Tình trạng thanh thiếu niên tham gia các hành vi bạo lực gây tổn hại sức khỏe đang tạo ra nhiều hệ lụy cho cá nhân, gia đình và cộng đồng. Với người dưới 18 tuổi, hậu quả pháp lý cần được cân bằng với mục tiêu giáo dục, phục hồi và ngăn ngừa tái phạm. Bài viết này cung cấp cái nhìn hệ thống về quy định, quy trình và các lựa chọn can thiệp khi người chưa thành niên phạm tội cố ý gây thương tích, giúp phụ huynh, nhà trường và người bị hại nắm rõ quyền – nghĩa vụ để xử lý đúng luật và hiệu quả. Theo kinh nghiệm thực tiễn của đội ngũ “Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh”, việc tiếp cận sớm luật sư, giám định tổn thương cơ thể kịp thời, và ưu tiên giải pháp hòa giải – bồi thường sẽ góp phần ổn định tình hình, đồng thời tạo điều kiện tái hòa nhập bền vững cho người dưới 18 tuổi.
1. Khái niệm, khung pháp lý và nguyên tắc xử lý người chưa thành niên phạm tội cố ý gây thương tích
Về bản chất, “cố ý gây thương tích” là hành vi xâm phạm sức khỏe người khác với lỗi cố ý, được điều chỉnh bởi Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi, bổ sung). Với người dưới 18 tuổi, pháp luật thiết lập cơ chế đặt giáo dục là chủ yếu, cá thể hóa trách nhiệm theo độ tuổi, mức độ lỗi, hậu quả và bối cảnh nhân thân. Việc xử lý dựa trên: (i) tỷ lệ tổn thương cơ thể theo kết luận giám định pháp y; (ii) phương thức thực hiện (có hung khí, có tổ chức…); (iii) tình tiết tăng nặng/giảm nhẹ (tự nguyện bồi thường, ăn năn hối cải, bị kích động…).
Bên cạnh trách nhiệm hình sự (nếu có căn cứ), trách nhiệm dân sự bồi thường thiệt hại luôn được đặt ra song song, gồm chi phí y tế hợp lý, thu nhập bị mất/giảm, tổn thất tinh thần và các chi phí hợp lý khác. Ở khối tố tụng, Bộ luật Tố tụng hình sự quy định bảo đảm đặc thù với người dưới 18 tuổi: có người đại diện hợp pháp tham gia; khuyến khích trợ giúp pháp lý/luật sư bào chữa; hạn chế biện pháp tạm giam; xét xử chú trọng yếu tố giáo dục, có thể áp dụng thủ tục rút gọn hoặc phòng xử phù hợp lứa tuổi.
Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, cách tiếp cận đúng đắn là kết hợp giữa xử lý nghiêm minh hành vi bạo lực và tạo “cửa” phục hồi thông qua xin lỗi, bồi thường, cam kết rèn luyện, tham gia hoạt động cộng đồng – đây là những yếu tố giảm nhẹ then chốt thường thấy trong thực tế.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2. Các yếu tố quyết định đường lối xử lý
Thứ nhất là độ tuổi. Nhóm từ 14 đến dưới 16 tuổi chỉ bị truy cứu trong các tội danh đặc biệt nghiêm trọng theo luật; nhóm từ 16 đến dưới 18 tuổi chịu trách nhiệm rộng hơn nhưng vẫn được áp dụng nguyên tắc nhân đạo, giảm nhẹ và ưu tiên biện pháp giáo dục. Thứ hai là mức độ hậu quả: tỷ lệ tổn thương cơ thể là chỉ số pháp lý quan trọng; ngoài ra còn xem xét phương tiện, động cơ, có đồng phạm hay không.
Thứ ba là nhân thân và bối cảnh: hoàn cảnh gia đình khó khăn, bị bạo lực/lạm dụng, kết quả học tập – kỷ luật, quá trình sinh hoạt địa phương, năng lực nhận thức và khả năng tự kiểm soát là những dữ kiện Tòa/Viện/Kiểm sát cân nhắc. Đánh giá tâm lý – xã hội (nếu có) giúp xác định nhu cầu hỗ trợ chuyên biệt, ví dụ tư vấn tâm lý, cai nghiện hành vi bạo lực, kỹ năng phi bạo lực.
