Nhiều người nhặt được ví, điện thoại, hoặc nhận nhầm tiền chuyển khoản rồi “để đó tính sau”. Nhưng chỉ cần cố tình không trả lại sau khi chủ sở hữu (hoặc cơ quan có trách nhiệm) yêu cầu, bạn có thể bị xem xét về tội chiếm giữ trái phép tài sản. Vấn đề khiến nhiều người vướng nhất là: mốc giá trị bao nhiêu thì bị truy cứu hình sự, bao nhiêu thì chỉ bị xử phạt hành chính.
Dấu hiệu pháp lý cốt lõi của tội chiếm giữ trái phép tài sản
Điểm mấu chốt của tội này không nằm ở việc bạn “cầm” tài sản lúc đầu có hợp pháp hay không, mà nằm ở giai đoạn sau đó:
- Bạn có được tài sản do bị giao nhầm, nhặt được/tìm được, hoặc bắt được (ví dụ bắt được gia súc, vật nuôi đi lạc…).
- Chủ sở hữu/người quản lý hợp pháp hoặc cơ quan có trách nhiệm đã yêu cầu nhận lại theo quy định.
- Bạn cố tình không trả lại hoặc không giao nộp.
Tội phạm thường được coi là “hình thành” từ thời điểm có yêu cầu hợp lệ mà người đang giữ cố tình không trả/giao nộp. Cấu thành và các mốc giá trị được quy định tại Điều 176 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017).
Mốc giá trị định tội: Bao nhiêu tiền thì bị truy cứu hình sự?
Với tội chiếm giữ trái phép tài sản, có 2 “đường vào” để bị xử lý hình sự:
1) Tài sản trị giá từ 10 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng
Nếu tài sản bạn cố tình không trả/giao nộp nằm trong khoảng 10.000.000 đồng – dưới 200.000.000 đồng, và đã có yêu cầu nhận lại hợp lệ, thì đủ điều kiện xem xét truy cứu theo Điều 176.
2) Tài sản dưới 10 triệu đồng nhưng là di vật, cổ vật
Trường hợp giá trị dưới 10 triệu vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu tài sản thuộc loại di vật, cổ vật (tính chất đặc biệt, không chỉ nhìn vào giá).
3) Khung nặng: từ 200 triệu đồng trở lên hoặc bảo vật quốc gia
Nếu tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc là bảo vật quốc gia, khung hình phạt sẽ nặng hơn.
Lưu ý thực tế: “Giá trị tài sản” thường dựa trên kết luận định giá theo tố tụng. Đừng tự suy đoán “chắc không tới 10 triệu” rồi chủ quan.
Mức hình phạt thường gặp và sự khác nhau với xử phạt hành chính
Về hình sự, Điều 176 có các nhóm hình phạt chính: phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc phạt tù (tùy theo giá trị và tính chất tài sản).
Còn nếu chưa đủ mốc truy cứu hình sự, hành vi chiếm giữ trái phép có thể bị xử phạt hành chính (thường gặp là phạt tiền và buộc trả lại tài sản, nộp lại lợi bất hợp pháp). Ví dụ, một số trường hợp được tổng hợp theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực an ninh trật tự.
H3 1: Nhặt được tài sản rồi không trả – khi nào “vướng” tội?
Tình huống hay gặp: nhặt được điện thoại, ví tiền, đồng hồ… rồi tắt máy/đổi sim/không nghe liên lạc. Nếu chủ sở hữu chứng minh được tài sản của họ và đã yêu cầu nhận lại, nhưng bạn vẫn cố tình không trả, nguy cơ bị xử lý theo tội danh này tăng rất rõ, nhất là khi tài sản từ 10 triệu trở lên.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
H3 2: Nhận nhầm tiền chuyển khoản – xử lý sao để tránh rủi ro hình sự?
Nhận nhầm tiền vào tài khoản không hiếm. Rủi ro phát sinh khi người nhận biết rõ có nhầm lẫn (ngân hàng/chủ tài khoản liên hệ, có yêu cầu hoàn trả) nhưng vẫn không hoàn trả hoặc cố tình kéo dài. Khi số tiền nhầm chuyển đạt mốc định tội, câu chuyện không còn là “tranh chấp dân sự” đơn giản.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
H3 3: Có “yêu cầu nhận lại” như thế nào thì mới tính?
