Trong thực tế tố tụng, nhiều người thắc mắc: tội đồng phạm và mức phạt 5–12 năm tù được áp dụng ra sao, ai chịu nặng – ai được giảm nhẹ. Điểm mấu chốt là: đồng phạm không phải là “một tội danh riêng có khung 5–12 năm” mà là chế định điều chỉnh trường hợp nhiều người cố ý cùng thực hiện một tội phạm. Mức án (có thể nằm trong khoảng 5–12 năm) phụ thuộc vào tội danh cụ thể và vai trò từng người trong vụ án. Bài viết tóm lược quy định Bộ luật Hình sự (BLHS), các tình huống thường gặp và lưu ý thực hành để bạn hiểu đúng và biết nên làm gì.
1) Khái niệm đồng phạm và phân vai trong vụ án
-
Đồng phạm: “có hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm”.
-
Hình thức: đồng phạm giản đơn và phạm tội có tổ chức (câu kết chặt chẽ).
-
Các vai trò: người tổ chức, người thực hành, người xúi giục, người giúp sức.
Những điểm này quyết định cách định tội và lượng hình cho từng bị cáo.
Lưu ý: Không phải cứ “nhiều người” là đồng phạm. Phải có lỗi cố ý chung hướng vào cùng một tội phạm.
Góc nhìn luật sư: Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, việc nhận diện đúng vai trò (tổ chức/thực hành/xúi giục/giúp sức) ngay từ giai đoạn điều tra sẽ định hình chiến lược bào chữa, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến mức án sau cùng.
2) “Tội đồng phạm và mức phạt 5–12 năm tù” được hiểu đúng như thế nào?
-
Không có điều luật nào quy định một “tội đồng phạm” có khung phạt cố định 5–12 năm.
-
Con số 5–12 năm thường là một khoảng hình phạt nằm trong khung của tội danh cụ thể (ví dụ một số tội về xâm phạm sở hữu, ma túy, xâm phạm tính mạng/sức khỏe có khung hình phạt rơi vào khoảng này ở mức định khung nhất định).
-
Khi có đồng phạm, Tòa không đổi khung của điều luật tội danh; Tòa chỉ quyết định hình phạt riêng cho từng người trong chính khung của tội đó, căn cứ vai trò và tình tiết mỗi người.
Kết luận nhanh: Nếu bạn thấy “5–12 năm” trong một bản án có đồng phạm, đó là khung của tội danh cụ thể, chứ không phải khung riêng vì có đồng phạm.
3) Cách Tòa án quyết định hình phạt khi có đồng phạm
BLHS yêu cầu Tòa, khi lượng hình với nhiều người đồng phạm, phải:
-
Xem xét tính chất đồng phạm (có tổ chức hay không).
-
Đánh giá tính chất và mức độ tham gia của từng người.
-
Chỉ áp dụng tình tiết giảm nhẹ/tăng nặng/loại trừ đối với người có tình tiết đó (không “vạ lây” sang người khác).
Ví dụ thực hành (rút gọn):
-
Người tổ chức: chịu nặng nhất nếu điều hành, phân công, chuẩn bị công cụ.
-
Người thực hành: chịu phạt theo mức độ trực tiếp gây hậu quả.
-
Người xúi giục/giúp sức: thường nhẹ hơn, nhưng có thể vẫn cao nếu hành vi là điều kiện quyết định cho tội phạm xảy ra.
Cần rà vai trò của mình trong hồ sơ?
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo4) Tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng thường gặp trong vụ án đồng phạm
4.1. Tình tiết giảm nhẹ (Điều 51 BLHS)
Một số nhóm tình tiết hay gặp: ngăn chặn, khắc phục hậu quả; thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; tự nguyện bồi thường; có thành tích, hoàn cảnh đặc biệt; đầu thú hoặc tình tiết khác (Tòa phải nêu rõ lý do trong bản án).
Lưu ý thực hành: Người giúp sức có thái độ hợp tác, khai báo làm rõ vai trò người khác, chủ động khắc phục thiệt hại thường được giảm đáng kể trong khung tội.
4.2. Tình tiết tăng nặng (Điều 52 BLHS)
Các tình tiết tăng nặng phổ biến: phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ quyền hạn, phạm tội 2 lần trở lên, xúi giục người dưới 18 tuổi, tái phạm nguy hiểm… Đáng chú ý, “phạm tội có tổ chức” chính là một hình thức đồng phạm có câu kết chặt chẽ; khi đã xác định, tất cả người cùng thực hiện đều phải chịu tình tiết tăng nặng này.
Cần soạn bản tự khai nhấn mạnh tình tiết giảm nhẹ?
5) Quy trình tố tụng: từ điều tra đến xét xử khi có đồng phạm
-
Điều tra: thu thập chứng cứ, phân vai từng người; xác định có hay không “cố ý chung”.
-
Truy tố – xét xử: tranh tụng làm rõ vai trò cá nhân, mối liên hệ nhân quả với hậu quả, và tình tiết riêng từng người.
-
Lượng hình: áp dụng Điều 58 BLHS để cá thể hóa hình phạt cho từng đồng phạm trong khung của tội danh.
Góc nhìn luật sư: Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, nhiều hồ sơ bị “gom chung” trách nhiệm giữa các bị cáo. Chiến lược bào chữa hiệu quả là tách bạch vai trò, chỉ ra hành vi nào là điều kiện quyết định, hành vi nào thụ động – không thể thay thế. Cách này giúp giảm khung/giảm mức hoặc chuyển hóa sang vai trò nhẹ hơn.
6) Các nhánh tình huống thường gặp & cách xử lý
6.1. “Chỉ chở người khác đi gây án, có phải đồng phạm?”
Nếu biết trước mục đích phạm tội và tự nguyện giúp sức, có thể bị coi là giúp sức. Nếu không biết hoặc bị lừa dối/ép buộc, cần chứng minh không có lỗi cố ý chung → có cơ sở không phải đồng phạm.
Thu thập chứng cứ gì để chứng minh “không biết”?
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6.2. “Đồng phạm nhưng vai trò rất nhỏ, có thể dưới 5 năm?”
Có thể. Tòa lượng hình căn cứ vai trò – mức độ tham gia và tình tiết giảm nhẹ. Nếu khung của tội danh có mức dưới 5 năm, hoặc đủ điều kiện áp dụng dưới mức thấp nhất của khung, Tòa có thể xử dưới 5 năm.
6.3. “Vì sao cùng tội, người 5–7 năm, người 10–12 năm?”
Do vai trò khác, hành vi khác, tình tiết khác (có/không có tổ chức, chuyên nghiệp; mức thiệt hại; nhân thân; khắc phục hậu quả…). Tình tiết của ai chỉ áp dụng cho người đó, không “cộng dồn” cho cả nhóm.
7) FAQ – Hỏi nhanh đáp gọn
1. “Tội đồng phạm và mức phạt 5–12 năm tù” có phải nguyên tắc chung?
Không. 5–12 năm chỉ là một khoảng có thể gặp trong khung của tội danh cụ thể. Đồng phạm chỉ là chế định để lượng hình riêng từng người trong chính khung đó.
2. Người giúp sức có thể nặng hơn người thực hành không?
Có, nếu giúp sức ở mức quyết định (chuẩn bị phương tiện trọng yếu, chỉ đạo từ xa…) hoặc có tình tiết tăng nặng riêng (tổ chức, chuyên nghiệp…).
3. Tự thú/đầu thú khác gì và có giúp giảm án không?
Đầu thú có thể được coi là tình tiết giảm nhẹ; Tòa phải nêu rõ lý do khi áp dụng. Nhiều trường hợp kết hợp bồi thường + thành khẩn giúp giảm đáng kể.
Kết luận & khuyến nghị
-
Hãy hiểu đúng: tội đồng phạm và mức phạt 5–12 năm tù không phải cặp khái niệm “dính liền”. Đồng phạm là cách xác định vai trò và lỗi, còn 5–12 năm chỉ là một khoảng có thể xuất hiện trong khung của tội danh cụ thể.
-
Muốn giảm án, cần chiến lược cá thể hóa trách nhiệm: chứng minh vai trò hạn chế, khắc phục hậu quả, thành khẩn/đầu thú, và loại bỏ các tình tiết tăng nặng.
-
Khi làm việc với cơ quan tố tụng, nên có luật sư tham gia sớm để bảo vệ quyền lợi và định hướng chứng cứ.
