Nghe bài viết · 8 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 22/10/2026 · Đọc 9 phút
Hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân khi người bị kết án thuộc trường hợp không thi hành án hoặc được ân giảm, theo khoản 4 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015. Cần phân biệt việc không áp dụng hình phạt khi xét xử với việc không thi hành án sau khi đã có bản án kết tội.
Hình phạt tử hình được áp dụng trong phạm vi nào?
Tử hình là hình phạt đặc biệt, chỉ áp dụng trong phạm vi được xác định tại khoản 1 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015. Không phải mọi hành vi phạm tội đều có thể bị áp dụng hình phạt này.
Khoản 1 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 quy định:
“Tử hình là hình phạt đặc biệt chỉ áp dụng đối với người phạm tội đặc biệt nghiêm trọng thuộc một trong nhóm các tội xâm phạm an ninh quốc gia, xâm phạm tính mạng con người, các tội phạm về ma túy, tham nhũng và một số tội phạm đặc biệt nghiêm trọng khác do Bộ luật này quy định.”
Khi xem xét một vụ án, cần xác định hành vi và quy định áp dụng cụ thể, thay vì suy luận rằng cứ thuộc nhóm tội được nêu là sẽ bị tử hình. Bạn có thể đọc thêm bài về tội phạm ma túy và vấn đề áp dụng tử hình để tìm hiểu chủ đề liên quan.
Những ai không bị áp dụng hình phạt tử hình?
Người thuộc diện bảo vệ về tuổi, thai sản hoặc việc nuôi con nhỏ không bị áp dụng tử hình theo khoản 2 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015. Thời điểm xác định tuổi và tình trạng của người bị xét xử cần được kiểm tra đúng quy định.
Các trường hợp gồm:
- Người dưới 18 tuổi khi phạm tội không bị áp dụng tử hình, theo khoản 2 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
- Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi không bị áp dụng tử hình, theo khoản 2 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người đủ 75 tuổi trở lên khi phạm tội hoặc khi xét xử không bị áp dụng tử hình, theo khoản 2 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
“Không áp dụng” được hiểu là Tòa án không lựa chọn hình phạt này khi xét xử người thuộc trường hợp luật quy định. Khái niệm này khác với việc một người đã bị tuyên án nhưng sau đó thuộc diện không thi hành án.
Khi nào hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân?
Người bị kết án thuộc trường hợp không thi hành án tử hình hoặc được ân giảm thì được chuyển sang tù chung thân. Ân giảm ở đây là việc người đã bị kết án tử hình được giảm xuống hình phạt nhẹ hơn; tù chung thân là hình phạt tù không có thời hạn xác định.
Khoản 4 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trực tiếp:
“Trong trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này hoặc trường hợp người bị kết án tử hình được ân giảm, thì hình phạt tử hình được chuyển thành tù chung thân.”
Các trường hợp không thi hành án gồm:
- Phụ nữ có thai hoặc đang nuôi con dưới 36 tháng tuổi, theo điểm a khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người đủ 75 tuổi trở lên, theo điểm b khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
- Người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối, theo điểm c khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
Bảng sau giúp phân biệt các hướng xử lý:
| Trường hợp | Ý nghĩa | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Không áp dụng tử hình | Không lựa chọn tử hình khi xét xử | Xem xét hình phạt khác |
| Không thi hành án tử hình | Đã bị kết án nhưng thuộc diện không thi hành | Chuyển thành tù chung thân |
| Được ân giảm | Người bị kết án được giảm hình phạt | Chuyển thành tù chung thân |
Việc chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân không đồng nghĩa với được trả tự do hoặc không phải chấp hành hình phạt.
Người mắc ung thư giai đoạn cuối có được không thi hành án không?
