Việc bãi bỏ án tử hình 8 tội danh trong BLHS 2025 là một trong những cải cách pháp lý đáng chú ý nhất trong lịch sử hình sự Việt Nam. Đây không chỉ là bước đi thể hiện tinh thần nhân đạo hóa hình phạt, mà còn phản ánh xu hướng tiếp cận mới trong bảo vệ quyền con người và cải thiện hệ thống tư pháp. Trong bài viết này, chúng ta sẽ lần lượt phân tích: lý do chính của quyết định này; danh sách 8 tội danh bị loại bỏ án tử hình; tác động xã hội — pháp lý — thực tiễn xét xử; so sánh án tử hình với các hình phạt khác; và nhìn nhận quan điểm pháp lý.
1. Vì sao cần bãi bỏ án tử hình 8 tội danh trong BLHS 2025?
Việc bãi bỏ án tử hình với 8 tội danh (hay thu hẹp phạm vi áp dụng tử hình) trong sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 bắt nguồn từ nhiều động lực phối hợp:
1.1. Thể chế hóa chủ trương Đảng về thu hẹp hình phạt tử hình
Luật sửa đổi được xây dựng dựa trên Thông báo 13936‑VC/VPTW ngày 25/3/2025 của Văn phòng Trung ương Đảng, trong đó Bộ Chính trị xác quyết tiếp tục thu hẹp hình phạt tử hình. Việc bỏ án tử hình đối với 8 tội danh là bước hiện thực hóa chủ trương đó trong chính sách hình sự.
1.2. Xu hướng quốc tế và cam kết nhân quyền
Nhiều quốc gia đã tiến tới hủy bỏ hoặc hạn chế tử hình, vì quan ngại về tính không thể khôi phục của lỗi nếu xét xử sai sót. Việt Nam, khi gia tăng hội nhập quốc tế, cũng chịu áp lực từ các tổ chức nhân quyền và các điều ước quốc tế về quyền con người. Việc bãi bỏ án tử hình 8 tội danh thể hiện cam kết của Việt Nam với các tiêu chuẩn quốc tế.
1.3. Giảm rủi ro sai lầm trong xét xử
Một trong những phản biện mạnh mẽ nhất đối với tử hình là khả năng xét xử sai lầm, mà khi thực hiện tử hình thì không gì có thể khắc phục. Bằng cách chuyển sang hình phạt tù chung thân hoặc cao nhất là tù giam, hệ thống có thể giảm áp lực cực đoan và mở đường cho việc xét lại nếu có bằng chứng mới.
1.4. Nhân đạo & khả năng phục hồi
Án tử hình chấm dứt vĩnh viễn quyền sống, không cho người phạm tội cơ hội cải tạo, hối cải và tái hòa nhập. Trong khi đó, hình phạt tù (nhất là tù chung thân) vẫn có thể kết hợp các biện pháp giáo dục, cải tạo, quản lý để hỗ trợ hoàn lương. Điều này phù hợp hơn với quan điểm nhân đạo trong chính sách hình sự hiện đại.
1.5. Cân bằng giữa răn đe và nhân quyền
Việc bãi bỏ không đồng nghĩa “nới lỏng” hoàn toàn xử lý tội phạm nghiêm trọng. Với các tội nặng, vẫn áp dụng hình phạt cao như tù chung thân không xét giảm án trong nhiều trường hợp để giữ tính nghiêm minh. Sự điều chỉnh nhằm cân bằng giữa mục tiêu phòng, chống tội phạm và giá trị nhân quyền.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2. Những tội danh bị bãi bỏ án tử hình trong BLHS 2025
Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Bộ luật Hình sự 2015, có hiệu lực từ 01/7/2025, 8 tội danh sau đây không còn hình phạt tử hình, thay bằng tù chung thân không xét giảm án (với các điều kiện riêng nếu có):
-
Hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109)
-
Gián điệp (Điều 110)
-
Phá hoại cơ sở vật chất – kỹ thuật của Nhà nước (Điều 114)
-
Sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 194)
-
Vận chuyển trái phép chất ma túy (Điều 250)
-
Tham ô tài sản (Điều 353)
-
Nhận hối lộ (Điều 354)
-
Phá hoại hòa bình, gây chiến tranh xâm lược (Điều 421)
Một điểm rất quan trọng: những người đã bị tuyên án tử hình về 8 tội danh trên nhưng chưa thi hành án tính đến 01/7/2025 sẽ không bị thi hành án tử hình, mà được chuyển sang tù chung thân theo quyết định của Chánh án TAND Tối cao.