Thứ tư là thái độ hợp tác và khắc phục: chủ động cấp cứu, đưa nạn nhân đi viện, thành khẩn khai báo, tự nguyện bồi thường, xin lỗi công khai, cam kết rèn luyện… thường là cơ sở để áp dụng biện pháp thay thế xử lý hình sự hoặc hình phạt nhẹ hơn. Cuối cùng, vai trò của gia đình – nhà trường – địa phương trong quản lý, giám sát sau vụ việc là yếu tố ảnh hưởng lớn đến nguy cơ tái phạm. Khi ba trụ cột này vận hành tốt, mục tiêu an toàn cộng đồng và tương lai của trẻ đều được bảo đảm.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3. Quy trình tố tụng và bảo đảm quyền của người dưới 18 tuổi
Quy trình điển hình bắt đầu từ tiếp nhận tin báo và khám nghiệm/giám định thương tích để xác định bản chất vụ việc. Cơ quan điều tra sẽ lấy lời khai với sự có mặt của người đại diện hợp pháp và (nên có) luật sư/ trợ giúp pháp lý. Việc khởi tố vụ án, khởi tố bị can chỉ đặt ra khi đã đủ căn cứ, luôn ưu tiên các biện pháp ngăn chặn ít nghiêm khắc như cấm đi khỏi nơi cư trú, bảo lãnh thay vì tạm giam.
Khi chuyển hồ sơ sang Viện kiểm sát và Tòa án, các cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá cả khía cạnh pháp lý và giáo dục. Tòa có thể xem xét áp dụng biện pháp thay thế hình phạt tù: cảnh cáo, phạt tiền (trong giới hạn luật định), cải tạo không giam giữ, giáo dục tại địa phương hoặc đưa vào trường giáo dưỡng nếu thấy cần thiết cho việc rèn luyện. Trong suốt quy trình, quyền của người dưới 18 tuổi được bảo đảm: quyền được giữ im lặng theo luật định, quyền có người bào chữa, quyền tiếp cận hồ sơ theo trình tự, quyền khiếu nại quyết định tố tụng.
Ở chiều dân sự, người giám hộ/đại diện cần khẩn trương làm việc với cơ quan điều tra và nạn nhân để thống nhất mức bồi thường trên cơ sở chứng từ y tế hợp lệ. Hòa giải thành công, thiện chí khắc phục hậu quả là cơ sở quan trọng để giảm nhẹ hoặc xem xét miễn trách nhiệm hình sự trong những trường hợp luật cho phép, đồng thời giúp hàn gắn quan hệ xã hội sau vụ việc.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4. Hình phạt áp dụng và biện pháp giáo dục thay thế
Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên ưu tiên không tước tự do nếu không thật sự cần thiết. Nhóm biện pháp phổ biến gồm: cảnh cáo; cải tạo không giam giữ kèm chương trình học tập – lao động – cộng đồng; giáo dục tại xã, phường, thị trấn với sự giám sát của gia đình – chính quyền địa phương; trường giáo dưỡng khi cần môi trường kỷ luật và can thiệp chuyên sâu. Trong trường hợp phải áp dụng hình phạt tù, Tòa tiếp tục cân nhắc mức án dưới khung, cho hưởng án treo nếu đủ điều kiện.
Cùng lúc, trách nhiệm dân sự bồi thường thiệt hại cần được giải quyết thấu đáo. Thực tiễn cho thấy các gói bồi thường hợp lý, xin lỗi công khai, và kế hoạch rèn luyện cá nhân (commitment plan) thường tạo “cú chuyển” hành vi tích cực, đồng thời thuyết phục cơ quan tiến hành tố tụng về khả năng tái hòa nhập. Gia đình nên phối hợp nhà trường, đoàn thể tổ chức các hoạt động thay thế bạo lực (thể thao, nghệ thuật, kỹ năng giải quyết xung đột). Đây cũng là tinh thần tư vấn xuyên suốt của Luật sư 11, đặt lợi ích tốt nhất cho người dưới 18 tuổi song hành với an toàn cộng đồng.
Theo kinh nghiệm thực tiễn của luật sư Nguyễn Thành Huân – Luật sư 11, hồ sơ được chuẩn bị tốt, thiện chí khắc phục sớm và đường hướng giáo dục rõ ràng là ba “điểm tựa” quan trọng nhất để Tòa lựa chọn biện pháp nhẹ và hiệu quả.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5. Hướng dẫn thực tế: quy trình 6 bước xử lý hồ sơ và bảo vệ quyền lợi
Bước 1 – 72 giờ đầu: Đưa nạn nhân đi cấp cứu, lưu toàn bộ hồ sơ y tế; trình báo ngay Công an địa phương. Nếu phía gia đình người dưới 18 tuổi là bên gây thương tích, cần chủ động hỗ trợ chi phí điều trị ban đầu để thể hiện thiện chí.
Bước 2 – Giám định: Nộp đơn đề nghị giám định thương tích để xác định tỷ lệ tổn thương cơ thể. Kết luận giám định là căn cứ then chốt cho cả hướng xử lý hình sự và bồi thường dân sự.
