Trong bối cảnh pháp luật liên tục điều chỉnh, việc nắm rõ quy định về tội cướp tài sản theo Điều 168 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2025) là hết sức cần thiết. Tội cướp tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác bằng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực nhằm trục lợi, gây tổn hại đến trật tự, an toàn xã hội. Bài viết dưới đây phân tích toàn diện khái niệm, các yếu tố cấu thành, hình phạt, quy trình tố tụng và các tình tiết tăng nặng – giảm nhẹ, giúp bạn đọc hiểu đúng quy định hiện hành và biết cách bảo vệ quyền lợi của mình. Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, việc chủ động tìm hiểu pháp luật không chỉ giúp phòng ngừa rủi ro mà còn hỗ trợ hiệu quả khi tham gia tố tụng.
1) Khái niệm và yếu tố cấu thành tội cướp tài sản
Tội cướp tài sản là hành vi chiếm đoạt tài sản của người khác thông qua sử dụng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác làm nạn nhân lâm vào tình trạng không thể chống cự. Về mặt khách quan, hành vi thường biểu hiện bằng việc khống chế, uy hiếp, tấn công hoặc đe dọa ngay tức khắc để chiếm đoạt tài sản. Ví dụ điển hình: kẻ phạm tội cầm dao, bình xịt hơi cay hoặc các công cụ nguy hiểm khác buộc nạn nhân giao nộp ví tiền, điện thoại.
Mặt chủ quan thể hiện ở lỗi cố ý trực tiếp và mục đích chiếm đoạt. Người phạm tội nhận thức được tính nguy hiểm cho xã hội của hành vi, vẫn mong muốn chiếm đoạt tài sản để thu lợi bất chính. Nếu chỉ có đe dọa, gây hoảng sợ nhưng không nhằm chiếm đoạt tài sản thì có thể không cấu thành tội cướp tài sản mà chuyển hóa sang tội danh khác tùy tình huống.
Khách thể bị xâm phạm là quyền sở hữu tài sản và trật tự an toàn xã hội. Chủ thể là người có năng lực trách nhiệm hình sự theo luật định. Hậu quả pháp lý được xem xét tổng thể: giá trị tài sản, mức độ thương tích, tác động tinh thần đối với nạn nhân, phạm tội có tổ chức hay tái phạm nguy hiểm. Luật sư 11 lưu ý: chứng cứ về vũ lực/đe dọa (camera, lời khai nhân chứng, vật chứng) có ý nghĩa quyết định trong định tội và định khung.
2) Điều 168 BLHS 2015 (sửa đổi 2025): nội dung trọng tâm và cách áp dụng
Điều 168 quy định các dấu hiệu pháp lý cốt lõi của tội cướp tài sản và các khung hình phạt tăng dần theo tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi. Trọng tâm là hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc nhằm chiếm đoạt. Những hành vi đồng phạm (tổ chức, xúi giục, giúp sức), chuẩn bị công cụ phạm tội, phân công vai trò… đều có thể làm tăng tính chất nguy hiểm.
Trong thực tiễn, cơ quan tiến hành tố tụng đánh giá tổng hợp: (i) phương thức, thủ đoạn (có vũ khí, hung khí, phương tiện nguy hiểm), (ii) giá trị tài sản, (iii) hậu quả đối với sức khỏe, tính mạng nạn nhân, (iv) số lượng người tham gia, (v) tình trạng tái phạm. Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, việc phân biệt giữa cướp tài sản với cướp giật, cưỡng đoạt hoặc trộm cắp phụ thuộc chủ yếu vào thời điểm, cách thức dùng vũ lực/đe dọa và khả năng chống cự của nạn nhân.
3) Hình phạt đối với tội cướp tài sản
Hình phạt chính với tội cướp tài sản thường bắt đầu từ mức phạt tù nghiêm khắc và tăng nặng khi có các tình tiết như dùng vũ khí, gây thương tích, phạm tội có tổ chức, chiếm đoạt tài sản có giá trị lớn, rất lớn hoặc đặc biệt lớn. Trong một số trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, mức hình phạt có thể lên đến nhiều năm tù cao, thậm chí tù chung thân theo quy định của pháp luật hiện hành.
Bên cạnh đó, tòa án có thể áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, tịch thu tang vật, phương tiện phạm tội hoặc buộc bồi thường thiệt hại cho nạn nhân. Việc lượng hình cân nhắc cả yếu tố nhân thân người phạm tội (tiền án, tiền sự, nơi cư trú, nghề nghiệp), thái độ khai báo, khắc phục hậu quả và sự phối hợp với cơ quan điều tra.
Luật sư 11 khuyến nghị: trong mọi trường hợp, người bị hại cần chủ động trình báo, cung cấp chứng cứ; người bị buộc tội cần sử dụng quyền có luật sư để được giải thích đầy đủ quyền, nghĩa vụ và chiến lược bào chữa phù hợp; điều này giúp đảm bảo phán quyết công bằng, đúng người – đúng tội – đúng pháp luật về tội cướp tài sản.