Cần lưu ý khác: trước khi sửa luật, BLHS 2015 đã liệt kê 18 tội danh áp dụng án tử hình. Sau khi bỏ 8 tội, còn 10 tội danh được giữ hình phạt tử hình.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3. Tác động của việc bãi bỏ án tử hình 8 tội danh đến xã hội
Việc thay đổi này không chỉ là sửa đổi kỹ thuật pháp luật mà sẽ sinh ra nhiều hệ quả đa chiều:
3.1. Tác động tích cực
-
Hướng tới công lý nhân văn: Xã hội sẽ dần hình thành tư duy coi trọng khả năng sửa chữa, phục hồi người phạm tội hơn là trừng phạt cực đoan.
-
Giảm gánh nặng xét xử và thi hành án: Các vụ án tử hình thường phức tạp, tâm lý căng thẳng, tốn thời gian điều tra, giám định… Việc loại bỏ giảm áp lực cho các cơ quan tố tụng.
-
Tăng niềm tin công dân vào hệ thống pháp lý: Khi pháp luật thể hiện tính công bằng, nhân đạo, người dân có thể tin tưởng hơn vào công lý.
-
Khuyến khích hợp tác trong phục hồi tài sản, điều tra tội phạm: Với hai tội tham ô và nhận hối lộ, quy định mới yêu cầu người bị án tù chung thân nếu muốn được xét giảm án phải nộp lại ít nhất ¾ tài sản và hợp tác tích cực. Điều này thúc đẩy thu hồi tài sản cho Nhà nước.
3.2. Rủi ro và thách thức
-
Tâm lý “khoan nhượng”: Có thể có quan điểm cho rằng bãi bỏ tử hình là nhượng bộ tội phạm, làm giảm tính răn đe tối đa của luật.
-
Cần hệ thống giám sát – quản lý chặt chẽ hơn: Khi người phạm tội có cơ hội sống, tái hòa nhập, hệ thống quản lý trong nhà tù, quản chế, giáo dục rất quan trọng để ngăn tái phạm.
-
Án chung thân có thể biến thành “án tử gián tiếp”: Nếu không có chế độ xét giảm hoặc quyền khoan hồng, người bị tù chung thân có thể chịu đựng cả đời mà không hy vọng tái hoà nhập.
-
Áp lực điều tra, tố tụng vẫn cao với các tội còn giữ tử hình: Việc bỏ 8 tội không hạ thấp quyết tâm xử lý tội phạm nghiêm trọng, nhưng đòi hỏi nâng cao năng lực xét xử và quản lý hình sự.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4. Quan điểm pháp lý về quyết định bãi bỏ án tử hình
4.1. Bảo vệ quyền sống, tính nhân đạo trong hình phạt
Tử hình là hình phạt cuối cùng và cực đoan nhất, không có cơ hội sửa sai. Bỏ 8 tội danh trong bãi bỏ án tử hình 8 tội danh BLHS 2025 là bước khẳng định rằng quyền sống và nhân phẩm được đặt lên trên trong chính sách hình sự.
4.2. Cân nhắc tính hợp lý của hình phạt
Trong luật hình sự hiện đại, nguyên tắc tương xứng, hợp lý giữa hành vi và hình phạt rất quan trọng. Với những tội danh thuộc nhóm an ninh quốc gia, ma túy, tham nhũng…, mức độ nguy hiểm cho xã hội không đồng đều. Quốc hội cho rằng 8 tội này có thể bị xử lý nghiêm nhưng không nhất thiết phải sử dụng biện pháp cực đoan như tử hình.
