Trong đời sống và đặc biệt trên mạng xã hội, chỉ một bài đăng xúc phạm cũng có thể biến thành tội làm nhục người khác. Bài viết này giúp bạn hiểu đúng khung pháp lý, nhận diện hành vi rủi ro và biết mình nên làm gì để bảo vệ danh dự – nhân phẩm hợp pháp, đúng quy trình. (Tham khảo ý kiến chuyên môn từ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh – đội ngũ Luật sư 11.)
1) Khái niệm và phạm vi áp dụng
-
Tội làm nhục người khác là hành vi xúc phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người khác. Theo Điều 155 BLHS 2015 (sửa đổi 2017, 2025), người thực hiện có thể bị cảnh cáo, phạt tiền hoặc xử lý hình sự tùy mức độ và tình tiết.
-
Hành vi có thể thể hiện bằng lời nói, hành động, hình ảnh, dữ liệu số, kể cả việc sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử – đây còn là tình tiết tăng nặng khi lượng hóa hình phạt.
Lưu ý: xúc phạm “nhẹ” (không nghiêm trọng) có thể không đủ yếu tố cấu thành tội phạm, nhưng vẫn bị xử phạt hành chính hoặc buộc xin lỗi, bồi thường theo pháp luật dân sự/khác (xem mục 4).
2) Dấu hiệu pháp lý mấu chốt (cấu thành tội phạm)
Mặt khách quan: có hành vi xúc phạm nghiêm trọng (ví dụ: lăng mạ, bôi nhọ, tung phát tán nội dung xâm phạm đời tư khiến nạn nhân bị hạ thấp danh dự trước công chúng). Không nhất thiết phải có mục đích đặc biệt; trọng tâm là mức độ nghiêm trọng của sự xúc phạm.
Mặt chủ quan: lỗi cố ý (biết rõ nội dung, hậu quả xã hội nhưng vẫn thực hiện).
Chủ thể: người đủ năng lực trách nhiệm hình sự (thông thường từ đủ 16 tuổi trở lên theo quy định chung).
Khách thể: danh dự, nhân phẩm – quyền nhân thân được pháp luật bảo vệ.
Các tình tiết tăng nặng thường gặp theo Điều 155 BLHS:
-
Phạm tội nhiều lần, đối với nhiều người;
-
Lợi dụng chức vụ, quyền hạn; đối với người đang thi hành công vụ;
-
Dùng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử để phạm tội;
-
Hậu quả nghiêm trọng/đặc biệt nghiêm trọng theo luật định.
3) Các tình huống thực tế dễ “vượt ranh giới” thành tội
3.1. Ngoại tuyến (offline):
-
Cãi vã nơi công cộng kèm lời lẽ miệt thị thô tục, bêu rếu thông tin nhạy cảm trước tập thể.
-
Ép buộc, làm nhục trong môi trường làm việc, trường học (tổ chức “xin lỗi” mang tính sỉ nhục, bôi nhọ danh dự trước đám đông).
3.2. Trực tuyến (online):
-
Đăng, chia sẻ ảnh/clip riêng tư của người khác không xin phép kèm lời lẽ hạ nhục.
-
Lập nhóm/“diễn đàn” để đặt biệt danh xúc phạm, lan truyền nội dung bịa đặt, cắt ghép nhằm bôi nhọ. Với hành vi trên mạng, cơ quan chức năng thường áp dụng cả xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 15/2020 (sửa đổi 14/2022) bên cạnh quy định hình sự, mức phạt cá nhân phổ biến 5–10 triệu đồng (mức tổ chức gấp đôi).
3.3. Trong gia đình:
-
Lăng mạ, chì chiết, phát tán bí mật đời tư của thành viên gia đình; mức phạt hành chính theo Nghị định 144/2021 có thể lên tới 5–10 triệu đồng hoặc 10–20 triệu đồng tùy hành vi.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4) Mức xử lý: hình sự – hành chính – dân sự
4.1. Trách nhiệm hình sự (Điều 155 BLHS):
-
Khung cơ bản: cảnh cáo, phạt tiền 10–30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
-
Khung tăng nặng: phạt tù 03 tháng đến 02 năm khi có các tình tiết như phạm tội nhiều lần, với nhiều người, lợi dụng chức vụ, sử dụng mạng…
-
Khung nghiêm trọng: đến 05 năm tù khi có hậu quả đặc biệt nghiêm trọng theo luật định.
4.2. Xử phạt hành chính:
-
Nghị định 144/2021/NĐ-CP: xúc phạm danh dự, nhân phẩm người khác (hành vi trật tự công cộng) phạt 2–3 triệu đồng.
-
Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi 14/2022): sử dụng mạng xã hội để đăng tải thông tin bịa đặt/xúc phạm danh dự, nhân phẩm – cá nhân bị phạt phổ biến 5–10 triệu đồng (tùy trường hợp), tổ chức gấp đôi.
