Trong xã hội số, việc bị xúc phạm, bôi nhọ trên mạng xã hội diễn ra nhanh và để lại hậu quả lâu dài. Bài viết này giúp bạn hiểu đúng tội làm nhục người khác trên mạng, khung hình phạt áp dụng, cách phân biệt với các tội danh liên quan và các bước tự bảo vệ. Nội dung được biên soạn định hướng thực hành, giọng luật sư hành nghề thực tế của Luật sư 11 – một luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh.
1) Khái niệm pháp lý và căn cứ xử lý hình sự
“Làm nhục người khác” là hành vi xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác. Khi hành vi được thực hiện qua mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử, đó là tình tiết tăng nặng (điểm e khoản 2 Điều 155 BLHS 2015, sửa đổi 2017). Khung hình phạt cơ bản: cảnh cáo, phạt tiền 10–30 triệu, cải tạo không giam giữ đến 03 năm; nếu có tình tiết tăng nặng (như dùng mạng), phạt tù 03 tháng đến 02 năm; gây rối loạn tâm thần nặng hoặc nạn nhân tự sát thì 02–05 năm. Ngoài ra có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, hành nghề 1–5 năm.
Gợi ý nhận diện nhanh: hành vi nhục mạ, bôi nhọ, chia sẻ/đính kèm ảnh, clip, bài viết xúc phạm… kèm mục đích hạ thấp danh dự, mức độ nghiêm trọng thể hiện qua nội dung, phạm vi lan truyền, hậu quả tâm lý… (tham chiếu cấu thành tội).
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2) Hành vi nào thường bị xử lý trên môi trường mạng?
-
Đăng bài/bình luận/clip nhục mạ, gán ghép, chế nhạo cá nhân.
-
Phát tán thông tin bịa đặt, sai sự thật, xúc phạm danh dự, nhân phẩm.
-
Tấn công tinh thần có chủ đích (spam, lăng mạ liên tục), gây tổn hại đáng kể đến tâm lý nạn nhân.
-
Tổ chức, xúi giục người khác lan truyền nội dung xúc phạm.
Tùy tính chất–mức độ, hành vi có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 15/2020 (điều chỉnh bởi Nghị định 14/2022) về việc cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, xúc phạm danh dự trên mạng (điểm a khoản 1 Điều 101… thường thấy mức phạt cá nhân 7,5–10–20 triệu tùy tình huống; tổ chức gấp đôi), hoặc truy cứu hình sự theo Điều 155 BLHS khi đạt ngưỡng “xúc phạm nghiêm trọng”.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3) Phân biệt Điều 155 với các tội/vi phạm liên quan
3.1. Điều 155 BLHS – “Làm nhục người khác”
Trọng tâm là xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm (lời nói, hình ảnh, clip, bài viết…). Nếu thực hiện qua mạng, bị coi là tình tiết tăng nặng; mức án có thể đến 02–05 năm trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
3.2. Điều 156 BLHS – “Vu khống”
Nếu bịa đặt hoặc loan truyền điều biết rõ là sai sự thật nhằm xúc phạm nghiêm trọng danh dự, gây thiệt hại, có thể cấu thành vu khống. Trường hợp vừa bịa đặt sai sự thật vừa xúc phạm nghiêm trọng, cơ quan tố tụng sẽ đánh giá yếu tố nào nổi trội để định tội (làm nhục hay vu khống) hoặc xử lý đồng thời nhiều tội danh khi đủ căn cứ. (Căn cứ hệ thống BLHS hiện hành; đối chiếu với Điều 155, 156).
3.3. Điều 288 BLHS – “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng…”
Tập trung vào hành vi xâm phạm trật tự an toàn thông tin (đưa/sử dụng trái phép thông tin, gây cản trở hoạt động của hệ thống, thu lợi bất chính…), khung hình phạt đến 07 năm tù tùy hậu quả. Một số vụ việc trên mạng có thể không đủ yếu tố làm nhục nhưng lại rơi vào Điều 288.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4) Quy trình xử lý khi bị làm nhục trên mạng
4.1. Thu thập và “đóng băng” chứng cứ số
Chụp màn hình, sao lưu URL/bài đăng/clip, thời điểm đăng, số lượt tương tác; dùng công cụ lưu trữ (web archive) hoặc lập vi bằng để tăng giá trị chứng minh.
4.2. Yêu cầu nền tảng gỡ bỏ, khóa tài khoản vi phạm
Gửi báo cáo tới Facebook, TikTok… đính kèm chứng cứ; song song gửi đề nghị đến nhà mạng/cơ quan chức năng khi nội dung lan rộng.
4.3. Trình báo – xử phạt hành chính
Làm đơn trình báo/đề nghị xử lý gửi Công an cấp xã/phường hoặc Đội An ninh mạng. Trường hợp cung cấp, chia sẻ thông tin sai sự thật, xúc phạm trên mạng, cơ quan công an có thể xử phạt theo Điều 101 Nghị định 15/2020 (sửa đổi 14/2022) – thực tiễn cho thấy nhiều quyết định phạt 7,5–10–20 triệu với cá nhân tùy mức độ, nội dung.
