Hành vi nhận quà bị coi là tội nhận hối lộ khi nào? Luật sư 11 phân tích chi tiết quy định Điều 354 Bộ luật Hình sự và cách phòng tránh rủi ro pháp lý.
Trong văn hóa Việt Nam, việc tặng quà vốn là hành động ý nghĩa để thể hiện sự tri ân. Tuy nhiên, đối với những người có chức vụ, quyền hạn, việc nhận “quà cảm ơn” đôi khi lại là khởi đầu cho những rắc rối pháp lý nghiêm trọng. Ranh giới giữa một món quà tình nghĩa và “của hối lộ” thường rất mong manh. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ các tiêu chí pháp lý để xác định khi nào một hành vi nhận quà bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội nhận hối lộ.
1. Cấu thành tội nhận hối lộ theo quy định hiện hành
Theo quy định tại Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), tội nhận hối lộ không chỉ bó hẹp trong phạm vi cơ quan nhà nước mà còn áp dụng với cả khu vực ngoài nhà nước. Đây là điểm mới quan trọng mà mọi cá nhân, doanh nghiệp cần lưu ý.
1.1. Dấu hiệu về chủ thể và hành vi khách quan
Chủ thể của tội này là người có chức vụ, quyền hạn. Hành vi khách quan bao gồm việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để nhận hoặc “sẽ nhận” bất kỳ lợi ích nào (trực tiếp hoặc qua trung gian) để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa hối lộ.
Liên hệ with hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
1.2. Giá trị của hối lộ để bị truy cứu trách nhiệm hình sự
Thông thường, nếu giá trị quà tặng hoặc lợi ích vật chất từ 2.000.000 đồng trở lên, người nhận đã có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trường hợp dưới 2.000.000 đồng nhưng đã bị xử lý kỷ luật về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội tham nhũng mà chưa được xóa án tích thì vẫn bị xử lý hình sự.
Liên hệ with hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2. Khi nào hành vi nhận quà bị coi là tội nhận hối lộ?
Để phân biệt giữa việc nhận quà thông thường và nhận hối lộ, cơ quan chức năng thường dựa trên mối quan hệ nhân quả giữa “quà tặng” và “công việc được giải quyết”.
2.1. Có sự thỏa thuận về lợi ích và công việc
Hành vi nhận quà bị coi là nhận hối lộ khi có sự thỏa thuận (ngầm hoặc công khai) giữa người tặng và người nhận. Nếu món quà được đưa ra như một điều kiện để người có chức vụ giải quyết một thủ tục, ký kết hợp đồng hoặc bỏ qua sai phạm, đó chính là hành vi nhận hối lộ.
Liên hệ with hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Góc nhìn luật sư: Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, thực tế án lệ và các vụ đại án gần đây (như vụ Chuyến bay giải cứu) cho thấy, ngay cả khi người nhận cho rằng đó là “quà cảm ơn” sau khi công việc đã hoàn thành, nhưng nếu việc đưa và nhận quà có tính chất định kỳ, giá trị lớn và gắn liền với chức trách nhiệm vụ được giao, cơ quan tố tụng vẫn có đủ cơ sở để kết tội nhận hối lộ.
3. Quy định về việc nhận quà của cán bộ, công chức
Để phòng ngừa tham nhũng, Luật Phòng, chống tham nhũng 2018 và Nghị định 59/2019/NĐ-CP đã siết chặt quy định về việc nhận quà.
3.1. Cấm nhận quà liên quan đến công việc đang giải quyết
Người có chức vụ, quyền hạn không được trực tiếp hoặc gián tiếp nhận quà tặng dưới mọi hình thức của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến công việc do mình giải quyết hoặc thuộc phạm vi quản lý của mình. Nếu không thể từ chối, người nhận phải báo cáo và nộp lại quà tặng trong thời hạn 05 ngày làm việc.
Liên hệ with hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Câu hỏi 1: Nhận quà trị giá dưới 2 triệu đồng có bị đi tù không? Trả lời: Có thể, nếu người nhận đã từng bị xử lý kỷ luật về hành vi nhận hối lộ hoặc đã bị kết án về các tội tham nhũng khác mà chưa được xóa án tích. Ngoài ra, nếu nhận lợi ích phi vật chất (như ưu đãi dịch vụ, tình dục…) cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Câu hỏi 2: Quà biếu dịp lễ, Tết có bị xem là hối lộ? Trả lời: Nếu việc biếu quà mang tính chất tri ân thuần túy và không kèm theo yêu cầu trục lợi thì là giao dịch dân sự. Tuy nhiên, nếu món quà có giá trị lớn bất thường và người tặng đang có hồ sơ, dự án chờ người nhận phê duyệt thì rủi ro bị khép vào tội nhận hối lộ là rất cao.
5. Kết luận
Việc xác định một hành vi là nhận quà hay nhận hối lộ phụ thuộc vào bản chất của sự việc và ý chí của các bên. Để tránh các rủi ro pháp lý không đáng có, cá nhân và tổ chức nên tìm đến các Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh để được tư vấn về quy trình kiểm soát nội bộ và tuân thủ pháp luật phòng chống tham nhũng. Luật sư 11 luôn sẵn sàng đồng hành để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng trong các vụ án hình sự phức tạp.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Điện thoại: 0979800000
Email: nguyenthanhhuan@luatsu11.vn
Địa chỉ: 120–122 Điện Biên Phủ, phường Tân Định, Quận 1, TP.HCM
