Bạn đang giữ một món đồ “vô tình rơi vào tay mình”, hay bạn được người khác tin tưởng giao tài sản rồi sau đó mới nảy sinh ý định chiếm? Chỉ cần sai một điểm mấu chốt là có thể nhầm giữa tội chiếm giữ trái phép tài sản và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, kéo theo hướng tố giác, chứng cứ và rủi ro pháp lý hoàn toàn khác.
Bài này giúp bạn phân biệt tội chiếm giữ trái phép tài sản và lạm dụng tín nhiệm theo cách dễ hiểu: nhìn vào “điểm rơi” của tài sản, thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt, và các hành vi đặc trưng thường gặp trong thực tế.
Điểm mấu chốt quyết định: tài sản “đến tay” bằng cách nào?
Nếu phải chọn một câu để nhớ, thì là:
- Chiếm giữ trái phép tài sản (Điều 176 BLHS): tài sản không được giao hợp pháp ngay từ đầu (nhặt được, bắt được, được giao nhầm, tìm thấy…), sau đó có yêu cầu nhận lại/giao nộp mà cố tình không trả.
- Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 BLHS): tài sản được giao hợp pháp ngay từ đầu do quan hệ tin tưởng/hợp đồng (vay, mượn, thuê, nhờ giữ, nhận tiền để làm việc…), rồi sau đó dùng thủ đoạn/ bỏ trốn/ cố tình không trả dù có khả năng/ dùng vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả để chiếm đoạt.
Nói cách khác: 176 = “giữ luôn cái mình vô tình có”, còn 175 = “được giao đàng hoàng rồi mới chiếm”.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Nhận diện tội chiếm giữ trái phép tài sản: thường rơi vào các tình huống nào?
Tội này hay xuất hiện trong các tình huống đời thường, và dễ bị chủ quan vì người giữ tài sản hay nghĩ “mình không trộm cắp”.
Các bối cảnh gặp nhiều
- Nhặt được điện thoại/ ví/ tài sản có giá trị.
- Nhận nhầm tiền chuyển khoản hoặc được giao nhầm hàng hóa.
- Tìm thấy tài sản của người khác trong nhà trọ, quán ăn, bãi xe.
Điểm quan trọng là: sau khi chủ sở hữu/ người quản lý hợp pháp yêu cầu nhận lại, hoặc cơ quan có thẩm quyền yêu cầu giao nộp, người đang giữ cố tình không trả/không giao nộp.
Điều thường gây tranh cãi
Nhiều người hỏi: “Tôi chưa tiêu xài, chỉ giữ đó thôi, có sao không?”
Với Điều 176, mấu chốt không nằm ở chuyện đã tiêu hay chưa, mà nằm ở cố tình không trả khi có yêu cầu hợp pháp.
Nhận diện tội lạm dụng tín nhiệm: “được giao hợp pháp” nhưng chiếm đoạt bằng cách nào?
Tội này hay xuất phát từ quan hệ quen biết hoặc giao dịch dân sự, nên dễ bị nhầm là “chỉ là tranh chấp dân sự”.
Dấu hiệu thường gặp
- Mượn xe, mượn đồ rồi đem cầm/ bán.
- Thuê tài sản rồi tẩu tán hoặc kéo dài, né tránh.
- Nhận tiền để làm dịch vụ/ mua hàng giúp rồi bỏ trốn.
- Đến hạn trả, có điều kiện khả năng nhưng cố tình không trả, liên tục viện lý do để “lẩn tránh”.
Điểm bạn cần soi là: ban đầu người kia tự nguyện giao tài sản dựa trên tin tưởng/hợp đồng; hành vi chiếm đoạt phát sinh sau đó bằng các phương thức mà luật mô tả.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Checklist phân biệt nhanh trong 30 giây
- Tài sản đến tay bạn từ đâu?
- Nhặt được/ giao nhầm/ tự nhiên có → nghiêng về 176.
- Vay/mượn/thuê/nhờ giữ/nhận tiền theo thỏa thuận → nghiêng về 175.
- Có “hành vi chiếm đoạt” sau khi nhận không?
- Có mang đi cầm, bán, tẩu tán, bỏ trốn, gian dối → thường là 175.
- Chỉ giữ lại, bị yêu cầu trả mà không trả → thường là 176.
- Thời điểm phát sinh ý định chiếm đoạt?
- Ngay khi “vô tình có được” và quyết không trả → 176.
- Sau khi đã nhận hợp pháp mới nảy sinh ý định chiếm → 175.
Các nhánh tình huống hay bị nhầm nhất
1) Chuyển khoản nhầm: thường rơi vào 176 hay 175?
Phần lớn tình huống chuyển nhầm tiền là: bạn không được giao hợp pháp theo hợp đồng vay mượn, mà là “tiền đi nhầm”. Khi đã được yêu cầu hoàn trả mà vẫn cố tình không trả, thường được xem xét theo hướng chiếm giữ trái phép tài sản (176).
Tuy nhiên, thực tế xử lý còn phụ thuộc chứng cứ về việc đã thông báo/ yêu cầu trả, hành vi “cố tình” và giá trị tài sản.
2) “Nhờ giữ hộ” rồi không trả: vì sao hay nghiêng về 175?
