Khởi tố theo yêu cầu bị hại tội cố ý gây thương tích: điều kiện, phạm vi áp dụng, ngoại lệ & lưu ý thực tiễn. Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Luật sư 11.
Mỗi năm có không ít vụ xô xát dẫn đến thương tích, và câu hỏi “khởi tố theo yêu cầu bị hại tội cố ý gây thương tích khi nào?” luôn là mối quan tâm hàng đầu của nạn nhân và gia đình. Bài viết này giúp bạn nắm chắc căn cứ pháp luật, điều kiện cần có, quy trình thực hiện, ngoại lệ quan trọng và các lưu ý thực tiễn để bảo vệ quyền lợi. Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, việc hiểu đúng phạm vi “khởi tố theo yêu cầu” sẽ quyết định hướng xử lý tối ưu và tránh rủi ro pháp lý không đáng có.
1) Khung pháp lý & phạm vi áp dụng “khởi tố theo yêu cầu bị hại”
Khoản 1 Điều 155 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 quy định rõ danh mục này và bao gồm khoản 1 Điều 134 BLHS về tội cố ý gây thương tích. Nghĩa là: nếu hành vi được định tội theo khoản 1 Điều 134 BLHS, cơ quan tố tụng chỉ khởi tố khi có yêu cầu của bị hại hoặc người đại diện hợp pháp trong các trường hợp luật định.
Điều 134 BLHS (được sửa đổi, bổ sung) phân hóa nhiều khung hình phạt theo tỷ lệ tổn thương cơ thể và tình tiết. Khoản 1 áp dụng khi tỷ lệ tổn thương 11%–30% hoặc dưới 11% nhưng có các tình tiết như dùng vũ khí, a-xít nguy hiểm, có tổ chức, có tính chất côn đồ…; các khoản 2 trở lên áp dụng khi hậu quả nặng hơn. Chỉ trường hợp thuộc khoản 1 mới cần yêu cầu của bị hại; nếu hành vi cấu thành từ khoản 2 trở lên thì không phụ thuộc vào yêu cầu của bị hại, cơ quan tố tụng vẫn khởi tố theo thẩm quyền.
Một điểm thực tiễn quan trọng: bị hại có quyền rút yêu cầu; khi đó, vụ án phải đình chỉ, trừ khi có căn cứ cho thấy việc rút yêu cầu do bị ép buộc, cưỡng bức. Ngoài ra, người đã rút yêu cầu không được yêu cầu lại, trừ trường hợp việc rút do ép buộc.
Rút yêu cầu khởi tố: được/không được yêu cầu lại?
Pháp luật tố tụng hình sự hiện hành bảo đảm quyền tự quyết của bị hại trong nhóm tội chỉ khởi tố theo yêu cầu. Nếu bị hại (hoặc đại diện hợp pháp) rút yêu cầu, cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án đình chỉ vụ án; chỉ khi chứng minh được việc rút yêu cầu trái ý chí do bị ép buộc thì thủ tục tố tụng vẫn tiếp tục. Lưu ý, người đã rút yêu cầu về nguyên tắc không có quyền yêu cầu lại, trừ khi chứng minh được việc rút trước đây là do cưỡng bức. Thực tiễn xét xử và bình luận học thuật cũng ghi nhận không giới hạn mốc thời điểm rút yêu cầu, nhưng việc xử lý cần bảo đảm đúng thẩm quyền và giai đoạn tố tụng đang diễn ra.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2) Điều kiện & hồ sơ cần có để yêu cầu khởi tố
Để cơ quan tố tụng chấp nhận yêu cầu khởi tố, bị hại nên chuẩn bị đủ và đúng ngay từ đầu:
- Đơn yêu cầu khởi tố: ghi rõ thông tin người yêu cầu, tóm tắt sự việc, yêu cầu khởi tố người nào, tội danh dự kiến, đề nghị trưng cầu giám định (nếu chưa có), yêu cầu bồi thường (nếu có).
- Chứng cứ – tài liệu:
- Hồ sơ y tế (phiếu cấp cứu, bệnh án, toa thuốc), hình ảnh thương tích;
- Kết luận giám định tỷ lệ tổn thương cơ thể (nếu đã giám định);
- Tài liệu, dữ liệu điện tử (video camera, ghi âm, tin nhắn), lời khai nhân chứng;
- Biên bản hiện trường (nếu có).
- Yếu tố cấu thành tội phạm: mô tả hành vi cố ý gây thương tích, công cụ, phương thức, bối cảnh (ví dụ: có tổ chức, dùng dao…); những chi tiết này giúp cơ quan tố tụng định tội chính xác là khoản 1 hay từ khoản 2 trở lên theo Điều 134 BLHS.
Lưu ý: Giám định thương tích là mắt xích then chốt để xác định tỷ lệ tổn thương – căn cứ trực tiếp cho việc định tội, định khung. Có thể đề nghị cơ quan điều tra trưng cầu giám định ngay trong giai đoạn giải quyết tin báo. Việc chuẩn bị chứng cứ bài bản sẽ rút ngắn thời gian xử lý và tăng khả năng khởi tố theo yêu cầu bị hại tội cố ý gây thương tích được chấp nhận. Luật sư 11 – Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh thường khuyến nghị nạn nhân chủ động sao lưu dữ liệu điện tử và xác định sớm nhân chứng để tránh bị xóa, thất lạc bằng chứng.
