Nghe bài viết · 7 phút · Giọng đọc tạo bằng AI từ giọng Nhà đào tạo
Luật sư Nguyễn Thành Huân duyệt nội dung · Cập nhật 31/10/2026 · Đọc 8 phút
Tội mua bán hóa đơn có thể bị phạt tiền, cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù theo khoản 1, khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015. Việc xác định mức xử lý cần xét dạng hóa đơn, số lượng, khoản thu lợi và tình tiết phạm tội, thay vì chỉ nhìn tổng giá trị ghi trên hóa đơn.
Tội mua bán hóa đơn được hiểu thế nào?
Tội mua bán hóa đơn là cách gọi ngắn của hành vi mua bán trái phép hóa đơn thuộc tội in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước. Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 quy định cả hành vi in, phát hành, chứ không riêng việc mua bán.
Hóa đơn, chứng từ ở dạng phôi được hiểu là loại chưa ghi nội dung, khác với loại đã ghi nội dung. Sự phân biệt này cần được làm rõ vì ngưỡng số lượng để xử lý của hai nhóm không giống nhau.
Người đọc có thể tham khảo bài về các loại tội phạm hình sự để mở rộng kiến thức; việc đánh giá hành vi liên quan hóa đơn vẫn phải đối chiếu đúng điều luật áp dụng.
Khi nào hành vi mua bán hóa đơn bị xử lý hình sự?
Hành vi mua bán trái phép hóa đơn thuộc trường hợp cơ bản khi đạt ngưỡng về số lượng hoặc khoản thu lợi quy định tại khoản 1 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015. Thu lợi bất chính là khoản lợi có được từ hành vi trái phép.
Khoản 1 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 quy định nguyên văn:
“Người nào in, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước ở dạng phôi từ 50 số đến dưới 100 số hoặc hóa đơn, chứng từ đã ghi nội dung từ 10 số đến dưới 30 số hoặc thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.”
Từ “hoặc” cho thấy các ngưỡng được quy định theo những căn cứ thay thế, không phải phải đồng thời đáp ứng tất cả. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào việc chưa có khoản thu lợi để kết luận hành vi không thuộc trường hợp bị xử lý.
Cá nhân phạm tội mua bán hóa đơn bị phạt thế nào?
Cá nhân có thể chịu hình phạt chính và hình phạt bổ sung theo Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt chính là hình phạt được áp dụng trực tiếp cho tội phạm; hình phạt bổ sung là hình phạt có thể áp dụng thêm.
Ở trường hợp cơ bản, các hình phạt chính được lựa chọn như nội dung khoản luật đã trích. Cải tạo không giam giữ là hình phạt không buộc người bị kết án phải chấp hành hình phạt tù.
Trường hợp thuộc khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015, cá nhân bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Các căn cứ định lượng áp dụng mức xử lý này gồm:
- Hóa đơn, chứng từ dạng phôi từ 100 số trở lên hoặc đã ghi nội dung từ 30 số trở lên, theo điểm d khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015.
- Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng trở lên, theo điểm đ khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015.
- Gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước từ 100.000.000 đồng trở lên, theo điểm e khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015.
Khoản 2 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 còn liệt kê các trường hợp “có tổ chức”, “có tính chất chuyên nghiệp”, “lợi dụng chức vụ, quyền hạn” và “tái phạm nguy hiểm”. Điều luật không giải thích chi tiết các thuật ngữ này, nên không thể tự suy đoán chỉ từ số lần giao dịch.
Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm theo khoản 3 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015.
Doanh nghiệp có thể bị xử lý về tội mua bán hóa đơn không?
Pháp nhân thương mại phạm tội có thể bị xử lý theo khoản 4 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015. Pháp nhân thương mại là chủ thể được điều luật quy định mức phạt riêng, tách với mức phạt dành cho cá nhân.
Mức phạt tiền là từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng nếu thuộc điểm a khoản 4 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015; từ 500.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng nếu thuộc điểm b khoản 4 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015.
| Nhóm trường hợp | Hướng xử lý |
|---|---|
| Thuộc trường hợp cơ bản | Phạt tiền |
| Thuộc các tình tiết được liệt kê cho pháp nhân thương mại | Phạt tiền ở mức cao hơn |
| Thuộc trường hợp điều luật dẫn chiếu về đình chỉ vĩnh viễn | Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn |
Điểm b khoản 4 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 chỉ dẫn chiếu các điểm a, b, d, đ, e và g của khoản 2, không dẫn chiếu điểm c.
Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm theo điểm d khoản 4 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015.
Cần rà soát gì khi có dấu hiệu mua bán hóa đơn?
Người liên quan nên rà soát đúng những yếu tố mà Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 sử dụng để xác định trách nhiệm. Danh sách sau là gợi ý kiểm tra, không phải thủ tục bắt buộc:
- Xác định hành vi đang được xem xét là in, phát hành hay mua bán trái phép.
- Phân loại hóa đơn, chứng từ dạng phôi và loại đã ghi nội dung.
- Đối chiếu số lượng, khoản thu lợi và thiệt hại ngân sách.
- Tách việc xem xét trách nhiệm cá nhân với pháp nhân thương mại.
Nếu vụ việc đã chuyển sang quá trình giải quyết hình sự, bạn có thể đọc riêng bài về quy trình điều tra và truy tố; bài này trình bày trong phạm vi tội đánh bạc, không thay thế căn cứ xử lý hóa đơn.
Câu hỏi thường gặp
Không có khoản thu lợi thì có bị xử lý không?
Không có khoản thu lợi chưa đủ để loại trừ trách nhiệm, vì khoản 1 Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 còn quy định căn cứ về số lượng hóa đơn, chứng từ.
Giá trị ghi trên hóa đơn có phải khoản thu lợi bất chính không?
Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 không quy định hai khoản này là một. Khi đánh giá tội mua bán hóa đơn, cần phân biệt khoản thu lợi với giá trị ghi trên hóa đơn.
Bị xử lý có đồng nghĩa phải ngồi tù không?
Không. Điều 203 Bộ luật Hình sự 2015 có quy định hình phạt tiền và cải tạo không giam giữ. Người đọc cũng nên phân biệt hình phạt tù với việc có bị tạm giam ngay khi bị khởi tố không, được giải thích trong bài riêng.
Căn cứ pháp lý
- Bộ luật Hình sự 2015 (hợp nhất tại Văn bản hợp nhất số 135/VBHN-VPQH 2025) (còn hiệu lực): Điều 203, Điều 79
Luật Sư 11 hỗ trợ tư vấn về hóa đơn trái phép
Luật Sư 11 hỗ trợ rà soát tình tiết, đối chiếu căn cứ xử lý tội mua bán hóa đơn và giải thích mức hình phạt có thể áp dụng. Bạn có thể liên hệ để được tư vấn phù hợp với hồ sơ, tránh kết luận vội chỉ từ số lượng hoặc giá trị hóa đơn.
Thông tin mang tính tham khảo, cập nhật đến 31/10/2026. Mỗi vụ việc cần luật sư xem hồ sơ cụ thể.