4.3. Trách nhiệm dân sự:
-
Người bị xâm phạm có quyền yêu cầu xin lỗi, cải chính, gỡ bỏ thông tin, bồi thường thiệt hại vật chất và tổn thất tinh thần theo Bộ luật Dân sự (căn cứ chung về bồi thường thiệt hại khi xâm phạm danh dự, nhân phẩm).
Cần soạn đơn tố giác/đơn yêu cầu bồi thường đúng mẫu? Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5) Cách xử lý đúng khi bị xúc phạm hoặc bị tố cáo
Bước 1: Bảo toàn chứng cứ hợp pháp
-
Lưu link, ảnh chụp màn hình (kèm thời gian), video, nhân chứng.
-
Với mạng xã hội: tải bản lưu (archive), ghi nhận URL và ID bài viết.
Bước 2: Yêu cầu gỡ bỏ – cải chính
-
Gửi thông báo/khuyến nghị cho người đăng và nền tảng (report vi phạm).
-
Lưu xác nhận đã yêu cầu gỡ (email, phản hồi hệ thống) để làm căn cứ về thiện chí và thiệt hại kéo dài.
Bước 3: Chọn cơ chế pháp lý phù hợp
-
Hành chính: nộp phản ánh đến Công an cấp xã/phường hoặc Sở TT&TT với hành vi trên mạng – đề nghị xử phạt theo NĐ 144/2021 hoặc NĐ 15/2020 (sửa đổi 14/2022).
-
Hình sự: làm đơn tố giác tội phạm (Điều 155 BLHS) kèm chứng cứ.
-
Dân sự: khởi kiện yêu cầu bồi thường, xin lỗi, cải chính công khai.
Bước 4: Thận trọng khi “đáp trả”
-
Tuyệt đối không dùng lời lẽ miệt thị hoặc phát tán thêm nội dung đời tư – rất dễ chuyển từ người bị hại thành người vi phạm.
-
Xin tư vấn trước khi đăng bất kỳ phản hồi nào có thể bị hiểu là hạ nhục danh dự người khác (kinh nghiệm thực tiễn từ Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh – Luật sư 11).
Góc nhìn & cảnh báo từ luật sư
Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, hai điểm khiến nhiều người “vô tình phạm tội” là: (i) đánh giá sai mức độ nghiêm trọng (nghĩ rằng “chỉ là nói đùa/đăng cho vui”), và (ii) không lường trước hiệu ứng lan truyền trên mạng (một bài đăng có thể đạt phạm vi công chúng rộng, đủ làm gia tăng hậu quả pháp lý). Lời khuyên: kiểm chứng nguồn tin, tránh quy kết đạo đức, không đăng/bình luận nội dung xúc phạm khi chưa có căn cứ; nếu đã trót đăng, gỡ, xin lỗi và khắc phục ngay để giảm rủi ro bị xử lý. (Đội ngũ Luật sư 11 thường hỗ trợ thương lượng, lập biên bản gỡ bài, và hướng dẫn hồ sơ xử lý theo đúng căn cứ pháp luật.)
FAQ
1) Gọi người khác bằng biệt danh xúc phạm trên mạng có thể cấu thành tội không?
Có, nếu mức độ nghiêm trọng và hậu quả xã hội đủ lớn (ví dụ lan truyền rộng, hạ thấp nhân phẩm rõ rệt). Nếu chưa đến mức tội phạm, vẫn có thể bị phạt hành chính theo NĐ 15/2020 (sửa đổi 14/2022).
2) Chia sẻ lại (repost) nội dung làm nhục thì sao?
Hành vi tiếp tay phát tán cũng có thể bị xem xét xử lý tùy vai trò, mức độ và hậu quả. Hãy không chia sẻ, báo cáo/gỡ và lưu bằng chứng.
3) Có thể vừa bị phạt hành chính vừa bị khởi tố không?
Không xử lý hai lần cho cùng một hành vi theo nguyên tắc chung. Tuy nhiên, hành vi khác nhau (ví dụ đăng nhiều đợt, nhiều kênh) có thể bị xử lý theo cơ chế phù hợp và cộng hưởng trách nhiệm (hình sự, hành chính, dân sự) tùy tình tiết.
Kết luận & khuyến nghị
-
Tội làm nhục người khác bảo vệ trực tiếp danh dự – nhân phẩm của mỗi cá nhân; rào cản pháp lý được thiết kế đủ mạnh cho cả môi trường mạng và đời sống thực. Nắm rõ dấu hiệu xúc phạm nghiêm trọng, các tình tiết tăng nặng và kênh xử lý sẽ giúp bạn hành xử an toàn, đúng luật.
-
Khi gặp tình huống nhạy cảm, ưu tiên gỡ – xin lỗi – khắc phục, đồng thời thu thập chứng cứ đúng cách để sẵn sàng bảo vệ quyền lợi.
-
Cần tư vấn riêng, bảo mật? Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Bài viết do Luật sư 11 biên tập. Theo Luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc Công ty Luật sư 11, mọi quyết định pháp lý nên dựa trên chứng cứ rõ ràng và cân nhắc tác động truyền thông, tránh để mâu thuẫn dân sự “leo thang” thành trách nhiệm hình sự.