4.3. Quyền xét giảm án, khoan hồng và thu hồi tài sản
Với hai tội tham ô và nhận hối lộ, điều chỉnh cho phép người bị tù chung thân chỉ được xét giảm án khi đã nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản tham ô, hối lộ và hợp tác tích cực. Đây là cơ chế vừa đảm bảo răn đe, vừa bảo đảm thu hồi tài sản cho Nhà nước.
4.4. Điều khoản chuyển tiếp & bảo đảm ổn định pháp lý
Luật có điều khoản chuyển tiếp rõ ràng: án tử hình đã tuyên trước 01/7/2025 nhưng chưa thi hành đối với 8 tội danh bị loại bỏ sẽ được chuyển sang tù chung thân. Điều này tránh xáo trộn và đảm bảo công bằng lịch sử.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5. So sánh án tử hình và các hình phạt thay thế trong BLHS 2025
5.1. Án tử hình: ưu điểm và hạn chế
-
Ưu điểm: tính răn đe cực cao, chấm dứt nguy cơ tái phạm.
-
Hạn chế: không có cơ hội sửa sai; nếu xét xử sai thì không thể khắc phục; ảnh hưởng tâm lý nặng nề cho gia đình; chi phí tố tụng cao; không phù hợp xu hướng nhân quyền.
5.2. Hình phạt tù chung thân / tù dài hạn
-
Cho phép cải tạo, giáo dục, điều kiện khoan hồng trong một số trường hợp.
-
Cần hệ thống giám sát chặt chẽ, chương trình cải tạo chất lượng, điều kiện sống nhân bản trong nhà tù.
-
Có thể xét giảm án hoặc đặc xá nếu đáp ứng các điều kiện (nếu luật cho phép).
5.3. Các biện pháp bổ sung và thay thế
-
Quản chế, cải tạo không giam giữ, phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, tịch thu tài sản…
-
Có thể áp dụng đồng thời với hình phạt chính để tăng tính răn đe mà không cần tử hình.
-
Với tội tham ô và nhận hối lộ: điều kiện xét giảm án dựa vào việc hoàn trả tài sản là một ví dụ cụ thể.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6. FAQ – Những câu hỏi thường gặp về bãi bỏ án tử hình 8 tội danh BLHS 2025
6.1. Thủ tục chuyển hình phạt tử hình sang tù chung thân như thế nào?
Theo quy định chuyển tiếp, Chánh án TAND Tối cao sẽ ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân cho các bản án chưa thi hành trước ngày 1/7/2025 đối với 8 tội danh bị loại bỏ.
6.2. Có phải từ 1/7/2025 án tử hình hoàn toàn bị xóa bỏ?
Không. Chỉ 8 trong số 18 tội danh hiện hành bị loại bỏ án tử hình; vẫn còn 10 tội danh được áp dụng tử hình.
6.3. Ai không bị thi hành án tử hình từ 1/7/2025?
Từ 1/7/2025, người bị kết án tử hình nếu thuộc các trường hợp: phụ nữ mang thai hoặc nuôi con dưới 36 tháng; người đủ 75 tuổi; người mắc bệnh ung thư giai đoạn cuối cũng sẽ không bị thi hành án tử hình mà được chuyển sang tù chung thân.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Kết luận & lời kêu gọi hành động
Việc bãi bỏ án tử hình 8 tội danh trong BLHS 2025 đánh dấu bước tiến quan trọng của Việt Nam theo hướng nhân đạo hóa, tà phương và thận trọng hơn trong chính sách hình sự. Đây không phải là từ bỏ sự nghiêm minh của pháp luật, mà là sự điều chỉnh nhằm cân bằng giữa răn đe với quyền con người. Từ ngày 01/7/2025, hệ thống tư pháp sẽ đối diện với thách thức mới: xây dựng cơ chế giám sát, cải tạo, xét giảm án minh bạch để đảm bảo công bằng và hiệu quả.
Nếu bạn cần phân tích chuyên sâu hơn hoặc ứng dụng thực tiễn trong từng vụ án cụ thể về thiết lập án tử hình hay chuyển sang tù chung thân, liên hệ với Luật sư 11 – luật sư Nguyễn Thành Huân để được hỗ trợ:
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
