“Tội làm nhục người khác: pháp nhân thương mại có liên quan?” là câu hỏi xuất hiện ngày càng nhiều khi mạng xã hội, fanpage doanh nghiệp và kênh truyền thông nội bộ phát triển. Người đọc cần nắm rõ ranh giới giữa trách nhiệm hình sự của cá nhân và trách nhiệm của pháp nhân thương mại, từ đó chọn hướng xử lý phù hợp nếu xảy ra sự việc liên quan đến doanh nghiệp mình hoặc đối tác/đối thủ.
1) Tội làm nhục người khác: bản chất pháp lý và chủ thể chịu trách nhiệm
Về bản chất, tội làm nhục người khác bảo vệ danh dự, nhân phẩm của cá nhân. Chủ thể thực hiện hành vi thường là một hoặc nhiều cá nhân cụ thể (nhân viên, quản lý, cộng tác viên…). Pháp luật hình sự hiện hành chỉ cho phép truy cứu trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại trong một danh mục tội danh nhất định; tội làm nhục người khác không nằm trong nhóm đó.
Hệ quả: pháp nhân thương mại không bị coi là “bị can/bị cáo” về tội làm nhục người khác. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn có thể liên quan theo các vai trò khác (dưới đây), bao gồm trách nhiệm bồi thường dân sự, trách nhiệm quản lý, hoặc là môi trường/điều kiện để hành vi phạm tội xảy ra.
2) Pháp nhân thương mại có thể “liên quan” theo những vai trò nào?
2.1. Nhân viên/đại diện doanh nghiệp là người thực hiện hành vi
Cá nhân đăng bài, phát ngôn, phát tán clip sỉ nhục trên fanpage công ty, kênh nội bộ, group khách hàng… có thể bị khởi tố về tội làm nhục người khác. Việc người đó đang làm việc cho doanh nghiệp không chuyển trách nhiệm hình sự sang pháp nhân, nhưng là tình tiết quan trọng để xác định trách nhiệm bồi thường dân sự kèm theo, đặc biệt nếu hành vi diễn ra trong khi thi hành công việc được giao.
2.2. Doanh nghiệp là chủ quản phương tiện, kênh truyền thông
Pháp nhân thương mại quản lý fanpage, website, hệ thống email, kênh truyền thông nội bộ. Nếu doanh nghiệp thiếu kiểm soát, để nội dung xúc phạm tồn tại, lan truyền hoặc không gỡ bỏ khi được yêu cầu hợp lý, doanh nghiệp có nguy cơ phải chịu trách nhiệm dân sự (bồi thường thiệt hại, xin lỗi, cải chính) và trách nhiệm hành chính ở một số trường hợp.
2.3. Trách nhiệm bồi thường dân sự của pháp nhân
Khi nhân viên gây thiệt hại trong phạm vi thực hiện công việc, pháp nhân có thể phải liên đới bồi thường cho người bị xúc phạm (thiệt hại tinh thần, chi phí khắc phục, tổn thất cơ hội…). Sau đó, doanh nghiệp có quyền truy hoàn từ cá nhân gây thiệt hại theo mức độ lỗi. Đây là điểm mấu chốt khiến nhiều doanh nghiệp “dù không phạm tội” nhưng vẫn phải trả giá tài chính và uy tín.
2.4. Chuyển hóa sang tội danh khác/vi phạm khác liên quan đến tổ chức
Một số chiến dịch bôi nhọ có thể cấu thành tội danh khác (ví dụ vu khống), hoặc vi phạm cạnh tranh không lành mạnh, vi phạm quảng cáo. Khi đó, pháp nhân thương mại có thể là chủ thể bị xử lý nếu tội/vi phạm đó thuộc nhóm áp dụng cho pháp nhân.
Theo Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều vụ việc ban đầu xuất phát từ mâu thuẫn cá nhân giữa nhân viên với khách hàng, nhưng sau khi lan rộng trên kênh chính thức của công ty đã trở thành rủi ro pháp lý cho cả tổ chức.
3) Tình huống thường gặp trong doanh nghiệp (và cách xử lý nhanh)
TH1. Nhân viên dùng fanpage công ty đăng bài/clip sỉ nhục khách hàng
Dấu hiệu: nội dung xúc phạm danh dự cá nhân; đăng trên kênh chính thức của doanh nghiệp; có tương tác lớn.
Xử lý nhanh:
- Lập tức ẩn/gỡ nội dung, khóa quyền đăng bài của người vi phạm.
- Ghi log hệ thống, chụp màn hình, lưu link để bảo toàn chứng cứ hai chiều.
- Soạn thông cáo xin lỗi/cải chính nếu cần, tránh đổ lỗi.
- Kích hoạt quy trình kỷ luật, xem xét bồi thường cho nạn nhân theo thỏa thuận.
- Làm việc với cơ quan chức năng khi có tố giác về tội làm nhục người khác.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
TH2. Doanh nghiệp tổ chức “chiến dịch” bôi nhọ đối thủ trên mạng
Dấu hiệu: nội dung có kịch bản, dùng KOL/ads; mục đích hạ uy tín cá nhân lãnh đạo đối thủ.
Rủi ro: cá nhân tham gia có thể bị xử lý về tội làm nhục người khác; doanh nghiệp đối mặt bồi thường dân sự, thậm chí rơi sang tội/vi phạm khác áp dụng cho pháp nhân (ví dụ cạnh tranh không lành mạnh, vu khống nếu bịa đặt).
