Nhặt được của rơi là chuyện rất hay gặp: một chiếc điện thoại rớt ngoài đường, ví có giấy tờ, hay một xấp tiền ở bãi xe. Nhiều người nghĩ “nhặt được thì của mình”, nhưng thực tế, chỉ một quyết định cố tình không trả sau khi đã có người/ cơ quan yêu cầu nhận lại là bạn có thể chạm ngưỡng tội chiếm giữ trái phép tài sản. Vấn đề nằm ở nghĩa vụ giao nộp – trả lại và giá trị/ tính chất của tài sản.
1) Nhặt được của rơi: bạn bắt buộc phải làm gì?
Về nguyên tắc dân sự, tài sản bị đánh rơi/bỏ quên vẫn có chủ. Người nhặt được có nghĩa vụ:
- Biết địa chỉ/ thông tin chủ tài sản: phải thông báo hoặc trả lại.
- Không biết chủ tài sản: phải giao nộp cho UBND cấp xã hoặc công an cấp xã nơi gần nhất để thông báo công khai tìm chủ.
Điểm nhiều người hay bỏ qua: “không biết chủ” không có nghĩa là “được quyền giữ”. Bạn phải giao nộp đúng nơi có thẩm quyền.
Ngoài ra, nếu sau 01 năm kể từ ngày thông báo công khai mà không xác định được chủ hoặc chủ không đến nhận, pháp luật mới đặt ra cơ chế xử lý quyền lợi của người nhặt được (tùy giá trị tài sản, có phần được hưởng/ có phần thuộc Nhà nước; riêng tài sản thuộc di tích lịch sử – văn hóa thì thuộc Nhà nước và người nhặt được có thể được thưởng).
2) Khi nào “nhặt được của rơi” chuyển thành tội chiếm giữ trái phép tài sản?
Ranh giới quan trọng nhất không phải là “bạn nhặt được”, mà là bạn đã bị yêu cầu trả/giao nộp mà vẫn cố tình giữ.
Theo quy định về hình sự, hành vi có thể cấu thành tội chiếm giữ trái phép tài sản khi đồng thời có các dấu hiệu chính sau:
- Nguồn gốc tài sản: tài sản “bị giao nhầm” hoặc “do mình tìm được/bắt được” (trong đó có tình huống nhặt được của rơi).
- Đã có yêu cầu hợp lệ: chủ sở hữu/ người quản lý hợp pháp hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu nhận lại theo quy định.
- Hành vi cố tình: người nhặt được cố tình không trả cho chủ hoặc không giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm.
- Giá trị/ tính chất đạt ngưỡng:
- Tài sản trị giá từ 10.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng; hoặc
- Dưới 10.000.000 đồng nhưng là di vật, cổ vật.
Mức xử lý hình sự có thể là phạt tiền, cải tạo không giam giữ, hoặc phạt tù; nếu tài sản từ 200.000.000 đồng trở lên hoặc là bảo vật quốc gia thì khung nặng hơn.
Nói ngắn gọn: Nhặt được chưa chắc có tội. Nhưng bị yêu cầu nhận lại mà vẫn cố tình giữ (và tài sản đạt ngưỡng luật định) thì rất dễ thành vụ án.
3) Không đủ yếu tố hình sự thì bị gì? (xử phạt hành chính)
Nếu hành vi chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, bạn vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi chiếm giữ tài sản của người khác, mức phạt với cá nhân thường được áp dụng trong khung từ 3.000.000 đến 5.000.000 đồng, kèm biện pháp khắc phục như buộc trả lại tài sản/ nộp lại số lợi bất hợp pháp tùy trường hợp.
Điều cần nhớ: “không bị truy cứu hình sự” không đồng nghĩa “không sao”.
4) Các tình huống thường gặp: làm sao để không vướng tội?
4.1 Nhặt được điện thoại/ ví có giấy tờ hoặc có cách liên hệ chủ
Nếu trong tài sản có CCCD, thẻ ngân hàng, số điện thoại, tài khoản mạng xã hội, email… thì bạn đã có “đầu mối” để thông báo – trả lại. Trường hợp không liên hệ được hoặc sợ rủi ro, cách an toàn nhất là:
- Giao nộp ngay cho công an/ UBND cấp xã gần nhất;
- Lập biên nhận giao nộp (ghi nhận thời gian, đặc điểm tài sản, người tiếp nhận).
Sai lầm hay gặp: “đem về nhà chờ chủ gọi” nhưng lại tắt máy, tháo sim, khóa liên lạc. Khi chủ hoặc cơ quan chức năng yêu cầu mà bạn không trả, tình huống có thể bị đánh giá là cố tình.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4.2 Nhặt được tiền mặt, không có dấu hiệu nhận biết chủ sở hữu
Tiền mặt “khó chứng minh của ai” nên nhiều người chủ quan. Nhưng nguyên tắc vẫn vậy: không xác định được chủ thì phải giao nộp để cơ quan có thẩm quyền thông báo tìm chủ.
