Nghe bài viết · 9 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 28/10/2026 · Đọc 10 phút
Thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là cơ chế bảo đảm phần tài sản được hưởng cho một số người thân dù người mất không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn mức luật định. Căn cứ áp dụng là khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Di chúc được hiểu là ý nguyện định đoạt tài sản sau khi chết.
Thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc là gì?
Thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc bảo vệ phần hưởng của những người thuộc diện luật định khi nội dung di chúc không bảo đảm quyền lợi cho họ. Di sản là phần tài sản người chết để lại để giải quyết việc thừa kế.
Khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 quy định:
Những người sau đây vẫn được hưởng phần di sản bằng hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, trong trường hợp họ không được người lập di chúc cho hưởng di sản hoặc chỉ cho hưởng phần di sản ít hơn hai phần ba suất đó:
a) Con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng;
b) Con thành niên mà không có khả năng lao động.
(Khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015).
Người thừa kế là người được hưởng tài sản do người chết để lại. “Suất của một người thừa kế theo pháp luật” được hiểu là phần một người được hưởng nếu di sản được chia theo quy định pháp luật thay vì theo ý nguyện trong di chúc.
Cơ chế bảo vệ phần hưởng không đồng nghĩa với việc phủ nhận toàn bộ di chúc. Khi giải quyết thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, cần đối chiếu từng người với điều kiện được bảo vệ và phần tài sản họ đã được cho hưởng.
Ai là đối tượng được hưởng thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc?
Những người được bảo vệ gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con thành niên không có khả năng lao động. Đây là các nhóm được liệt kê tại điểm a, điểm b khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
| Nhóm người | Điều kiện riêng cần đối chiếu | Căn cứ |
|---|---|---|
| Con chưa thành niên | Chưa đạt tuổi thành niên | Điểm a khoản một Điều sáu trăm bốn mươi bốn Bộ luật Dân sự |
| Cha, mẹ | Có quan hệ cha, mẹ với người để lại di sản | Cùng căn cứ với nhóm con chưa thành niên |
| Vợ, chồng | Có quan hệ vợ, chồng với người để lại di sản | Cùng căn cứ với nhóm con chưa thành niên |
| Con thành niên | Phải không có khả năng lao động | Điểm b khoản một Điều sáu trăm bốn mươi bốn Bộ luật Dân sự |
Con chưa thành niên là người chưa đủ mười tám tuổi theo khoản 1 Điều 21 Bộ luật Dân sự 2015. Người thành niên là người từ đủ mười tám tuổi trở lên theo khoản 1 Điều 20 Bộ luật Dân sự 2015.
Đối với cha, mẹ, vợ, chồng, điểm a khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 không đặt thêm điều kiện “không có khả năng lao động”. Ngược lại, con đã thành niên phải đáp ứng điều kiện này; việc là con của người mất chưa đủ để được bảo vệ.
Điều kiện hưởng phần di sản được bảo vệ là gì?
Người yêu cầu phải thuộc nhóm được bảo vệ, bị bỏ sót hoặc được cho hưởng dưới mức luật định và không thuộc trường hợp bị loại trừ. Việc xác định còn phải đối chiếu điều kiện về người thừa kế tại Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015.
Có thể kiểm tra theo trình tự:
- Xác định quan hệ với người mất và điều kiện tương ứng theo điểm a, điểm b khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
- Đối chiếu nội dung di chúc để biết người đó không được hưởng hay được hưởng thấp hơn mức bảo vệ theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
- Kiểm tra việc từ chối nhận di sản và các hành vi làm mất quyền hưởng theo khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
- Kiểm tra điều kiện tồn tại của người nhận theo Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015.
Đối với cá nhân, Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu người nhận còn sống vào thời điểm mở thừa kế. Người sinh ra và còn sống sau thời điểm đó cũng có thể đáp ứng điều kiện nếu đã thành thai trước khi người để lại di sản chết. Thời điểm mở thừa kế ở đây được hiểu là mốc xác định việc thừa kế bắt đầu.
Phần di sản được bảo vệ được xác định thế nào?
Mức bảo vệ là hai phần ba suất của một người thừa kế theo pháp luật nếu di sản được chia theo pháp luật, theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015. Mức này không mặc nhiên được tính trên toàn bộ tài sản người mất để lại.
Khi tính thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, cần xác định suất chia theo pháp luật trước, sau đó mới đối chiếu phần người được bảo vệ đã nhận theo di chúc.