Người bị kết án mắc ung thư giai đoạn cuối thuộc trường hợp không thi hành án tử hình, theo điểm c khoản 3 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt được chuyển thành tù chung thân theo khoản 4 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
Quy định nêu rõ bệnh ung thư giai đoạn cuối, không phải mọi trường hợp mắc ung thư. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào thông tin “đang điều trị ung thư” để khẳng định người bị kết án thuộc diện này.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người đã bị kết án tử hình, sau đó được xác định mắc ung thư giai đoạn cuối. Trường hợp đó thuộc diện không thi hành án và chuyển sang tù chung thân theo điểm c khoản 3, khoản 4 Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015.
Bạn có thể tham khảo thêm nội dung về người mắc ung thư giai đoạn cuối và việc thi hành án tử hình.
Đã bị tuyên án thì thời hạn kháng cáo được tính thế nào?
Thời hạn kháng cáo bản án sơ thẩm là 15 ngày kể từ ngày tuyên án, theo khoản 1 Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Kháng cáo là việc đề nghị Tòa án cấp trên xem xét lại bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật.
Đối với bị cáo, đương sự vắng mặt tại phiên tòa, thời hạn 15 ngày được tính từ ngày nhận bản án hoặc ngày bản án được niêm yết theo khoản 1 Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Ngày kháng cáo được xác định theo cách thực hiện:
- Nếu gửi qua dịch vụ bưu chính, ngày kháng cáo là ngày theo dấu bưu chính nơi gửi, theo điểm a khoản 3 Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
- Nếu gửi qua người có trách nhiệm tại nơi tạm giam, tạm giữ, ngày kháng cáo là ngày người đó nhận đơn, theo điểm b khoản 3 Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
- Nếu nộp tại Tòa án, ngày kháng cáo là ngày Tòa án nhận đơn; nếu trình bày trực tiếp, đó là ngày Tòa án lập biên bản, theo điểm c khoản 3 Điều 333 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015.
Xét xử phúc thẩm là việc Tòa án cấp trên trực tiếp xét xử lại vụ án hoặc xét lại quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật bị kháng cáo, kháng nghị, theo khoản 1 Điều 330 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Nộp kháng cáo không đồng nghĩa chắc chắn được thay đổi hình phạt.
Câu hỏi thường gặp
Có thể chuyển hình phạt tù thành phạt tiền không?
Không thể dựa vào Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 để yêu cầu đổi tù thành tiền. Điều luật này quy định việc chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân; muốn đánh giá khả năng áp dụng phạt tiền phải có căn cứ riêng phù hợp vụ án.
Bồi thường thiệt hại có đương nhiên giúp đổi hình phạt không?
Điều 40 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định bồi thường là căn cứ đương nhiên chuyển hình phạt. Người đọc có thể tham khảo thêm bài về trả tiền khắc phục và trách nhiệm trong vụ án lừa đảo để tránh đồng nhất việc trả tiền với việc không phải chịu trách nhiệm.
Không đổi được sang phạt tiền thì có thể xin án treo không?
Án treo là việc người bị phạt tù được miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện. Các quy định được phân tích trong bài chưa đủ để kết luận một người có đủ điều kiện hưởng án treo hay không; cũng không thể coi án treo là hệ quả tự động khi không được phạt tiền.
Hồ sơ đề nghị chấp hành hình phạt tù đối với người hưởng án treo gồm gì?
Các điều luật được viện dẫn trong bài không quy định thành phần hồ sơ này. Vì vậy, không nên sử dụng danh mục hồ sơ suy đoán để thực hiện thủ tục.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 40
- Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 172/VBHN-LQ-VPQH 2026) (còn hiệu lực): Điều 333, Điều 330
Luật Sư 11 hỗ trợ xem xét việc thay đổi hình phạt
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát bản án, đối chiếu tình trạng người bị kết án với căn cứ pháp luật và xác định mốc kháng cáo cần lưu ý. Nếu gia đình đang cần làm rõ khả năng thay đổi hình phạt tử hình, bạn có thể liên hệ để được tư vấn trên hồ sơ cụ thể, không suy đoán kết quả chỉ từ một tình tiết.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 22/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
