Nghe bài viết · 15 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 21/10/2026 · Đọc 17 phút
Tài sản của vợ chồng cần được phân biệt thành tài sản chung và tài sản riêng trước khi xác định cách giải quyết. Theo khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khi ly hôn, việc giải quyết phụ thuộc vào chế độ tài sản áp dụng, khả năng thỏa thuận và nội dung thỏa thuận đã xác lập.
Tài sản của vợ chồng được giải quyết theo chế độ nào?
Vợ chồng có thể áp dụng chế độ tài sản theo luật định hoặc theo thỏa thuận. Chế độ tài sản là cách xác định quyền, nghĩa vụ của vợ chồng đối với tài sản; chế độ theo luật định áp dụng các quy định của pháp luật, còn chế độ theo thỏa thuận dựa trên văn bản lựa chọn của hai bên theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Khi ly hôn, không thể chỉ dựa vào việc ai đang giữ tài sản để kết luận người đó được hưởng. Cần xác định chế độ áp dụng, nguồn hình thành tài sản và nội dung các bên đã thống nhất.
Khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định:
“Trong trường hợp chế độ tài sản của vợ chồng theo luật định thì việc giải quyết tài sản do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì theo yêu cầu của vợ, chồng hoặc của hai vợ chồng, Tòa án giải quyết theo quy định tại các khoản 2, 3, 4 và 5 Điều này và tại các điều 60, 61, 62, 63 và 64 của Luật này.”
Đối với chế độ theo thỏa thuận, khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định việc giải quyết khi ly hôn được áp dụng theo thỏa thuận đó. Nếu nội dung chưa đầy đủ, rõ ràng, các quy định pháp luật tương ứng sẽ được áp dụng để giải quyết.
Vì vậy, người chuẩn bị kết hôn cần cân nhắc cách quản lý tài sản; người chuẩn bị ly hôn cần kiểm tra cả giấy tờ về nguồn gốc lẫn văn bản đã ký.
Làm sao phân biệt tài sản chung với tài sản riêng?
Tài sản chung là tài sản thuộc sở hữu chung của vợ chồng theo Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014; tài sản riêng là tài sản thuộc sở hữu riêng của mỗi người theo Điều 43 của Luật này. Nguồn gốc hình thành và việc có thỏa thuận nhập chung hay không là những nội dung cần kiểm tra.
Những tài sản nào thuộc sở hữu chung?
Theo khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, khối tài sản chung gồm:
- Tài sản do vợ, chồng tạo ra; thu nhập từ lao động, sản xuất, kinh doanh và thu nhập hợp pháp khác trong thời kỳ hôn nhân.
- Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng, có tính đến ngoại lệ mà điều luật dẫn chiếu.
- Tài sản được thừa kế chung, tức tài sản cả hai cùng được hưởng từ người để lại di sản.
- Tài sản được tặng cho chung và tài sản khác được vợ chồng thống nhất xác định là của chung.
Hoa lợi có thể hiểu là sản vật tự nhiên mà tài sản mang lại; lợi tức là khoản lợi thu được từ việc khai thác tài sản. Cần phân biệt khoản thu này với chính tài sản riêng ban đầu.
Theo khoản 2 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung thuộc sở hữu chung hợp nhất, tức vợ chồng cùng sở hữu khối tài sản mà chưa xác định riêng phần của từng người. Khối tài sản này được dùng để bảo đảm nhu cầu gia đình và thực hiện nghĩa vụ chung.
Những tài sản nào thuộc sở hữu riêng?
Khoản 1 Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định tài sản riêng bao gồm tài sản có trước khi kết hôn, được thừa kế riêng, được tặng cho riêng trong thời kỳ hôn nhân và những nhóm tài sản khác được điều luật quy định.
Tài sản phục vụ nhu cầu thiết yếu của vợ, chồng cũng thuộc nhóm được Điều 43 ghi nhận. Nhu cầu thiết yếu có thể hiểu là nhu cầu cần thiết cho đời sống; việc xác định một tài sản cụ thể vẫn phải dựa vào tình tiết thực tế.
