Tội che giấu tội phạm: Hành vi, hình phạt và ngoại lệ

Tội che giấu tội phạm: Hành vi, hình phạt và ngoại lệ

Nghe bài viết · 15 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo

Biên tập: Luật Sư 11 · Cập nhật 21/11/2026 · Đọc 17 phút

Tội che giấu tội phạm áp dụng với người không hứa hẹn trước, sau khi biết tội phạm được thực hiện đã có hành vi che giấu thuộc trường hợp luật quy định. Căn cứ khoản 1 Điều 18 và khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015, việc xử lý còn phụ thuộc tội được che giấu và ngoại lệ dành cho người thân.

Ảnh đại diện (alt): Tội che giấu tội phạm: hành vi, hình phạt và ngoại lệ đối với người thân.

Tội che giấu tội phạm là gì theo pháp luật hình sự?

Tội che giấu tội phạm là việc người không hứa hẹn trước, sau khi biết tội phạm được thực hiện, đã che giấu người phạm tội, dấu vết, tang vật hoặc cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý trong những trường hợp luật quy định. Khái niệm này phải được đọc cùng phạm vi xử lý tại Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015.

Khoản 1 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 quy định nguyên văn:

“Người nào không hứa hẹn trước, nhưng sau khi biết tội phạm được thực hiện đã che giấu người phạm tội, dấu vết, tang vật của tội phạm hoặc có hành vi khác cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý người phạm tội, thì phải chịu trách nhiệm hình sự về tội che giấu tội phạm trong những trường hợp mà Bộ luật này quy định.”

Trách nhiệm hình sự là trách nhiệm mà người thực hiện hành vi phạm tội phải chịu theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015. Với hành vi che giấu, không thể chỉ dựa vào việc một người có giúp đỡ người phạm tội để kết luận trách nhiệm.

Cần xác định người đó biết điều gì, biết vào thời điểm nào, đã làm gì và tội được che giấu có thuộc phạm vi xử lý hay không. Quan hệ gia đình cũng cần được kiểm tra vì có những trường hợp không phải chịu trách nhiệm hình sự.

Những hành vi nào cụ thể bị coi là che giấu tội phạm?

Hành vi che giấu có thể hướng vào người phạm tội, dấu vết, tang vật hoặc thể hiện bằng cách khác làm cản trở việc phát hiện, điều tra, xử lý người phạm tội. Đây là các nhóm hành vi được nêu tại khoản 1 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015.

Thùng giấy và ba lô được giấu sau chồng bao gạo, phủ khăn cũ trong kho nhà
Đồ vật được cất giấu sau chồng bao gạo trong kho

Dấu vết của tội phạm được hiểu là những dấu tích do hành vi phạm tội để lại. Tang vật của tội phạm là những vật gắn với hành vi phạm tội đang được xem xét.

Các biểu hiện cần đối chiếu gồm:

  • Che giấu người phạm tội, chẳng hạn giúp người đó ẩn náu sau khi biết tội phạm đã được thực hiện.
  • Che giấu dấu vết, chẳng hạn xóa hoặc làm mất dấu tích nhằm cản trở việc phát hiện hành vi phạm tội.
  • Che giấu tang vật, chẳng hạn cất giấu vật gắn với tội phạm để tránh bị phát hiện.
  • Thực hiện hành vi khác cản trở việc phát hiện, điều tra hoặc xử lý người phạm tội.

Những mô tả này không thay thế việc xác định đầy đủ điều kiện xử lý. Một hành động bên ngoài giống sự giúp đỡ chưa đủ để kết luận người thực hiện phạm tội che giấu tội phạm.

Ví dụ minh họa (giả định): Sau khi biết một người đã thực hiện tội phạm thuộc phạm vi Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015, người quen không có hứa hẹn trước đã giúp người đó ẩn náu nhằm tránh bị phát hiện. Hành vi này cần được đối chiếu với khoản 1 Điều 18 và ngoại lệ về người thân trước khi xác định trách nhiệm.

Cần kiểm tra những điều kiện nào trước khi kết luận phạm tội?

Việc xác định tội che giấu tội phạm cần làm rõ sự biết trước hay biết sau, hành vi che giấu, phạm vi tội được che giấu và trường hợp ngoại lệ. Không nên kết luận chỉ từ quan hệ quen biết hoặc việc người bị nghi ngờ có mặt cùng người phạm tội.

