng mức xử phạt đối với việc nạo phá thai vì lựa chọn giới tính. Vì vậy, không thể chỉ căn cứ vào điều luật này để nêu một mức phạt tiền riêng cho hành vi đó.

Nếu xem xét tội phá thai trái phép, vẫn phải xác định người thực hiện có hành vi phá thai trái phép cho người khác và có thuộc trường hợp điều luật quy định hay không. Lý do lựa chọn giới tính không thay thế cho việc kiểm tra những điều kiện này.
Cũng không thể chỉ từ nội dung Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 mà khẳng định người mang thai, người tác động đến quyết định hoặc người thực hiện đều chịu cùng một trách nhiệm.
Cần tách câu hỏi về lý do phá thai khỏi câu hỏi về hành vi, hậu quả và người thực hiện. Khi chưa làm rõ các yếu tố đó, việc đưa ra ngay mức phạt hình sự hoặc mức phạt hành chính cụ thể có thể dẫn đến tư vấn sai.
Có thể dựa vào một bản án để xác định mức phạt không?
Bản án là văn bản thể hiện quyết định xét xử của Tòa án đối với vụ việc cụ thể; không thể chỉ dựa vào tên tội danh trong một bản án để xác định mức phạt cho vụ việc khác. Việc tham khảo phải gắn với hành vi, hậu quả và trường hợp điều luật được áp dụng.

Đối với tội phá thai trái phép, những nội dung cần đối chiếu gồm:
- Bản án xác định người bị xét xử đã thực hiện hành vi gì.
- Hậu quả được xác định là chết người hay tổn hại sức khỏe.
- Trường hợp tổn hại sức khỏe có đáp ứng đồng thời yêu cầu về số người và tỷ lệ hay không.
- Người thực hiện có thuộc trường hợp đã bị xử lý trước đó mà còn vi phạm hay không.
- Hình phạt được quyết định nằm trong khung nào của điều luật.
Không nên gắn nhãn “bản án điển hình” cho một tình huống tự dựng hoặc một kết quả chưa được kiểm chứng. Với người đang cần tư vấn, việc đối chiếu đúng tình tiết thường hữu ích hơn việc tìm một mức án có vẻ tương tự.
Nếu muốn tham khảo cách phân tích một tội danh khác, bạn có thể đọc bài về khung hình phạt tội giết người; không dùng mức phạt của tội danh đó để thay thế quy định đang xét.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời dưới đây giúp làm rõ những điểm dễ nhầm khi đọc Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015. Việc áp dụng vào vụ việc vẫn phải dựa trên tình tiết cụ thể.
Người mang thai có tự động phạm tội khi đồng ý phá thai không?
Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 mô tả người thực hiện phá thai trái phép cho người khác. Chỉ từ việc người mang thai đồng ý phá thai chưa thể kết luận người đó phạm tội phá thai trái phép theo điều luật này.
Có thể tự cộng mọi tổn hại sức khỏe để xác định khung không?
Việc đối chiếu tổng tỷ lệ phải đi cùng điều kiện về số người và khoảng tỷ lệ của từng trường hợp. Không được chỉ lấy một tổng tỷ lệ rồi bỏ qua các điều kiện còn lại trong điều luật.
Có thể đồng nhất hành vi này với giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ không?
Không thể chỉ dựa vào Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 để kết luận các hành vi đó là cùng một tội. Điều luật này mô tả việc thực hiện phá thai trái phép cho người khác, nên không đủ để trình bày đầy đủ dấu hiệu của tội danh khác.
Người đọc quan tâm đến việc nhận diện hành vi xâm phạm tính mạng có thể tham khảo bài phân tích tội giết người và mức hình phạt, nhưng cần tránh tự chuyển kết luận giữa các tội danh.
Gia đình có thể biết trước chính xác mức án không?
Điều 316 Bộ luật Hình sự 2015 quy định các khoảng hình phạt, không ấn định một mức án duy nhất cho mọi trường hợp. Vì vậy, chỉ biết tên tội hoặc hậu quả ban đầu chưa đủ để dự đoán chính xác kết quả xét xử.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 316
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn tội phá thai trái phép
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát tình tiết, đối chiếu hành vi với từng trường hợp của điều luật và giải thích phạm vi hình phạt có thể áp dụng. Nếu bạn hoặc người thân đang liên quan đến vụ việc, bạn có thể liên hệ Luật Sư 11 để được tư vấn trên cơ sở thông tin, giấy tờ cụ thể, thay vì suy đoán trách nhiệm chỉ từ tên hành vi.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 18/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.