Ví dụ minh họa (giả định): Người mất có con chưa thành niên nhưng di chúc không cho người con hưởng tài sản. Giả sử suất của người con nếu chia theo pháp luật đã được xác định là 90 triệu đồng, mức được bảo vệ sẽ là 60 triệu đồng theo khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Nếu di chúc đã cho người thuộc diện bảo vệ hưởng bằng hoặc cao hơn mức luật định, khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 không phải căn cứ để yêu cầu cộng thêm một phần hưởng tương tự.
Trường hợp nào không được áp dụng cơ chế bảo vệ?
Người từ chối nhận di sản đúng quy định hoặc thuộc diện không có quyền hưởng di sản không được áp dụng cơ chế bảo vệ. Căn cứ loại trừ là khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
Từ chối nhận di sản là việc người thừa kế thể hiện ý chí không nhận phần tài sản được hưởng. Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, việc từ chối:
- Không được nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
- Phải lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia để biết.
- Phải thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.
Khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các nhóm không được quyền hưởng, gồm người có hành vi bị kết án xâm phạm người để lại di sản theo điểm a; vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng theo điểm b; bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng người thừa kế khác nhằm hưởng tài sản theo điểm c; can thiệp trái phép vào việc lập hoặc nội dung di chúc nhằm hưởng tài sản trái ý chí người mất theo điểm d.
Khoản 2 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015 vẫn cho phép những người này hưởng theo di chúc nếu người để lại tài sản biết hành vi nhưng vẫn cho hưởng. Tuy nhiên, cần phân biệt quyền hưởng theo di chúc đó với quyền yêu cầu phần bảo vệ: khoản 2 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 vẫn loại trừ người thuộc khoản 1 Điều 621.
Nên chuẩn bị gì trước khi yêu cầu phân chia?
Người yêu cầu nên làm rõ quan hệ gia đình, nội dung di chúc và phần tài sản đang cần phân chia. Các bước sau là hướng rà soát, không phải một thủ tục bắt buộc được quy định riêng tại Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015.
- Tập hợp thông tin thể hiện quan hệ với người mất và điều kiện được hưởng.
- Kiểm tra nội dung di chúc, phần được cho hưởng và căn cứ xác định suất chia theo pháp luật.
- Đối chiếu việc từ chối nhận tài sản hoặc căn cứ loại trừ quyền hưởng.
- Trao đổi với những người liên quan để xác định nội dung thống nhất và nội dung còn tranh chấp.
Nếu tài sản là đất có nhu cầu cùng đứng tên, bạn có thể đọc thêm bài hai anh em cùng đứng tên sổ đỏ được không. Trường hợp đất còn vướng ranh giới, bài bị hàng xóm chiếm ranh đất nhưng không có giấy tờ, xử lý sao là nội dung tham khảo riêng.
Khi phát sinh bất đồng, việc phân biệt tranh chấp dân sự và tranh chấp hành chính cũng giúp bạn định hướng câu hỏi cần trao đổi với luật sư.
Câu hỏi thường gặp
Thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc cần được xem xét theo đúng hoàn cảnh từng người, không chỉ dựa vào việc có tên trong di chúc hay không.
Con thành niên đang thất nghiệp có được hưởng không?
Điểm b khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu con thành niên không có khả năng lao động. Không thể chỉ dựa vào tình trạng chưa có việc làm để kết luận người con đáp ứng điều kiện.
Vợ hoặc chồng có thu nhập riêng có bị loại khỏi diện bảo vệ không?
Điểm a khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 không đặt điều kiện vợ hoặc chồng phải không có thu nhập. Tuy vậy, vẫn phải kiểm tra những điều kiện và trường hợp loại trừ khác.
Không có tên trong di chúc thì có mất quyền yêu cầu không?
Không. Việc không được người lập di chúc cho hưởng tài sản chính là một trường hợp được khoản 1 Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 dự liệu, nếu người yêu cầu thuộc diện được bảo vệ.
Đã nói miệng rằng không nhận tài sản thì có bị loại trừ không?
Khoản 2 Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015 yêu cầu việc từ chối phải lập thành văn bản và gửi đến những người có trách nhiệm liên quan. Vì vậy, không nên đồng nhất lời nói miệng với việc từ chối đáp ứng quy định này.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Dân sự 2015 (còn hiệu lực): Điều 644, Điều 621, Điều 20, Điều 21, Điều 613, Điều 620
Luật Sư 11 hỗ trợ xác định quyền hưởng di sản
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát điều kiện hưởng, nội dung di chúc và những căn cứ loại trừ để bạn hiểu rõ quyền lợi trước khi yêu cầu phân chia. Bạn có thể liên hệ để được tư vấn về thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc phù hợp với tình trạng hồ sơ của gia đình.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 28/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