Năm bước kiểm tra điều kiện trước khi kết luận tội che giấu tội phạm
Lần lượt đối chiếu dấu hiệu theo Bộ luật Hình sự 2015

Có thể lần lượt kiểm tra như sau:

  1. Xác định người thực hiện có hứa hẹn trước hay không, vì khoản 1 Điều 18 và khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015 đều đặt ra dấu hiệu “không hứa hẹn trước”.
  2. Xác định người đó đã biết tội phạm được thực hiện hay chưa, theo khoản 1 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015.
  3. Làm rõ hành vi cụ thể có thuộc việc che giấu người phạm tội, dấu vết, tang vật hoặc cản trở phát hiện, điều tra, xử lý hay không, theo khoản 1 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015.
  4. Đối chiếu tội được che giấu với danh mục tại khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015.
  5. Kiểm tra quan hệ gia đình và ngoại lệ theo khoản 2 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015.

Dấu hiệu “không hứa hẹn trước” cần được giữ đúng khi phân tích. Nếu có sự hứa hẹn từ trước, không thể mặc nhiên áp dụng quy định dành cho trường hợp không hứa hẹn trước; cần đánh giá hành vi theo căn cứ tương ứng.

Điều luật không cho phép suy luận rằng cứ quen biết người phạm tội thì biết rõ hành vi phạm tội. Nội dung người đó thực sự biết và hành động sau khi biết phải được làm rõ riêng.

Che giấu bất kỳ tội phạm nào cũng bị xử lý hay không?

Không phải việc che giấu bất kỳ tội phạm nào cũng đương nhiên bị xử lý theo Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015. Khoản 1 của điều luật xác định danh mục cụ thể, trong đó có trường hợp dẫn chiếu cả điều và trường hợp chỉ dẫn chiếu những khoản nhất định.

Dẫn chiếu là cách một quy định chỉ đến điều, khoản khác để xác định nội dung áp dụng. Người đọc cần kiểm tra đúng phạm vi dẫn chiếu, thay vì chỉ nhìn tên tội.

Chẳng hạn, điểm b khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015 liệt kê Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015. Bạn có thể đọc thêm bài phân tích tội giết người và hình phạt để tìm hiểu riêng về tội được nhắc đến.

Đối với Điều 173 và Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015, điểm c khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015 liệt kê các khoản 2, 3 và 4 của từng điều này, bên cạnh những điều, khoản khác trong cùng điểm.

Tương tự, điểm h khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015 liệt kê các khoản 2, 3 và 4 Điều 353 Bộ luật Hình sự 2015, đồng thời còn liệt kê nhiều điều, khoản khác.

Vì vậy, không nên diễn đạt rằng các điểm này “chỉ liệt kê” một điều luật riêng lẻ. Khi xem xét tội che giấu tội phạm, cần đối chiếu chính xác cả điều lẫn khoản của tội được che giấu.

Người thân che giấu người phạm tội có phải chịu trách nhiệm không?

Người thân thuộc danh sách luật định có thể không phải chịu trách nhiệm hình sự, nhưng đây không phải ngoại lệ tuyệt đối. Khoản 2 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 vẫn quy định trường hợp người thân che giấu tội phạm phải chịu trách nhiệm.

Những người thuộc diện xem xét gồm ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội. Không nên tự mở rộng danh sách này sang mọi quan hệ họ hàng, quen biết hoặc tình cảm.

Ngoại lệ của sự loại trừ trách nhiệm là trường hợp che giấu các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội đặc biệt nghiêm trọng khác quy định tại Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015.

Tội phạm đặc biệt nghiêm trọng là loại tội có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội đặc biệt lớn. Theo điểm d khoản 1 Điều 9 Bộ luật Hình sự 2015, mức cao nhất của khung hình phạt đối với loại tội này là từ trên 15 năm tù đến 20 năm tù, tù chung thân hoặc tử hình.

Khung hình phạt là phạm vi hình phạt được điều luật quy định cho một trường hợp phạm tội. Việc phân loại phải dựa vào khung áp dụng đối với tội được che giấu, không chỉ dựa vào mức án mà người đọc dự đoán.

Ví dụ minh họa (giả định): Một người mẹ che giấu người con sau khi biết người con thực hiện tội phạm. Quan hệ mẹ con là căn cứ cần xem xét, nhưng vẫn phải xác định tội được che giấu có thuộc ngoại lệ tại khoản 2 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 hay không.

Hình phạt đối với tội che giấu tội phạm được quy định thế nào?

Hình phạt phụ thuộc trường hợp thông thường hoặc trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn để cản trở, bao che. Hình phạt là biện pháp xử lý được điều luật quy định đối với người phạm tội.