Bạn nên:
- Ghi nhận địa điểm – thời điểm – nhân chứng (nếu có);
- Giao nộp và xin xác nhận.
Nếu sau này có người chứng minh được quyền sở hữu và yêu cầu nhận lại mà bạn đã tiêu hết, câu chuyện thường không dừng ở “trả lại cho xong”.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4.3 Nhặt được rồi đem cầm cố/ bán lại/ “đổi lấy tiền”
Đây là tình huống rủi ro cao vì thể hiện rõ mục đích “biến tài sản thành của mình”. Khi chủ tài sản hoặc cơ quan có trách nhiệm yêu cầu nhận lại mà bạn không thể hoàn trả nguyên trạng (do đã bán/cầm), bạn có thể rơi vào thế rất bất lợi.
Lời khuyên thực tế: tuyệt đối không mua bán, cầm cố, tháo lắp tài sản nhặt được. Nếu lỡ làm rồi, hãy chủ động khắc phục ngay (chuộc lại, hoàn trả, làm việc với cơ quan chức năng) trước khi sự việc bị đẩy đi xa.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4.4 “Đòi tiền chuộc mới trả” – vì sao rất nguy hiểm?
Có người nghĩ nhặt được tài sản thì “đòi ít tiền cảm ơn” cũng bình thường. Nhưng trên thực tế, nếu bạn giữ tài sản làm điều kiện để buộc chủ tài sản đưa tiền thì rủi ro pháp lý tăng mạnh:
- Nhẹ: có thể bị nhìn nhận là cố tình không trả (chạm yếu tố của tội chiếm giữ trái phép tài sản nếu đủ ngưỡng và có yêu cầu nhận lại).
- Nặng hơn: tùy hành vi, lời nói, cách “ra điều kiện”, còn có thể bị xem xét theo hướng khác (vì đã chuyển từ “nhặt được” sang “ép buộc đổi chác”).
Nếu chủ tài sản chủ động cảm ơn sau khi nhận lại là chuyện khác. Còn “muốn lấy lại thì đưa tiền” là một đường ranh rất dễ trả giá.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5) Góc nhìn luật sư: ranh giới “cố tình” thường nằm ở 3 chi tiết
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, phần lớn vụ việc “nhặt được của rơi” trở nên nghiêm trọng không phải vì người nhặt ban đầu có ý xấu, mà vì 3 sai lầm:
- Chậm giao nộp/ chậm trả lại và không có chứng cứ thiện chí (không biên nhận, không thông báo).
- Cắt đứt liên lạc (tắt máy, chặn số, né tránh làm việc).
- Đã có yêu cầu nhận lại mà vẫn “giữ để tính tiếp”.
Nếu bạn muốn an toàn, hãy chọn cách “đúng quy trình” ngay từ đầu. Đó cũng là cách ứng xử văn minh, và thường được đánh giá tích cực khi cơ quan chức năng xem xét.
Luật sư 11 và đội ngũ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh thường khuyên: cứ giao nộp – lập biên nhận – hợp tác. Khi bạn làm đúng, quyền lợi hợp pháp của bạn (nếu có) cũng dễ được ghi nhận hơn.
FAQ – Câu hỏi thường gặp
1) Nhặt được của rơi giữ vài ngày rồi trả có sao không?
Nếu bạn vẫn thiện chí tìm chủ và chưa có yêu cầu nhận lại từ chủ/cơ quan mà bạn cố tình không trả, rủi ro hình sự thấp. Nhưng cách an toàn nhất vẫn là giao nộp sớm và có biên nhận.
2) Tài sản dưới 10 triệu thì chắc chắn không bị hình sự?
Không hẳn. Dưới 10 triệu nhưng là di vật, cổ vật, vật có giá trị lịch sử – văn hóa vẫn có thể bị truy cứu nếu cố tình không trả sau khi bị yêu cầu.
3) Nếu chủ tài sản chứng minh được là của họ, mình bắt buộc trả ngay không?
Khi chủ sở hữu/ người quản lý hợp pháp chứng minh quyền và yêu cầu nhận lại, bạn nên trả hoặc giao nộp cho cơ quan có trách nhiệm để tránh bị đánh giá là “cố tình”.
Kết luận
Nhặt được của rơi không tự động thành tội. Nhưng khi đã có yêu cầu nhận lại mà bạn vẫn cố tình giữ, đặc biệt khi tài sản đạt ngưỡng luật định, bạn có thể bị xem xét về tội chiếm giữ trái phép tài sản. Cách chắc chắn nhất để tự bảo vệ mình là: trả lại ngay nếu biết chủ; nếu không biết thì giao nộp công an/ UBND cấp xã và giữ biên nhận.
Nếu bạn đang vướng tình huống “nhặt được – chủ đòi – chưa biết xử lý sao cho đúng”, Luật sư 11 (nhóm Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh) có thể giúp bạn đánh giá rủi ro và hướng xử lý an toàn theo từng trường hợp cụ thể. Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, xử lý đúng ngay từ đầu thường là chìa khóa để “không chuyện nhỏ hóa chuyện lớn”.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
