Cách thu thập chứng cứ tội làm nhục người khác trên mạng

Khi bị xúc phạm, bịa đặt, sỉ nhục trên mạng xã hội, việc đầu tiên cần làm là giữ lại chứng cứ hợp lệ. Bài viết này hướng dẫn thực tế Cách thu thập chứng cứ tội làm nhục người khác trên mạng theo pháp luật Việt Nam, giúp bạn biết mình phải làm gì ngay trong vài giờ đầu và trình tự làm việc với cơ quan có thẩm quyền. Nội dung bám sát quy định tố tụng, ngôn ngữ dễ hiểu để bạn tự áp dụng hoặc phối hợp cùng luật sư.

Lưu ý về pháp luật: Hành vi làm nhục người khác có thể bị xử lý theo Điều 155 BLHS 2015 (sửa đổi 2017) và vi phạm trên không gian mạng còn có thể bị xử phạt hành chính.

1) Khi nào nội dung trên mạng có thể cấu thành tội làm nhục?

• Dấu hiệu chính: nội dung xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của một cá nhân; có chủ thể thực hiện; có lỗi cố ý; có hậu quả hoặc nguy hiểm cho xã hội.
• Bối cảnh thường gặp: đăng status kèm ảnh chế, video bôi nhọ; tung tin sai sự thật kèm lời lẽ thóa mạ; lập nhóm chat/diễn đàn để bêu riếu công khai; dùng tính năng “story”, “reel”, “livestream”, “comment” nhằm hạ nhục.
• Phân biệt: chê bai thô lỗ chưa chắc đã là tội, nhưng nếu mức độ nghiêm trọng đủ lớn, lặp lại nhiều lần, hoặc nhắm công khai vào một người thì rủi ro hình sự tăng cao. Khung hình phạt của Điều 155 BLHS có các tình tiết tăng nặng (phạm tội nhiều lần, với nhiều người…).

Vai trò thương hiệu: Luật sư 11 thường tiếp nhận hồ sơ sớm để đánh giá “mức độ nghiêm trọng” trước khi lập hồ sơ tố tụng, đặc biệt ở các vụ việc lan truyền nhanh trên mạng xã hội tại Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh.

2) Nguyên tắc để chứng cứ điện tử được tòa/cơ quan điều tra chấp nhận

Để tránh “chụp vội cho có”, bạn cần hiểu tiêu chí hợp lệ:

• Nguồn hợp pháp & tính liên quan: chứng cứ phải chỉ ra được ai, ở đâu, khi nào đã phát tán nội dung xúc phạm.
• Tính toàn vẹn: hạn chế chỉnh sửa; lưu trữ đúng chuẩn, có thể đối chiếu với bản gốc.
• Khả năng kiểm tra: cơ quan tiến hành tố tụng có thể kiểm tra, đối chiếu, trưng cầu giám định.
• Căn cứ pháp lý: BLTTHS 2015 thừa nhận dữ liệu điện tử là nguồn chứng cứ (Điều 87, Điều 99), cho phép thu giữ phương tiện điện tử, dữ liệu điện tử (Điều 196).

Gợi ý: Nếu nội dung có dấu hiệu xúc phạm danh dự nhưng chưa đủ ngưỡng hình sự, vẫn có thể xử phạt hành chính – bước này hữu ích để tạm dừng hành vi và tạo “vết” quản lý nhà nước.

3) Quy trình thực tế: từng bước thu thập và “niêm phong mềm” chứng cứ

Bước 1 – Ghi nhận nhanh hiện trường số

• Quay màn hình (screen recording) toàn bộ luồng thao tác truy cập bài viết/bình luận/nhóm, hiển thị URL đầy đủ, thời gian hệ thống, tài khoản đăng.
• Chụp ảnh màn hình ở độ phân giải cao, chụp kèm thanh địa chỉ, số lượng tương tác, ngày giờ hiển thị.
• Lưu bản gốc: tải về ảnh/video gốc nếu có; lưu trang web bằng định dạng WARC/HTML mht hoặc dùng công cụ lưu trữ web có dấu thời gian.

Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo

Bước 2 – Lưu giữ siêu dữ liệu và sao lưu an toàn

• Tạo thư mục vụ việc: 01 thư mục gốc, đặt tên theo “YYYYMMDD_TenNạnNhân”.
• Xuất siêu dữ liệu (metadata) file, ghi chú hash SHA-256 (nếu có công cụ).
• Ghi nhật ký (log) người thực hiện thu thập: họ tên, thời điểm, thiết bị, phần mềm.

Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo

Bước 3 – Xác thực nguồn phát tán và phạm vi lan truyền

• Ghi rõ ID tài khoản, tên hiển thị, link trang cá nhân/nhóm, danh sách bình luận chia sẻ.
• Lưu bản đồ lan truyền: ảnh chụp tổng hợp các nơi sao chép lại (nếu có).
• Với nhóm kín/box chat, chụp màn hình kèm danh sách thành viên thời điểm thu thập.

Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo

Bước 4 – Yêu cầu nền tảng bảo toàn dữ liệu & trình báo cơ quan chức năng

• Gửi yêu cầu bảo toàn dữ liệu (data preservation request) đến nền tảng (Facebook, TikTok, YouTube…) qua kênh hỗ trợ pháp lý của họ.
• Trình báo công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra hành vi; nộp đơn tố giác kèm USB/ổ cứng chứa chứng cứ, liệt kê theo mục lục.
• Với vụ việc nghiêm trọng, đề nghị trưng cầu giám định dữ liệu điện tử để củng cố giá trị chứng cứ theo BLTTHS.

Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo

4) Các tình huống khó và cách xử lý đúng luật

• Tài khoản ảo/nặc danh: vẫn thu thập như bình thường, nhấn mạnh dấu vết kỹ thuật (thời gian, thiết bị, pattern ngôn ngữ). Cơ quan điều tra có thẩm quyền yêu cầu cung cấp dữ liệu đăng nhập, IP từ nền tảng.
• Nội dung bị xóa: ưu tiên bản lưu cục bộ (video/ảnh tải về, bản cache, bản ghi màn hình) và dấu vết chia sẻ/nhận xét còn tồn tại. Gửi yêu cầu khôi phục/ preserve tới nền tảng sớm nhất.
• Nội dung lan truyền trên nhiều nền tảng: tách tiểu hồ sơ theo từng URL, đánh số “A1, A2…B1, B2…”, tránh lẫn lộn.
• Vừa làm nhục vừa bịa đặt (vu khống): cân nhắc song song hướng xử lý với Điều 156 BLHS (vu khống) hoặc xử phạt hành chính, tùy mức độ.

Ở TP.HCM, Luật sư 11 thường phối hợp các phòng nghiệp vụ để bảo toàn dữ liệu xuyên nền tảng. Đây cũng là thế mạnh của đội ngũ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh khi xử lý vụ việc lan truyền nhanh.

5) Bộ hồ sơ mẫu nên có khi nộp đơn tố giác/tố cáo

• Đơn tố giác (ghi rõ hành vi, thời gian, địa điểm, hậu quả).
• Mục lục chứng cứ điện tử: danh sách file (tên, định dạng, dung lượng, thời gian tạo, hash nếu có).
• USB/ổ cứng chứa: video quay màn hình, ảnh chụp, bản lưu trang, file văn bản mô tả cách thu thập.
• Nhật ký thu thập và cam kết về tính trung thực.
• Tài liệu y tế/thiệt hại tinh thần (nếu có) để lượng hóa hậu quả.

6) Những lỗi thường gặp khiến chứng cứ “mất giá trị”

• Chỉnh sửa ảnh/video (cắt ghép, che mờ sai cách) mà không lưu bản gốc.
• Chụp màn hình không kèm URL/thời gian, thiếu thông tin tài khoản.
• Đổi tên file lung tung, không ghi chú thời điểm thu thập.
• Không sao lưu; chỉ lưu trên điện thoại dễ mất.
• Gửi đơn khi chưa đánh giá ngưỡng hình sự/hành chính, dẫn đến xử lý kéo dài.

Góc nhìn luật sư

Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, điểm mấu chốt là tính toàn vẹn và dấu thời gian của dữ liệu điện tử. Người bị xâm hại nên hành động trong 24–48 giờ đầu: lưu bản gốc, quay màn hình thao tác đầy đủ, rồi mới cân nhắc tương tác công khai. Việc yêu cầu nền tảng bảo toàn dữ liệu sớm sẽ giúp quá trình điều tra thuận lợi nếu nội dung bị xóa hoặc tài khoản bị vô hiệu hóa sau đó. Quan trọng hơn, hãy giữ bình tĩnh, không phản ứng tiêu cực làm tăng xung đột – điều này giúp hồ sơ của bạn “sạch” và thuyết phục hơn về mặt tố tụng.

Với các vụ phức tạp, đội ngũ Luật sư 11 sẽ chuẩn hóa bộ hồ sơ, định hướng điều tra và kết nối giám định dữ liệu; đây là kinh nghiệm thực tế tại Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh qua nhiều hồ sơ mạng xã hội.

FAQ

1) Chỉ có ảnh chụp màn hình có đủ không?
Có thể chưa đủ. Hãy bổ sung quay màn hình, lưu URL, thời điểm, tải bản gốc nếu có và lập mục lục file. Khung pháp lý coi dữ liệu điện tử là nguồn chứng cứ nhưng cơ quan tố tụng cần kiểm tra được.

2) Bị làm nhục trong nhóm kín, có khởi tố được không?
Có thể, nếu mức độ nghiêm trọng và đủ căn cứ về người thực hiện. Thu thập kèm danh sách thành viên, ID tài khoản, ảnh nhóm và lịch sử trao đổi liên quan.

3) Có nên yêu cầu nền tảng gỡ ngay không?
Nên song song: trước hết lưu trữ đầy đủ rồi mới yêu cầu gỡ để hạn chế lan truyền. Đồng thời gửi yêu cầu bảo toàn dữ liệu cho nền tảng để phục vụ điều tra.

Kết luận

Nếu nắm đúng nguyên tắc, bạn hoàn toàn có thể tự thực hiện Cách thu thập chứng cứ tội làm nhục người khác trên mạng một cách bài bản: ghi nhận hiện trường số, lưu siêu dữ liệu, xác thực nguồn phát tán, yêu cầu bảo toàn dữ liệu và nộp hồ sơ chuẩn cho cơ quan có thẩm quyền. Khi cần, hãy đồng hành cùng Luật sư 11 – đội ngũ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh để tăng tỷ lệ chấp nhận chứng cứ và xử lý nhanh hơn.

Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo