Tình trạng lấn chiếm đất công ngày càng phức tạp, đặc biệt ở khu vực đô thị, gây tác động đến hạ tầng, môi trường và trật tự quản lý đất đai. Bài viết này giúp bạn nắm rõ lấn chiếm đất công là gì, khung xử phạt mới nhất đang áp dụng, thẩm quyền cơ quan nhà nước, quy trình xử lý – khiếu nại và cách khôi phục hiện trạng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
1) Lấn chiếm đất công là gì? Căn cứ pháp lý hiện hành
Lấn đất và chiếm đất là các hành vi bị cấm. Luật Đất đai 2024 định nghĩa rõ tại Điều 3: chiếm đất là sử dụng đất do Nhà nước quản lý mà chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép; lấn đất là mở rộng ranh giới sử dụng đất trái pháp luật vào phần đất liền kề (bao gồm đất công).
2) Mức phạt hành vi lấn chiếm đất công
Nghị định 123/2024 quy định mức phạt theo loại đất, khu vực và diện tích vi phạm; đồng thời buộc khắc phục hậu quả (trả lại đất, khôi phục tình trạng ban đầu, nộp lại lợi bất hợp pháp…). Một số khung điển hình thường gặp trong thực tế:
-
Đất nông nghiệp tại nông thôn (trồng lúa, rừng…): phạt tăng dần theo diện tích; ngưỡng nhỏ nhất thường từ 3–5 triệu đồng khi lấn/chiếm < 0,02 ha, và tăng lên các mức 7–15 triệu, 15–40 triệu, 40–60 triệu, đến 60–150 triệu khi diện tích từ ≥ 01 ha.
-
Đất phi nông nghiệp tại nông thôn: mức phạt phổ biến 10–20 triệu (<0,05 ha), 20–40 triệu, 40–100 triệu, 100–200 triệu tùy diện tích tăng dần.
-
Biện pháp khắc phục: buộc trả lại đất, tháo dỡ công trình vi phạm, khôi phục hiện trạng, nộp lại lợi bất hợp pháp. (Áp dụng thống nhất theo Nghị định 123/2024).
Nếu đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, có thể bị xử lý theo Điều 228 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) (tội vi phạm quy định về sử dụng đất đai), khung phạt từ phạt tiền đến phạt tù.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3) Khi bị lấn chiếm đất công bên cạnh phần đất của bạn: quyền và nghĩa vụ
-
Quyền:
(i) Gửi đơn phản ánh/đề nghị xử lý đến UBND cấp xã/huyện; (ii) Yêu cầu đo đạc xác định ranh giới; (iii) Đề nghị cưỡng chế khi bên vi phạm không tự khắc phục; (iv) Khiếu nại quyết định xử phạt nếu thấy chưa phù hợp. -
Nghĩa vụ:
Cung cấp thông tin, tài liệu, hợp tác đo đạc/đối thoại, thực hiện đúng trình tự khiếu nại theo Luật Khiếu nại và quy định liên quan.
Đất công thuộc Nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân. Cá nhân, tổ chức không được sử dụng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cho phép. Mọi hành vi lấn/chiếm đều có thể bị xử phạt – buộc khôi phục.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, hai điểm mấu chốt trong hồ sơ xử lý lấn chiếm đất công là:
-
Chứng minh ranh giới pháp lý (bản đồ địa chính, biên bản cắm mốc, đo đạc GNSS/RTK), và
-
Xác định tình trạng ban đầu trước khi bị lấn chiếm để áp dụng chuẩn biện pháp khắc phục hậu quả theo Nghị định 123/2024 (trả lại đất, tháo dỡ, nộp lợi bất hợp pháp). Thực hiện đúng hai bước này giúp rút ngắn thời gian và hạn chế tranh cãi về diện tích vi phạm.
Luật sư 11 khuyến nghị: đi sớm – đi đúng quy trình. Ngay khi phát hiện dấu hiệu lấn chiếm, hãy gửi phản ánh kèm chứng cứ; nếu có quyết định xử phạt mà bên vi phạm không chấp hành, đề nghị cưỡng chế để bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
1) Lấn chiếm đất công nhỏ (vài chục mét vuông) có bị xử lý không?
Có. Từ 04/10/2024, Nghị định 123/2024 thu hẹp ngưỡng diện tích và tăng mức phạt ở nhiều hành vi; trường hợp diện tích nhỏ vẫn bị phạt và buộc khôi phục hiện trạng.
2) Đã bị xử phạt hành chính mà tái phạm thì sao?
Có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 228 BLHS, tùy tính chất, hậu quả và tiền lệ xử phạt/án tích.
3) Tôi có thể tự tháo dỡ để “hợp thức hóa” sau này không?
Không. Hành vi lấn/chiếm đã phát sinh có thể bị xử phạt và buộc khắc phục; tự ý xây rồi tháo không làm mất hành vi vi phạm. Hãy xin phép đúng thẩm quyền trước khi sử dụng đất công.
Kết luận
Lấn chiếm đất công là hành vi bị xử lý nghiêm theo Luật Đất đai 2024 và Nghị định 123/2024/NĐ-CP. Cách xử lý đúng là báo cơ quan có thẩm quyền, cung cấp chứng cứ chuẩn, theo dõi quyết định xử phạt và khắc phục – cưỡng chế nếu cần. Khi có dấu hiệu tái phạm hoặc hậu quả đáng kể, cần lưu ý khả năng bị truy cứu hình sự.
Nếu bạn cần đánh giá hồ sơ, đo đạc – xác định ranh giới, soạn đơn và làm việc với cơ quan nhà nước, hãy kết nối Luật sư 11 – Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh:
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