4.4. Tố giác tội phạm – khởi tố Điều 155 BLHS
Khi hành vi đạt ngưỡng “xúc phạm nghiêm trọng” và/hoặc có tình tiết tăng nặng (dùng mạng, nhiều nạn nhân…), làm đơn tố giác tội phạm gửi Cơ quan CSĐT. Nếu khởi tố, vụ án sẽ qua các giai đoạn: điều tra – truy tố – xét xử; mức án áp dụng theo Điều 155.
4.5. Yêu cầu bồi thường dân sự song song
Bạn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại về danh dự, nhân phẩm, uy tín theo Điều 592 BLDS 2015: chi phí hợp lý để khắc phục, thu nhập bị mất/giảm, và khoản bù đắp tổn thất tinh thần (thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được, tối đa 10 lần mức lương cơ sở).
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5) Mức hình phạt – khi nào hành chính, khi nào hình sự?
-
Xử phạt hành chính (Nghị định 15/2020, sửa đổi 14/2022): áp dụng khi nội dung xuyên tạc, sai sự thật, xúc phạm nhưng chưa đến mức “xúc phạm nghiêm trọng” theo BLHS. Mức phạt với cá nhân thường thấy 7,5–10–20 triệu (tùy tình tiết; tổ chức gấp đôi), kèm biện pháp buộc gỡ bỏ, cải chính.
-
Truy cứu hình sự Điều 155 BLHS: khi mức độ xúc phạm nghiêm trọng hoặc có tình tiết tăng nặng (dùng mạng, phạm tội nhiều lần/đối với nhiều người, đối với người dưới 18 tuổi…). Khung hình phạt đến 05 năm trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng; có thể cấm hành nghề/chức vụ 1–5 năm.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, thực tiễn phân định “hành chính hay hình sự” chủ yếu dựa vào:
- Mức độ nội dung (thô bỉ, hạ nhục, lan truyền rộng),
- Hậu quả (tổn thương tinh thần có tài liệu y tế chứng minh, mất việc, tự sát…),
- Tình tiết tăng nặng theo Điều 155.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6) Phòng ngừa và tự bảo vệ trên không gian mạng
-
Giữ quyền riêng tư số: hạn chế công khai dữ liệu nhạy cảm; kiểm soát danh sách bạn bè/nhóm; bật xác thực hai lớp.
-
Bộ quy tắc phản ứng: không đôi co công khai; chụp lưu chứng cứ; báo cáo nền tảng; liên hệ Luật sư 11 để được hướng dẫn soạn đơn.
-
Chăm sóc sức khỏe tinh thần: khi bị công kích kéo dài, nên thăm khám chuyên gia tâm lý để có chứng cứ y khoa phục vụ yêu cầu bồi thường.
-
Truyền thông khủng hoảng tối thiểu: đăng thông báo ngắn, trung tính; tránh phát ngôn gây “đổ dầu vào lửa”.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, các hồ sơ mạnh thường gồm: chuỗi chứng cứ số được thu thập đúng cách, giấy tờ y tế về stress/trầm cảm (nếu có), và nhật ký thiệt hại thực tế (mất thu nhập, chi phí khắc phục…). Một luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh có thể đại diện làm việc với nền tảng, công an và tòa án, giúp tiết kiệm thời gian và giảm thiểu sai sót.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
FAQ
1) Bị bôi nhọ trên group kín có bị xử lý không?
Có. Không gian “kín” vẫn là mạng nếu nội dung truyền qua mạng điện tử và có người khác biết; đủ điều kiện vẫn có thể xử phạt hành chính hoặc truy cứu Điều 155 BLHS.
2) Tôi chỉ “chia sẻ lại” bài viết xúc phạm, có sao không?
Hành vi chia sẻ/lan truyền nội dung bị cấm cũng có thể bị xử phạt theo Nghị định 15/2020 (sửa đổi 14/2022). Nếu góp phần xúc phạm nghiêm trọng, vẫn có rủi ro bị xem xét trách nhiệm hình sự phù hợp vai trò.
3) Có thể vừa yêu cầu xử phạt hành chính vừa khởi kiện đòi bồi thường không?
Được. Xử phạt hành chính hoặc hình sự không loại trừ yêu cầu bồi thường dân sự theo Điều 592 BLDS (chi phí khắc phục, thu nhập bị mất, bù đắp tinh thần đến tối đa 10 lần lương cơ sở nếu không thỏa thuận được).
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Kết luận
Tội làm nhục người khác trên mạng được xử lý nghiêm theo Điều 155 BLHS; dùng mạng là tình tiết tăng nặng. Trường hợp chưa đến ngưỡng hình sự, Nghị định 15/2020 (sửa đổi 14/2022) vẫn cho phép xử phạt mạnh các hành vi chia sẻ thông tin sai sự thật, xúc phạm trên mạng. Hãy thu thập chứng cứ đúng cách, yêu cầu gỡ bỏ kịp thời, và đồng thời xem xét tố giác/khởi kiện để bảo vệ mình. Luật sư 11 luôn sẵn sàng đồng hành – một luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh với kinh nghiệm thực chiến các vụ việc trên không gian mạng.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