Đây là điểm nhiều người cãi nhau nhất. Thực tế, “yêu cầu” có thể thể hiện qua:
- Chủ sở hữu trực tiếp liên hệ, đưa ra căn cứ nhận dạng tài sản.
- Cơ quan có trách nhiệm (công an, chính quyền địa phương theo tiếp nhận) yêu cầu giao nộp.
- Trường hợp có biên bản làm việc/ghi nhận, tin nhắn, cuộc gọi… càng làm rõ việc bạn đã biết và vẫn cố tình không trả.
Nếu bạn đang giữ tài sản mà chưa rõ chủ, cách an toàn nhất là chủ động giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền hoặc trình báo để lập biên bản.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Góc nhìn luật sư: Vì sao tội này “dễ dính” dù ban đầu bạn không hề trộm cắp?
Nhiều người nghĩ: “Tôi nhặt được chứ có trộm đâu”. Nhưng pháp luật nhìn vào ý chí chiếm giữ ở giai đoạn sau: đã có yêu cầu nhận lại mà vẫn cố tình không trả, tức là bạn đang xâm phạm quyền sở hữu bằng một cách khác.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, rủi ro lớn nhất nằm ở tâm lý “để xem ai tới lấy” hoặc “đợi người ta đưa tiền cảm ơn rồi trả”. Chỉ một vài tin nhắn, cuộc gọi thể hiện bạn đã biết và vẫn không trả, hồ sơ có thể chuyển hướng rất nhanh.
Trong xử lý thực tế, Luật sư 11 thường khuyến nghị: nếu lỡ giữ tài sản/tiền do nhầm lẫn hoặc nhặt được, hãy tạo dấu vết thiện chí ngay (trình báo, giao nộp, lập biên bản), vì đây là yếu tố giúp giảm mạnh rủi ro bị xem xét theo hướng bất lợi. Với người cần hỗ trợ tại TP.HCM, bạn có thể tìm Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh để được hướng dẫn cách làm việc và cung cấp chứng cứ đúng cách.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
1) Dưới 10 triệu có bị truy cứu tội chiếm giữ trái phép tài sản không?
Có thể. Dưới 10 triệu vẫn bị truy cứu nếu tài sản là di vật, cổ vật, và bạn cố tình không trả sau khi có yêu cầu nhận lại.
2) Tôi chỉ “giữ hộ” vài ngày rồi mới trả, có sao không?
Nếu trong thời gian đó bạn đã nhận được yêu cầu trả mà vẫn cố tình không trả (tránh né, chặn liên lạc, không giao nộp), rủi ro vẫn có. Việc “trả sau” không tự động xóa trách nhiệm, nhất là khi có hậu quả và chứng cứ thể hiện sự cố tình.
3) Không đủ 10 triệu thì chắc chỉ bị phạt hành chính?
Thường là vậy, nhưng còn tùy tình tiết và loại tài sản. Một số trường hợp có thể bị xử phạt hành chính và buộc trả lại tài sản theo quy định xử phạt hiện hành.
Kết luận
Tóm lại, tội chiếm giữ trái phép tài sản thường “định tội” theo các mốc: từ 10 triệu đến dưới 200 triệu, hoặc dưới 10 triệu nhưng là di vật/cổ vật; khung nặng hơn khi từ 200 triệu trở lên hoặc là bảo vật quốc gia. Quan trọng nhất là: sau khi có yêu cầu nhận lại hợp lệ, bạn tuyệt đối không nên cố tình giữ, mà nên giao nộp/hoàn trả có biên bản để tránh rủi ro.
Nếu bạn đang gặp tình huống nhặt được tài sản, nhận nhầm tiền, hoặc đang bị mời làm việc liên quan đến hành vi chiếm giữ, Luật sư 11 có thể hỗ trợ định hướng cách xử lý chứng cứ và làm việc với cơ quan chức năng. Trong nhiều trường hợp, một Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh tham gia sớm sẽ giúp bạn tránh các bước đi sai ngay từ đầu. Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, xử lý đúng quy trình và đúng thời điểm thường quyết định phần lớn kết quả.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