Có thể đối chiếu một số nguồn tài sản như sau:
| Nguồn hình thành | Cách xác định cơ bản | Nội dung cần kiểm tra |
|---|---|---|
| Thu nhập từ lao động trong thời kỳ hôn nhân | Thuộc khối tài sản chung | Nguồn thu và thời điểm phát sinh |
| Tài sản được tặng cho riêng | Thuộc sở hữu riêng | Nội dung thể hiện việc tặng cho riêng |
| Tài sản được thừa kế chung | Thuộc khối tài sản chung | Căn cứ xác định người cùng được hưởng |
| Tài sản hình thành từ tài sản riêng | Thuộc sở hữu riêng | Mối liên hệ với nguồn tài sản ban đầu |
Bảng so sánh cần được đọc cùng khoản 1 Điều 33 và Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, không thay thế việc kiểm tra từng tài sản.
Tài sản hình thành từ tài sản riêng có trở thành của chung không?
Tài sản hình thành từ tài sản riêng vẫn là tài sản riêng theo khoản 2 Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Tuy nhiên, hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng trong thời kỳ hôn nhân phải được xem xét theo khoản 1 Điều 33 và quy định mà Điều 43 dẫn chiếu.
Không nên đồng nhất tài sản thay thế với khoản thu từ việc khai thác tài sản. Chẳng hạn, việc dùng tài sản riêng để thực hiện giao dịch hình thành tài sản khác cần được phân biệt với việc nhận tiền cho thuê từ tài sản riêng.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người dùng khoản tiền được tặng cho riêng để mua tài sản khác. Khi xác định quyền sở hữu, cần làm rõ tài sản mới có thực sự được hình thành từ khoản tiền riêng đó hay có sự đóng góp từ khối tài sản chung.
Đối với quyền sử dụng đất, khoản 1 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định đất có được sau khi kết hôn là tài sản chung, trừ trường hợp được thừa kế riêng, tặng cho riêng hoặc có được thông qua giao dịch bằng tài sản riêng.
Khi dự kiến chuyển quyền giữa vợ và chồng, bạn có thể tham khảo bài phí sang tên sổ đỏ từ chồng sang vợ để tách việc xác định quyền tài sản khỏi câu hỏi về chi phí thực hiện.
Thỏa thuận về tài sản của vợ chồng phải lập khi nào?
Thỏa thuận xác lập chế độ tài sản phải được lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Chế độ đã lựa chọn được xác lập kể từ ngày đăng ký kết hôn theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định nguyên văn:
“Trong trường hợp hai bên kết hôn lựa chọn chế độ tài sản theo thỏa thuận thì thỏa thuận này phải được lập trước khi kết hôn, bằng hình thức văn bản có công chứng hoặc chứng thực. Chế độ tài sản của vợ chồng theo thỏa thuận được xác lập kể từ ngày đăng ký kết hôn.”
Công chứng, chứng thực là các hình thức xác nhận văn bản theo pháp luật; Điều 47 yêu cầu văn bản lựa chọn chế độ tài sản phải có một trong các hình thức này.
Cần phân biệt văn bản lựa chọn chế độ trước khi kết hôn với sự thống nhất về giải quyết tài sản khi ly hôn theo khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Hai loại thỏa thuận có thời điểm và mục đích khác nhau.
Khi chuẩn bị nội dung, nên thực hiện các công việc sau:
- Liệt kê tài sản hiện có và nguồn hình thành để đối chiếu Điều 33, Điều 43 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Làm rõ nội dung dự kiến thống nhất, tránh cách diễn đạt khiến quyền của mỗi bên không xác định được khi áp dụng khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Kiểm tra sự bình đẳng và khả năng đáp ứng nhu cầu gia đình theo Điều 29 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Kiểm tra thời điểm lập, hình thức văn bản theo Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Đây là khuyến nghị chuẩn bị, không phải danh mục nội dung bắt buộc đầy đủ của mọi văn bản.
Thỏa thuận bị tuyên vô hiệu trong những trường hợp nào?
Thỏa thuận về chế độ tài sản có thể bị Tòa án tuyên vô hiệu nếu thuộc các trường hợp tại khoản 1 Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Vô hiệu được hiểu là thỏa thuận không được công nhận hiệu lực pháp lý theo quyết định của Tòa án khi có căn cứ luật định.