Nhờ giữ hộ là trường hợp bạn được giao hợp pháp ngay từ đầu. Nếu sau đó bạn cố tình không trả và kèm theo thủ đoạn (tẩu tán, nói dối, né tránh kéo dài…), cơ quan tiến hành tố tụng thường xem xét theo hướng lạm dụng tín nhiệm (175) hơn là 176.
3) Mượn xe “đi chút” rồi đem cầm: dấu hiệu điển hình của 175
Đây là mẫu rất điển hình: ban đầu bạn được giao xe hợp pháp (mượn), sau đó đem cầm/bán để chiếm đoạt. Đây là hành vi thể hiện rõ ý chí chiếm đoạt sau khi nhận tài sản.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Cách hiểu đúng và hướng xử lý phù hợp theo từng bên
Nếu bạn là người bị hại (mất tài sản/ bị chiếm đoạt)
- Thu thập bằng chứng giao tài sản: tin nhắn, giấy mượn/ thuê, chuyển khoản, ghi âm (nếu hợp pháp), nhân chứng.
- Xác định đúng hướng:
- Nếu nhặt được/ giao nhầm và họ không trả → định hướng 176.
- Nếu bạn giao tài sản rồi họ tẩu tán/ bỏ trốn/ không trả dù có khả năng → định hướng 175.
- Khi làm đơn, nên mô tả chuỗi sự kiện theo thời gian, nhấn vào điểm rơi “được giao hợp pháp hay không”.
Nếu bạn là người đang giữ tài sản (đang bị yêu cầu trả)
- Với tài sản nhặt được/ giao nhầm: cách an toàn nhất là chủ động liên hệ hoàn trả hoặc giao nộp theo hướng dẫn cơ quan có thẩm quyền.
- Với tài sản vay/mượn/thuê: nếu có khó khăn thật sự, nên thể hiện thiện chí (lịch trả, thỏa thuận bằng văn bản). Tránh các hành vi như tắt máy, né tránh, nói dối, tẩu tán… vì rất dễ bị nhìn nhận như dấu hiệu chiếm đoạt.
Góc nhìn luật sư: đừng để “tranh chấp dân sự” biến thành rủi ro hình sự
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, nhiều vụ việc ban đầu chỉ là va chạm dân sự (mượn – trả, nhận nhầm – hoàn lại) nhưng bị đẩy thành rủi ro hình sự vì cách ứng xử sau đó: né tránh, không hợp tác, tẩu tán tài sản, hoặc cố tình không trả khi đã bị yêu cầu rõ ràng.
Với người dân, điều quan trọng là nhận diện đúng: tài sản đến tay bằng đường nào và bạn đã làm gì sau khi có yêu cầu trả. Nếu bạn cần một hướng đi chắc chắn, “Luật sư 11” thường khuyên xử lý theo nguyên tắc: có chứng cứ – có lộ trình – có thiện chí, để tránh bị suy diễn bất lợi. Trong các tình huống phức tạp, việc tham khảo ý kiến một Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh giúp bạn chọn đúng cách trình bày sự việc và chuẩn bị chứng cứ ngay từ đầu.
FAQ: Câu hỏi thường gặp
1) Tôi nhặt được tài sản, chưa kịp trả thì có bị truy cứu ngay không?
Thường phải xem bạn có biết chủ sở hữu/ có yêu cầu nhận lại hay chưa, và bạn có hành vi “cố tình không trả” hay không. Trường hợp chủ động giao nộp/ hoàn trả sớm sẽ giảm rủi ro.
2) Mượn tiền không trả có chắc là lạm dụng tín nhiệm không?
Không tự động. Nếu chỉ khó khăn khách quan và vẫn hợp tác, nhiều trường hợp là quan hệ dân sự. Nhưng nếu có dấu hiệu chiếm đoạt như bỏ trốn, gian dối, có khả năng vẫn cố tình không trả… thì rủi ro theo hướng Điều 175 tăng mạnh.
3) Vậy “phân biệt tội chiếm giữ trái phép tài sản và lạm dụng tín nhiệm” dựa vào gì chắc nhất?
Chắc nhất là: (i) nguồn gốc tài sản đến tay; (ii) hành vi sau khi nhận; (iii) thời điểm xuất hiện ý định chiếm đoạt và dấu hiệu tẩu tán/ né tránh.
Kết luận: nhớ đúng “điểm rơi” để không đi sai hướng
Tóm lại, phân biệt tội chiếm giữ trái phép tài sản và lạm dụng tín nhiệm nằm ở câu hỏi: tài sản vô tình rơi vào tay bạn hay bạn được giao hợp pháp rồi mới chiếm? Chỉ cần xác định đúng điểm này, bạn sẽ chọn được hướng xử lý, cách thu thập chứng cứ và cách trình bày sự việc phù hợp.
Nếu bạn đang đứng trước nguy cơ bị tố giác hoặc cần soạn đơn/thu thập chứng cứ đúng trọng tâm, hãy tham khảo ý kiến từ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh. Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, xử lý sớm và đúng hướng thường giúp giảm rủi ro đáng kể cho cả hai bên. Luật sư 11 có thể hỗ trợ bạn rà lại tình huống, đánh giá dấu hiệu pháp lý và đề xuất cách làm phù hợp.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