Thang hình phạt tội che giấu tội phạm theo khoản 1 và khoản 2 Điều 389
Mức phạt tăng khi lợi dụng chức vụ, quyền hạn

Đối với trường hợp tại khoản 1 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015, người phạm tội bị phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 05 năm.

Cải tạo không giam giữ là hình phạt không giam người bị kết án; phạt tù là hình phạt buộc người bị kết án chấp hành việc giam giữ trong thời hạn được quyết định. Không thể chỉ từ việc hành vi thuộc danh mục mà khẳng định người thực hiện chắc chắn bị phạt tù, bởi điều luật còn quy định lựa chọn hình phạt khác.

Theo khoản 2 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015, trường hợp lợi dụng chức vụ, quyền hạn cản trở việc phát hiện tội phạm hoặc có những hành vi khác bao che người phạm tội thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.

Các mức trên là phạm vi luật định, không phải kết quả được ấn định sẵn cho một vụ việc. Người đang tìm hiểu tội che giấu tội phạm cần tách việc xác định hành vi phạm tội khỏi việc xác định hình phạt cụ thể.

Về vấn đề tố tụng có thể phát sinh, bạn có thể tham khảo bài có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không, thay vì đồng nhất việc xem xét trách nhiệm với việc chắc chắn bị giam giữ.

Khi nào hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn làm tăng mức xử lý?

Khung xử lý nặng hơn được đặt ra khi người phạm tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn để cản trở việc phát hiện tội phạm hoặc có hành vi khác bao che người phạm tội. Căn cứ trực tiếp là khoản 2 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015.

Lợi dụng chức vụ, quyền hạn được hiểu là sử dụng vị trí hoặc quyền hạn của mình vào hành vi cản trở, bao che được điều luật mô tả. Do đó, cần phân biệt người có chức vụ thực hiện hành vi với người sử dụng chính chức vụ, quyền hạn để thực hiện hành vi.

Việc một người có chức danh không tự thay thế cho yêu cầu làm rõ hành vi lợi dụng. Nội dung cần xem xét là họ đã sử dụng quyền hạn như thế nào và việc sử dụng đó có gắn với hành vi cản trở, bao che hay không.

Ví dụ minh họa (giả định): Một người sử dụng quyền hạn của mình để cản trở việc phát hiện tội phạm nhằm bao che người thực hiện. Hành vi này cần được đối chiếu với khoản 2 Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015, thay vì chỉ đánh giá như sự giúp đỡ thông thường.

Phân biệt che giấu với không tố giác tội phạm ra sao?

Che giấu thể hiện ở hành vi che giấu hoặc cản trở sau khi biết tội phạm được thực hiện; không tố giác thể hiện ở việc biết rõ tội phạm thuộc phạm vi luật định nhưng không báo. Tố giác được hiểu là việc báo cho cơ quan có thẩm quyền biết về hành vi phạm tội.

Luật sư và khách hàng ngồi bên bàn gỗ, xếp thẻ trắng thành hai cột, điện thoại úp
Luật sư cùng khách hàng so sánh hai tình huống trên bàn

Có thể đối chiếu các trường hợp theo bảng sau:

Tiêu chíChe giấuKhông tố giácKhông tố giác nhưng có can ngăn
Biểu hiệnChe giấu người, dấu vết, tang vật hoặc cản trở xử lýBiết rõ nhưng không tố giácKhông tố giác nhưng đã can ngăn hoặc hạn chế tác hại
Thời điểm được mô tảSau khi biết tội phạm được thực hiệnKhi tội phạm được chuẩn bị, đang hoặc đã được thực hiện trong phạm vi luật địnhGắn với hành động can ngăn hoặc hạn chế tác hại
Điều cần kiểm traViệc hứa hẹn trước, tội được che giấu và ngoại lệMức độ biết rõ, phạm vi tội và ngoại lệHành động thực tế và khả năng áp dụng quy định miễn
Hướng xử lýTheo quy định về che giấuTheo quy định về không tố giácCó thể được miễn trách nhiệm hoặc miễn hình phạt

Đối với giai đoạn chuẩn bị, khoản 1 Điều 390 Bộ luật Hình sự 2015 dẫn chiếu các tội tại khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 14 Bộ luật Hình sự 2015. Đối với tội đang hoặc đã được thực hiện, khoản 1 Điều 390 Bộ luật Hình sự 2015 dẫn chiếu danh mục tại Điều 389 Bộ luật Hình sự 2015.

Người phạm tội không tố giác có thể bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm theo khoản 1 Điều 390 Bộ luật Hình sự 2015. Cảnh cáo là hình phạt thể hiện sự khiển trách đối với người phạm tội.