Các nhóm căn cứ gồm:
- Thỏa thuận không tuân thủ điều kiện có hiệu lực của giao dịch theo Bộ luật Dân sự và các luật liên quan, căn cứ điểm a khoản 1 Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Thỏa thuận vi phạm quy định tại Điều 29, Điều 30, Điều 31 hoặc Điều 32 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, căn cứ điểm b khoản 1 Điều 50 của Luật này.
- Nội dung vi phạm nghiêm trọng quyền được cấp dưỡng, quyền được thừa kế hoặc quyền, lợi ích hợp pháp khác của cha, mẹ, con và thành viên khác trong gia đình, căn cứ điểm c khoản 1 Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Cấp dưỡng có thể hiểu là việc đóng góp để đáp ứng nhu cầu sống của người có quyền được nhận; thừa kế là việc hưởng tài sản của người đã chết. Khi rà soát thỏa thuận, cần xem nội dung có xâm phạm nghiêm trọng những quyền này hay không.
Riêng Điều 29 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 yêu cầu vợ chồng bình đẳng trong việc tạo lập, nắm giữ, sử dụng và quyết định đối với tài sản chung. Điều luật không phân biệt lao động gia đình với lao động có thu nhập.
Thỏa thuận cũng phải được xem xét cùng nghĩa vụ bảo đảm nhu cầu thiết yếu của gia đình. Việc cả hai đã ký không tự loại trừ các căn cứ vô hiệu; việc văn bản có công chứng hoặc chứng thực cũng không thay thế việc kiểm tra nội dung.
Cần chuẩn bị gì khi muốn yêu cầu tuyên thỏa thuận vô hiệu?
Người muốn yêu cầu tuyên vô hiệu nên xác định điều khoản đang tranh chấp và căn cứ tương ứng tại khoản 1 Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Việc chỉ không còn đồng ý với thỏa thuận chưa đủ để kết luận văn bản thuộc trường hợp vô hiệu.
Để việc tư vấn có trọng tâm, có thể chuẩn bị theo trình tự:
- Tập hợp văn bản thỏa thuận và thông tin về thời điểm lập, việc công chứng hoặc chứng thực để đối chiếu Điều 47 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Đánh dấu nội dung cho rằng vi phạm và liên hệ với căn cứ tại khoản 1 Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Tập hợp giấy tờ thể hiện nguồn gốc tài sản, quyền lợi bị ảnh hưởng và tình trạng thực hiện thỏa thuận để phục vụ việc đánh giá theo Điều 29, Điều 33, Điều 43 và Điều 50 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Danh sách này là hướng chuẩn bị làm việc với người tư vấn, không phải thành phần hồ sơ tố tụng bắt buộc. Các điều khoản nêu trên chưa đủ để xác định mẫu đơn, Tòa án có thẩm quyền cụ thể, chi phí và thời gian giải quyết.
Khi tìm đến công ty luật hoặc công ty luật TNHH, bạn nên yêu cầu phân biệt rõ căn cứ vô hiệu với việc văn bản chỉ thiếu nội dung hoặc diễn đạt chưa rõ. Đây là các tình huống cần được đánh giá khác nhau theo Điều 50 và khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Khi ly hôn, tài sản của vợ chồng có luôn chia đều không?
Tài sản chung được chia đôi nhưng phải tính đến hoàn cảnh, công sức đóng góp, lợi ích nghề nghiệp và lỗi của mỗi bên theo khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Vì vậy, không thể hiểu nguyên tắc này là mọi trường hợp đều nhận phần bằng nhau một cách máy móc.
Các yếu tố cần xem xét gồm:
- Hoàn cảnh của gia đình và của từng người theo điểm a khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Công sức tạo lập, duy trì, phát triển khối tài sản; lao động trong gia đình được coi như lao động có thu nhập theo điểm b khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Lợi ích chính đáng trong sản xuất, kinh doanh và nghề nghiệp để mỗi người tiếp tục tạo thu nhập theo điểm c khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
- Lỗi trong vi phạm quyền, nghĩa vụ của vợ chồng theo điểm d khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Người ở nhà chăm sóc gia đình không vì không nhận lương mà bị xem là không đóng góp. Ngược lại, việc một người có thu nhập cao hơn cũng chưa đủ để tự xác định phần tài sản được hưởng.
