1. Giới thiệu chung về tư cách tham gia tố tụng hình sự
Trong tố tụng hình sự Việt Nam, việc hiểu rõ từng tư cách tham gia như bị can, bị cáo, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người làm chứng… ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ của các bên. Bài viết do Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11 biên soạn giúp bạn nắm vững vai trò pháp lý cụ thể, phòng tránh rủi ro không đáng có.
2. Các tư cách tham gia tố tụng hình sự phổ biến
2.1 Người bị khởi tố – bị can
- Là người bị nghi ngờ có hành vi phạm tội theo Điều 31 BLTTHS 2015.
- Quyền lợi: được bảo vệ hợp pháp, được biết quyền và nghĩa vụ trong suốt giai đoạn điều tra.
- Nghĩa vụ: hợp tác cung cấp thông tin, chứng cứ.
2.2 Bị cáo
- Là người đã bị truy tố trước tòa.
- Quyền lợi: được xét xử công bằng, kháng cáo, yêu cầu luật sư bào chữa.
- Nghĩa vụ: tham gia phiên tòa, trả lời câu hỏi tòa và tuân thủ luật định.
2.3 Nguyên đơn dân sự và bị đơn dân sự
- Nguyên đơn dân sự có quyền đòi bồi thường thiệt hại trong vụ án hình sự.
- Bị đơn dân sự có trách nhiệm chứng minh không có lỗi hoặc không phải bồi thường.
2.4 Người đại diện hợp pháp
- Có thể là cha mẹ, vợ/chồng, người giám hộ… đại diện cho bị can, bị cáo hoặc người bị hại thực thi quyền lợi.
- Trách nhiệm làm rõ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người được đại diện.
2.5 Người làm chứng
- Cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến vụ án.
- Quyền từ chối nếu có lý do chính đáng, nhưng phải xuất hiện khi được triệu tập. Phải khai báo trung thực, nếu sai sự thật có thể bị xử lý hình sự. Liên hệ với hotline Luật sư 11 – Luật sư Nguyễn Thành Huân để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3. Quy định pháp luật và căn cứ pháp lý
Theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các tư cách tham gia rõ ràng, đảm bảo nguyên tắc “cá nhân vô tội cho đến khi được chứng minh có tội” và quyền lợi cơ bản của người tham gia tố tụng.
Ví dụ: Điều 7 và Điều 31 quy định quyền được bảo vệ, quyền được biết quyền và nghĩa vụ, quyền bào chữa…
Liên hệ với hotline Luật sư 11 – Luật sư Nguyễn Thành Huân để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4. Quy trình xác định tư cách tham gia
- Tiếp nhận tố giác/tố cáo, cơ quan điều tra xác minh thông tin.
- Xác định tư cách: từ người bị tố giác → bị can → bị cáo (nếu có đủ chứng cứ).
- Những thay đổi tư cách phải được công bố kịp thời và đúng quy định.
- Quy trình pháp lý minh bạch, đảm bảo các bên nắm rõ quyền và nghĩa vụ của mình.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 – Luật sư Nguyễn Thành Huân để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5. Quyền và nghĩa vụ cụ thể của từng bên
- Bị cáo/bị can: quyền được luật sư, kháng cáo, tham gia điều tra – nghĩa vụ hợp tác, cung cấp thông tin.
- Người bị hại / nguyên đơn dân sự: quyền yêu cầu bồi thường, tham gia tố tụng, nghĩa vụ cung cấp chứng cứ.
- Người làm chứng: quyền từ chối, nghĩa vụ khai báo trung thực và tham gia khi được triệu tập.
- Luật sư: quyền yêu cầu tài liệu, tham gia bảo vệ, nghĩa vụ tuân thủ đạo đức luật sư.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 – Luật sư Nguyễn Thành Huân để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6. Vấn đề thường gặp & giải pháp đề xuất
- Thiếu hiểu biết về tư cách → dễ mất quyền lợi. Giải pháp: tư vấn trước phiên tòa.
- Sự chậm trễ trong tố tụng → ảnh hưởng quyền bồi thường và xét xử. Giải pháp: áp dụng quản lý công nghệ, tăng phối hợp giữa các cơ quan.
- Quy định chưa đồng bộ → gây nhầm tư cách. Giải pháp: nâng cao nhận thức pháp luật, cập nhật quy định mới kịp thời.
- Thiếu quyền bào chữa → ảnh hưởng đến công bằng. Giải pháp: bảo vệ từ phía tổ chức pháp lý như Luật sư 11, đảm bảo quyền được tư vấn và bào chữa.
Liên hệ với hotline Luật sư 11 – Luật sư Nguyễn Thành Huân để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