3) Quy trình khởi tố theo yêu cầu bị hại: 5 bước cần nhớ
Bước 1 – Nộp đơn & tiếp nhận tin báo: Gửi đơn yêu cầu khởi tố kèm chứng cứ tới Cơ quan điều tra nơi xảy ra vụ việc (cấp huyện/quận) hoặc Viện kiểm sát cùng cấp. Có thể nộp trực tiếp, qua bưu chính hoặc qua cổng dịch vụ (nếu địa phương hỗ trợ).
Bước 2 – Kiểm tra, xác minh ban đầu: Trong 20 ngày kể từ ngày nhận tin báo, cơ quan có thẩm quyền phải kiểm tra, xác minh và ra một trong các quyết định: khởi tố vụ án, không khởi tố hoặc tạm đình chỉ giải quyết; trường hợp phức tạp có thể gia hạn nhưng không quá 02 tháng (và gia hạn theo thẩm quyền của Viện kiểm sát trong giới hạn luật định).
Bước 3 – Ra quyết định khởi tố vụ án & (nếu có) bị can: Nếu đủ căn cứ, cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố vụ án; khi xác định được người thực hiện hành vi phạm tội thì khởi tố bị can, áp dụng biện pháp tố tụng phù hợp.
Bước 4 – Điều tra & kết luận điều tra: Thu thập thêm chứng cứ, trưng cầu giám định, đối chất, nhận dạng, thực nghiệm điều tra… Bị hại có quyền được thông báo tiến độ, đề nghị giám định hoặc bổ sung chứng cứ.
Bước 5 – Truy tố & xét xử: Hồ sơ chuyển Viện kiểm sát để truy tố, sau đó Tòa án thụ lý xét xử sơ thẩm. Ở nhóm tội chỉ khởi tố theo yêu cầu, nếu bị hại rút yêu cầu (không bị ép buộc), vụ án sẽ đình chỉ theo luật định.
Mẹo thực tiễn: Ghi rõ trong đơn yêu cầu mong muốn xử lý hình sự và yêu cầu bồi thường dân sự kèm căn cứ (chi phí y tế, thu nhập bị mất, tổn thất tinh thần…). Theo Luật sư 11, cách trình bày rõ ràng sẽ giúp cơ quan tố tụng định hướng thu thập chứng cứ sát nhu cầu bảo vệ quyền lợi của bạn.
4) FAQ – Câu hỏi thường gặp về khởi tố theo yêu cầu bị hại tội cố ý gây thương tích
1. Khi nào “cố ý gây thương tích” không cần yêu cầu của bị hại vẫn bị khởi tố?
Khi hành vi được định tội từ khoản 2 Điều 134 BLHS trở lên (ví dụ: tỷ lệ tổn thương từ 31% – 60%, làm chết người, nhiều người bị hại, tái phạm nguy hiểm…), cơ quan tố tụng khởi tố theo thẩm quyền mà không phụ thuộc vào yêu cầu của bị hại. Việc phân định này dựa vào kết luận giám định và các tình tiết định khung. Do đó, nếu bạn đang ở ranh giới giữa khoản 1 và khoản 2, cần sớm hoàn tất giám định và tham vấn chuyên môn để xác định đúng khung.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2. Tôi đã lỡ rút yêu cầu khởi tố; bây giờ đổi ý có yêu cầu lại được không?
Nguyên tắc chung: không được yêu cầu lại sau khi đã rút yêu cầu khởi tố; ngoại lệ duy nhất là chứng minh việc rút trước đây do ép buộc, cưỡng bức. Nếu có căn cứ bị ép buộc, bạn cần tố cáo hành vi cưỡng bức và đề nghị khôi phục quyền yêu cầu; cơ quan tố tụng sẽ xem xét theo chứng cứ. Vì vậy, trước khi ký văn bản rút yêu cầu, hãy hiểu đầy đủ hệ quả pháp lý và tham vấn luật sư độc lập để tránh bất lợi.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Kết luận / Thông tin liên hệ
Tóm lại, khởi tố theo yêu cầu bị hại tội cố ý gây thương tích chỉ áp dụng khi hành vi được định vào khoản 1 Điều 134 BLHS; từ khoản 2 trở lên không cần yêu cầu của bị hại. Để bảo vệ quyền lợi tốt nhất, bị hại cần giám định thương tích sớm, chuẩn bị hồ sơ – chứng cứ đầy đủ và theo dõi thời hạn giải quyết tin báo theo luật. Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Luật sư 11, mỗi vụ việc có tình tiết riêng; việc tư vấn sớm sẽ giúp lựa chọn chiến lược phù hợp: khởi tố, thương lượng bồi thường hay các biện pháp tố tụng khác.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