Theo khoản 3 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, tài sản chung được chia bằng hiện vật, tức giao chính tài sản cho người được nhận. Nếu không thể chia bằng hiện vật thì chia theo giá trị; người nhận hiện vật vượt phần được hưởng phải thanh toán chênh lệch.
Với nhà, đất cần chuyển quyền sau khi giải quyết tài sản, bạn có thể đọc thêm bài ai nộp lệ phí trước bạ, ai đóng thuế thu nhập cá nhân khi sang tên sổ đỏ. Không nên suy ra nghĩa vụ chi phí chỉ từ việc ai nhận nhà.
Tài sản riêng đã trộn vào tài sản chung được xử lý ra sao?
Tài sản riêng vẫn thuộc người có tài sản, trừ trường hợp đã nhập vào tài sản chung theo khoản 4 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014. Khi có sự sáp nhập, trộn lẫn và có yêu cầu chia, người đóng góp được thanh toán phần giá trị của mình, trừ khi vợ chồng có thỏa thuận khác.
Sáp nhập, trộn lẫn có thể hiểu là tài sản riêng đã được kết hợp với tài sản chung trong cùng khối tài sản. Khi đó, cần phân biệt quyền đối với hiện vật với quyền yêu cầu thanh toán giá trị đã đóng góp.
Ví dụ minh họa (giả định): Một người dùng tiền riêng cùng khoản tiền chung để tạo lập tài sản. Khi ly hôn, người đó yêu cầu xem xét phần giá trị riêng đã đưa vào. Việc giải quyết phải đối chiếu khoản 4 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 và thỏa thuận giữa hai người, nếu có.
Nếu không có căn cứ chứng minh tài sản đang tranh chấp là của riêng, tài sản được coi là của chung theo khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Với giấy tờ đất liên quan hộ gia đình, bài xác nhận nhân khẩu khi làm sổ đỏ hộ gia đình là nội dung tham khảo thêm. Việc rà soát giấy tờ vẫn cần gắn với nguồn gốc và quyền tài sản thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Các câu trả lời dưới đây làm rõ những nhầm lẫn thường xuất hiện khi xác định tài sản của vợ chồng.
Người giữ toàn bộ giấy tờ có được hưởng toàn bộ tài sản không?
Việc giữ giấy tờ không phải căn cứ duy nhất xác định quyền sở hữu. Cần kiểm tra nguồn tài sản theo Điều 33, Điều 43 và nguyên tắc giải quyết tại Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.
Một bên có lỗi có đương nhiên mất phần tài sản không?
Điểm d khoản 2 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 quy định lỗi là yếu tố được tính đến khi chia tài sản chung. Điều khoản này không quy định cứ có lỗi thì mất toàn bộ phần được hưởng.
Có phải chứng minh tài sản riêng khi xảy ra tranh chấp không?
Khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 xác định tài sản bị tranh chấp được coi là của chung nếu không có căn cứ chứng minh là của riêng. Vì vậy, giấy tờ thể hiện nguồn hình thành cần được lưu giữ.
Việc chia tài sản có phải xét quyền lợi của con không?
Khoản 5 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của vợ và các nhóm con được điều khoản này xác định. Việc bảo vệ đó không đồng nghĩa con mặc nhiên được chia một phần tài sản chung của cha mẹ.
Căn cứ pháp lý
- Luật Hôn nhân và gia đình 2014 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 121/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 59, Điều 47, Điều 50, Điều 29, Điều 43, Điều 33, Điều 32
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn tài sản của vợ chồng
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát nguồn gốc tài sản, nội dung thỏa thuận và các căn cứ cần xem xét khi có tranh chấp. Bạn có thể liên hệ để được tư vấn theo giấy tờ, hoàn cảnh gia đình và mong muốn giải quyết cụ thể trước khi ký văn bản hoặc đưa ra yêu cầu.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 21/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
