Kế toán làm sai có bị truy cứu tội trốn thuế không? Luật sư Nguyễn Thành Huân (Luật sư 11) phân tích điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự và rủi ro pháp lý cho kế toán
Nghề kế toán luôn đi kèm với áp lực về những con số và sự chính xác tuyệt đối trong các báo cáo thuế. Tuy nhiên, ranh giới giữa một sai sót nghiệp vụ vô ý và một hành vi vi phạm pháp luật hình sự đôi khi rất mong manh. Câu hỏi khiến nhiều người làm nghề trăn trở chính là: Kế toán làm sai có bị truy cứu tội trốn thuế không? Thực tế, nếu những sai sót này dẫn đến thất thoát ngân sách Nhà nước và có dấu hiệu gian dối, kế toán trưởng hoặc kế toán viên hoàn toàn có thể phải đối mặt với các bản án nghiêm khắc. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ các quy định pháp lý mấu chốt để bảo vệ chính mình trong quá trình hành nghề.
1. Điều kiện để truy cứu trách nhiệm hình sự tội trốn thuế đối với kế toán
Theo quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội trốn thuế không chỉ áp dụng cho người đại diện pháp luật mà còn áp dụng cho những người trực tiếp thực hiện hành vi hạch toán, kê khai. Kế toán chỉ bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi hội đủ các yếu tố về hành vi, số tiền và đặc biệt là lỗi “cố ý”.
1.1 Xác định hành vi làm sai có mục đích gian dối
Không phải mọi lỗi sai trong sổ sách đều dẫn đến án hình sự. Pháp luật phân biệt rõ giữa “sai sót nghiệp vụ” và “hành vi gian dối”. Các hành vi được coi là trốn thuế bao gồm: không ghi chép vào sổ kế toán các khoản thu liên quan đến xác định số tiền thuế phải nộp, sử dụng hóa đơn chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa đầu vào, hoặc lập hai hệ thống sổ kế toán nhằm bỏ ngoài sổ sách tài sản, nguồn vốn.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
1.2 Ngưỡng số tiền thuế trốn để bị xử lý hình sự
Kế toán có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu số tiền trốn thuế đạt các ngưỡng sau:
- Trốn thuế với số tiền từ 100.000.000 đồng trở lên.
- Dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2. Vai trò “đồng phạm” của kế toán trong vụ án trốn thuế
Trong hầu hết các vụ án trốn thuế tại doanh nghiệp, kế toán trưởng thường bị xem xét vai trò là đồng phạm giúp sức cho chủ doanh nghiệp. Đây là rủi ro pháp lý lớn nhất mà người làm nghề kế toán cần nhận diện rõ.
2.1 Kế toán trưởng là người thực hành hoặc giúp sức
Với chuyên môn nghiệp vụ, kế toán trưởng là người trực tiếp tổ chức, thực hiện và giám sát hệ thống báo cáo thuế. Nếu cơ quan điều tra chứng minh được kế toán biết rõ hành vi mua bán hóa đơn khống, hạch toán sai lệch mà vẫn thực hiện theo chỉ đạo của Giám đốc, thì kế toán sẽ bị quy kết là đồng phạm. Tại Luật sư 11, chúng tôi đã tiếp nhận nhiều trường hợp kế toán bị liên đới chỉ vì “làm theo lệnh sếp” mà không lường trước hậu quả.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3. Góc nhìn từ luật sư về rủi ro và cách phòng tránh cho kế toán
Dưới góc độ thực thi pháp luật, việc chứng minh lỗi “vô ý” hay “cố ý” là điểm mấu chốt để quyết định kế toán có bị đi tù hay không.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, các kế toán viên cần đặc biệt lưu ý: “Ranh giới giữa vi phạm hành chính và hình sự đôi khi chỉ nằm ở cách giải trình và hệ thống chứng từ chứng minh tính trung thực. Nếu lỗi sai xuất phát từ nhầm lẫn con số, áp dụng sai chính sách thuế nhưng không có yếu tố tư lợi hoặc thông đồng che giấu doanh thu, kế toán cần sớm thực hiện kê khai bổ sung để khắc phục hậu quả.”
Việc tìm đến một Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh ngay khi phát hiện có dấu hiệu thanh tra, kiểm tra thuế sẽ giúp kế toán rà soát lại hồ sơ và có chiến lược giải trình phù hợp với cơ quan chức năng.
4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
4.1. Kế toán làm sai nhưng đã nghỉ việc tại công ty cũ thì có bị truy cứu không? Có. Trách nhiệm hình sự gắn liền với hành vi tại thời điểm thực hiện. Nếu trong thời gian bạn làm việc, bạn đã thực hiện các hành vi gian dối dẫn đến trốn thuế, bạn vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm dù đã nghỉ việc.
4.2. Hình phạt cao nhất đối với cá nhân phạm tội trốn thuế là gì? Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015, mức hình phạt cao nhất đối với cá nhân trốn thuế là phạt tù từ 02 năm đến 07 năm (áp dụng khi số tiền trốn thuế từ 1.000.000.000 đồng trở lên). Ngoài ra còn có các hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc cấm hành nghề từ 01 đến 05 năm.
5. Kết luận
Như vậy, câu trả lời cho việc kế toán làm sai có bị truy cứu tội trốn thuế không phụ thuộc hoàn toàn vào tính chất của lỗi sai và số tiền thiệt hại. Nếu là sai sót vô ý, doanh nghiệp có thể chỉ bị xử phạt hành chính và truy thu thuế. Tuy nhiên, nếu có yếu tố dàn dựng, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc lập hai hệ thống sổ sách để trốn thuế trên 100 triệu đồng, kế toán sẽ đối mặt với rủi ro hình sự rất cao. Để bảo vệ quyền lợi và uy tín nghề nghiệp, kế toán nên tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực kế toán và tham vấn ý kiến pháp lý từ các chuyên gia tại Luật sư 11 khi cần thiết.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Điện thoại: 0979800000
Email: nguyenthanhhuan@luatsu11.vn
Địa chỉ: 120–122 Điện Biên Phủ, phường Tân Định, Quận 1, TP.HCM