Giải pháp: dừng chiến dịch, rà soát hợp đồng thuê ngoài, ngắt thanh toán, thu hồi ấn phẩm, chủ động hòa giải – xin lỗi để giảm thiểu tổn thất. Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
TH3. Nhân viên sỉ nhục đồng nghiệp trong nội bộ (chat nhóm, họp)
Dấu hiệu: ngôn từ hạ nhục, miệt thị; phạm vi nội bộ nhưng ghi âm/ghi hình hoặc lưu vết chat.
Hướng xử lý: cấp quản lý lập biên bản, yêu cầu xin lỗi công khai, sắp xếp buổi hòa giải, đồng thời đánh giá khả năng tố giác hình sự nếu mức độ nghiêm trọng. Doanh nghiệp chuẩn hóa quy tắc ứng xử, đào tạo kỹ năng truyền thông, quy định zero-tolerance với hành vi xúc phạm.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4) Quy trình pháp lý – thực tiễn xử lý cho doanh nghiệp và nạn nhân
4.1. Thu thập và bảo toàn chứng cứ
- Lưu link, ảnh chụp màn hình, video, bản sao dữ liệu máy chủ; xác nhận thời gian đăng, người quản trị.
- Ghi nhận thiệt hại: hóa đơn chi phí khắc phục, thiệt hại công việc, chứng cứ tổn thất tinh thần (biên bản làm việc, xác nhận của cơ quan/đoàn thể…).
4.2. Lựa chọn kênh xử lý phù hợp
- Tố giác hình sự đối với cá nhân có hành vi làm nhục người khác.
- Khởi kiện dân sự yêu cầu xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường; nếu hành vi phát sinh trong công việc, xem xét yêu cầu pháp nhân liên đới bồi thường.
- Khiếu nại hành chính/đề nghị gỡ nội dung với nền tảng số, cơ quan chức năng.
4.3. Ứng xử truyền thông và nội bộ doanh nghiệp
- Soạn thông điệp chuẩn, thống nhất phát ngôn; tránh đổ thêm dầu vào lửa.
- Kiểm tra quy chế truyền thông, hợp đồng lao động, NDA; cập nhật điều khoản xử lý kỷ luật khi xúc phạm danh dự người khác.
- Đào tạo quản trị fanpage/nhóm cộng đồng: quy trình kiểm duyệt, gỡ, báo cáo.
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, mấu chốt là tách bạch trách nhiệm hình sự của cá nhân và trách nhiệm dân sự/quản trị của doanh nghiệp. Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp không bị “vạ lây” hình sự, đồng thời vẫn bảo vệ được nạn nhân và uy tín tổ chức.
5) Góc nhìn luật sư (khuyến nghị chiến lược)
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, có ba ưu tiên chiến lược cho cả doanh nghiệp lẫn nạn nhân:
- Hành động nhanh – đúng kênh: gỡ nội dung, khóa quyền, phát đi thông điệp xin lỗi (nếu phù hợp), đồng thời bảo toàn chứng cứ để phục vụ điều tra/khởi kiện.
- Tách bạch vai trò pháp lý: cá nhân xúc phạm chịu trách nhiệm hình sự; doanh nghiệp chuẩn bị ngân sách rủi ro cho thương lượng bồi thường/hòa giải nếu hành vi xảy ra trong phạm vi công việc.
- Phòng ngừa dài hạn: quy tắc ứng xử – truyền thông; gắn chế tài vào JD, KPI, hợp đồng; tập huấn quản lý khủng hoảng trên môi trường số.
Ở góc độ thực chiến, Luật sư 11 thường khuyến nghị doanh nghiệp đặt sẵn “công tắc đỏ” truyền thông (gỡ – đóng – xin lỗi – chuyển luật sư làm việc). Đồng thời, người bị xúc phạm nên tham vấn sớm với Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh để lựa chọn kênh hình sự hay dân sự tùy mức độ tổn hại.
6) Câu hỏi thường gặp
1. Doanh nghiệp có bị khởi tố về tội làm nhục người khác không?
Không. Tội này áp dụng với cá nhân. Doanh nghiệp có thể phải bồi thường dân sự nếu hành vi phát sinh trong phạm vi công việc.
2. Nếu đăng bài xúc phạm trên fanpage công ty, ai chịu trách nhiệm?
Cá nhân đăng bài chịu trách nhiệm hình sự (nếu đủ dấu hiệu). Doanh nghiệp có thể phải liên đới bồi thường và bị xử lý hành chính nếu thiếu kiểm soát.
3. Nên khởi tố hình sự hay khởi kiện dân sự trước?
Tùy mức độ thiệt hại và mục tiêu của bạn (răn đe hay bồi thường). Nhiều trường hợp có thể song song: tố giác hình sự với cá nhân, và khởi kiện dân sự yêu cầu xin lỗi, cải chính, bồi thường.
Kết luận
Tóm lại, với câu hỏi “Tội làm nhục người khác: pháp nhân thương mại có liên quan?”, đáp án chuẩn là: pháp nhân không là chủ thể bị truy cứu hình sự về tội này, nhưng vẫn có thể liên quan ở khía cạnh dân sự, quản trị và truyền thông nếu hành vi xảy ra trong phạm vi công việc hoặc trên kênh do doanh nghiệp quản lý. Chủ động phòng ngừa, ứng xử nhanh và đúng kênh là chìa khóa giảm thiểu thiệt hại. Khi cần đánh giá và xử lý hồ sơ, hãy tìm đến Luật sư 11 – đội ngũ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh để được tư vấn bài bản, thực tiễn.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