Bước 3 – Luật sư/Trợ giúp pháp lý: Liên hệ sớm luật sư để được định hướng lời khai, chuẩn bị tài liệu nhân thân tốt (học bạ, giấy khen, xác nhận địa phương), và xây dựng kế hoạch khắc phục. Gia đình khó khăn có thể xin trợ giúp pháp lý nhà nước.
Bước 4 – Hòa giải – bồi thường: Chủ động xin lỗi, thoả thuận bồi thường theo chứng từ. Thỏa thuận nên lập thành văn bản, có chữ ký hai bên và người chứng kiến; tránh cam kết vượt khả năng thực tế gây đổ vỡ sau này.
Bước 5 – Biện pháp thay thế: Đề xuất giáo dục tại địa phương, cải tạo không giam giữ hoặc trường giáo dưỡng (nếu cần) kèm kế hoạch rèn luyện: học nghề, tư vấn tâm lý, hoạt động cộng đồng. Tài liệu kèm theo gồm đề nghị của gia đình, xác nhận nhà trường – địa phương.
Bước 6 – Theo dõi sau xử lý: Duy trì cam kết rèn luyện tối thiểu 6–12 tháng; định kỳ báo cáo với địa phương/nhà trường; giữ liên hệ tích cực với bên bị hại (nếu họ đồng ý). Đây là giai đoạn quyết định chống tái phạm và khôi phục quan hệ xã hội.
Trong suốt quy trình, đừng quên ghi nhận mọi bằng chứng thiện chí (biên lai viện phí, biên bản hòa giải, thư xin lỗi, xác nhận tiến bộ). Các tài liệu này có giá trị thực tiễn tại Tòa và trước cộng đồng.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6. FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người từ 14 đến dưới 16 tuổi có bị truy cứu về tội này không?
Trong một số trường hợp luật định, nhóm tuổi này vẫn có thể bị xem xét trách nhiệm nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng; tuy nhiên chính sách hình sự ưu tiên giáo dục, phòng ngừa và biện pháp thay thế. Gia đình cần hợp tác sớm với cơ quan tố tụng, thực hiện giám định thương tích, bồi thường thiện chí và đề xuất biện pháp giáo dục phù hợp. Những yếu tố này thường quyết định việc có khởi tố hay áp dụng hướng xử lý nhân văn. Cần lưu ý cụm từ người chưa thành niên phạm tội cố ý gây thương tích chỉ là nhãn pháp lý; việc áp dụng đến đâu phụ thuộc chứng cứ, tỷ lệ tổn thương cơ thể và thái độ khắc phục.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Nếu gia đình đã bồi thường và được nạn nhân bãi nại, vụ việc có tự động chấm dứt?
Bồi thường và bãi nại là tình tiết giảm nhẹ rất quan trọng và có thể mở đường cho các cơ chế như không khởi tố, đình chỉ hoặc áp dụng biện pháp thay thế, nhưng không phải lúc nào cũng tự động. Cơ quan tố tụng vẫn phải xem xét tính chất, mức độ hậu quả, và chính sách xử lý đối với người dưới 18 tuổi. Vì vậy, ngoài bồi thường, hãy hoàn thiện hồ sơ nhân thân tốt, kế hoạch rèn luyện, và thư xin lỗi chân thành – đây là các yếu tố thuyết phục để đạt kết quả pháp lý thuận lợi.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Người chưa thành niên có cần mời luật sư hay có thể dùng trợ giúp pháp lý?
Luật không bắt buộc phải có luật sư trong mọi trường hợp, nhưng khuyến nghị rất cao vì ảnh hưởng lâu dài đến học tập, tâm lý và hồ sơ nhân thân của trẻ. Nếu điều kiện kinh tế hạn chế, gia đình có thể liên hệ Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước để được cử luật sư/ trợ giúp viên miễn phí theo diện người dưới 18 tuổi. Luật sư sẽ hỗ trợ chiến lược lời khai, hồ sơ giảm nhẹ, thương lượng bồi thường và đề xuất biện pháp giáo dục thay thế phù hợp thực tế địa phương.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
7. Kết luận
Tóm lại, xử lý vụ việc liên quan người dưới 18 tuổi đòi hỏi cân bằng giữa nghiêm minh và giáo dục. Nắm rõ quy trình, giám định kịp thời, thiện chí khắc phục, và kế hoạch rèn luyện là “chìa khóa” để đạt kết quả pháp lý phù hợp, bảo đảm an toàn cộng đồng và tương lai của trẻ. Khi phát sinh tình huống người chưa thành niên phạm tội cố ý gây thương tích, hãy chủ động tham vấn chuyên gia để chọn giải pháp nhanh, đúng, ít tổn thất nhất. Đội ngũ Luật sư 11 đồng hành cùng gia đình và nhà trường trong suốt quá trình làm việc với cơ quan tố tụng, hướng tới mục tiêu tái hòa nhập bền vững.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