Theo khoản 2 Điều 390 Bộ luật Hình sự 2015, người không tố giác đã can ngăn hoặc hạn chế tác hại có thể được miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt. Miễn hình phạt là không buộc người phạm tội chịu hình phạt; không thể tự chuyển căn cứ này sang tội che giấu tội phạm.

Ngoại lệ dành cho người thân và người bào chữa có giống nhau không?

Ngoại lệ đối với người thân và người bào chữa không được quy định giống nhau giữa hành vi che giấu và không tố giác. Người bào chữa là người thực hiện việc bào chữa cho người bị xem xét trách nhiệm hình sự.

Đối với che giấu, khoản 2 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 quy định ngoại lệ dành cho những người thân được liệt kê. Điều khoản này không nêu người bào chữa thành một nhóm ngoại lệ riêng.

Đối với không tố giác, khoản 2 Điều 19 Bộ luật Hình sự 2015 quy định trường hợp người thân không phải chịu trách nhiệm, trừ việc không tố giác các tội tại Chương XIII hoặc tội khác là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Khoản 3 Điều 19 Bộ luật Hình sự 2015 quy định riêng về người bào chữa. Ngoại lệ vẫn được đặt ra đối với những tội được điều khoản này xác định, do chính người được bào chữa chuẩn bị, thực hiện hoặc đã thực hiện, mà người bào chữa biết rõ khi thực hiện việc bào chữa.

Vì vậy, không thể dùng ngoại lệ của hành vi không tố giác để suy ra quyền chủ động che giấu người phạm tội, dấu vết hoặc tang vật.

Có thể dựa vào bản án khác để biết mình sẽ bị xử lý thế nào không?

Bản án khác không thay thế việc đối chiếu hành vi cụ thể với điều kiện luật định. Bản án là văn bản thể hiện phán quyết của Tòa án đối với vụ án.

Khi đọc một bản án về tội che giấu tội phạm, người đọc cần chú ý sự hứa hẹn trước, nội dung người thực hiện biết, hành vi che giấu, tội được che giấu và quan hệ với người phạm tội. Chỉ cần khác những tình tiết này, việc áp dụng quy định đã có thể cần đánh giá khác.

Tương tự, việc khắc phục hậu quả của tội được che giấu không tự trả lời câu hỏi người che giấu có phải chịu trách nhiệm hay không. Nếu tình huống liên quan hành vi lừa đảo, bạn có thể đọc riêng bài trả tiền khắc phục có thoát tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản không.

Câu hỏi thường gặp

Các câu trả lời sau giúp làm rõ những tình huống dễ nhầm khi đối chiếu quy định về hành vi che giấu.

Chỉ biết người quen phạm tội đã bị coi là che giấu chưa?

Việc biết người quen phạm tội chưa tự thể hiện hành vi che giấu. Khoản 1 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 còn yêu cầu hành vi che giấu hoặc cản trở; việc không báo cần được xem xét riêng theo quy định về không tố giác.

Anh chị em họ có thuộc ngoại lệ dành cho người thân không?

Khoản 2 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 nêu anh chị em ruột, không nêu anh chị em họ. Không có căn cứ từ điều khoản này để tự mở rộng ngoại lệ sang quan hệ anh chị em họ.

Đã can ngăn thì có đương nhiên được miễn trách nhiệm không?

Không. Khoản 2 Điều 390 Bộ luật Hình sự 2015 sử dụng cách diễn đạt “có thể” đối với người không tố giác đã can ngăn hoặc hạn chế tác hại. Quy định này không xác lập việc đương nhiên được miễn và không phải căn cứ miễn riêng cho hành vi che giấu.

Người không biết tội phạm đã xảy ra có thuộc mô tả che giấu không?

Khoản 1 Điều 18 Bộ luật Hình sự 2015 mô tả hành vi được thực hiện sau khi người đó biết tội phạm được thực hiện. Vì vậy, nội dung và thời điểm nhận biết phải được làm rõ, không thể bỏ qua khi đánh giá.

Căn cứ pháp lý

Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn về hành vi che giấu

Luật Sư 11 hỗ trợ đối chiếu tình tiết, phân biệt hành vi che giấu với không tố giác và kiểm tra ngoại lệ đối với người thân. Khi cần tư vấn về tội che giấu tội phạm, bạn có thể liên hệ để trao đổi rõ thời điểm biết sự việc, hành động đã thực hiện và quan hệ với người phạm tội.

Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 21/11/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Call Now Button Zalo