4) Quy trình tố tụng hình sự xử lý tội cướp tài sản
Quy trình tố tụng hình sự đối với tội cướp tài sản gồm bốn giai đoạn cơ bản.
Giai đoạn tiếp nhận, giải quyết tin báo/tố giác: công an tiếp nhận thông tin, bảo vệ hiện trường, ghi lời khai ban đầu, thu giữ vật chứng, trích xuất camera. Kết quả xác minh là căn cứ để ra quyết định khởi tố vụ án khi có dấu hiệu tội phạm.
Giai đoạn điều tra: cơ quan điều tra khởi tố bị can (nếu có căn cứ), áp dụng biện pháp ngăn chặn thích hợp (tạm giữ, tạm giam…), trưng cầu giám định thương tích, định giá tài sản; đối chất, thực nghiệm điều tra; củng cố chứng cứ về hành vi dùng vũ lực/đe dọa và mục đích chiếm đoạt – yếu tố cốt lõi của tội cướp tài sản.
Giai đoạn truy tố: Viện kiểm sát kiểm tra tính hợp pháp của chứng cứ, quyết định truy tố bằng cáo trạng hoặc yêu cầu điều tra bổ sung nếu hồ sơ chưa đầy đủ.
Giai đoạn xét xử: Tòa án thẩm vấn công khai, đánh giá chứng cứ, tranh tụng giữa kiểm sát viên – luật sư – bị cáo – bị hại; tuyên án theo Điều 168 và các văn bản hướng dẫn. Sau bản án sơ thẩm, các bên có quyền kháng cáo/kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm.
Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, việc tuân thủ quy trình và bảo đảm quyền bào chữa, quyền của người bị hại là nền tảng để phán quyết khách quan, minh bạch.
5) Các tình tiết tăng nặng và giảm nhẹ trong vụ án cướp tài sản
Tình tiết tăng nặng thường gặp: phạm tội có tổ chức; dùng vũ khí, hung khí nguy hiểm; gây thương tích nặng; chiếm đoạt tài sản giá trị lớn; tái phạm nguy hiểm; lợi dụng thiên tai, dịch bệnh; xâm phạm nhiều người, gây dư luận bức xúc. Các tình tiết này làm tăng mức độ nguy hiểm của hành vi, kéo theo khung hình phạt cao hơn.
Ngược lại, tình tiết giảm nhẹ có thể gồm: phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng; thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; tự nguyện bồi thường, khắc phục hậu quả; tích cực hợp tác với cơ quan điều tra; hoàn cảnh gia đình khó khăn đặc biệt; có thành tích xuất sắc trước khi phạm tội… Khi nhiều tình tiết giảm nhẹ cùng xuất hiện, tòa án có thể áp dụng mức án dưới khung trong phạm vi luật cho phép.
Thực tiễn cho thấy, việc thu thập chứng cứ khách quan (giám định thương tích, định giá thiệt hại, hồ sơ y tế, dữ liệu camera) và chứng minh động cơ, vai trò của từng người trong nhóm là chìa khóa để tòa án lượng hình công bằng. Luật sư 11 nhấn mạnh: bên cạnh yếu tố pháp lý, thái độ khắc phục hậu quả và cam kết hoàn lương của bị cáo có ảnh hưởng đáng kể tới quyết định cuối cùng về tội cướp tài sản.
FAQ – Câu hỏi thường gặp về tội cướp tài sản
Tội cướp tài sản khác gì với tội cướp giật hoặc cưỡng đoạt?
Điểm mấu chốt là thời điểm và mức độ dùng vũ lực/đe dọa. Với tội cướp tài sản, người phạm tội dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc khiến nạn nhân không thể chống cự, từ đó chiếm đoạt. Cướp giật thường diễn ra nhanh, bất ngờ, không có (hoặc rất hạn chế) việc uy hiếp trực tiếp trước khi chiếm đoạt; cưỡng đoạt là đe dọa sẽ gây hại trong tương lai để buộc giao tài sản. Việc phân biệt đúng giúp định tội, định khung chính xác theo Điều 168 và các điều khoản liên quan. Nếu bạn là người bị hại hay người bị buộc tội, hãy chủ động thu thập, bảo toàn chứng cứ và liên hệ sớm luật sư để được tư vấn cụ thể về tội cướp tài sản.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Khi nào việc dùng dao, bình xịt hơi cay bị coi là “dùng vũ khí” trong tội cướp tài sản?
“Vũ khí, hung khí nguy hiểm” bao gồm cả công cụ có khả năng gây sát thương cao (dao, kiếm, súng tự chế, bình xịt hơi cay…) hoặc các phương tiện khác có thể gây hại nghiêm trọng tùy cách sử dụng. Nếu người phạm tội sử dụng hoặc đe dọa sử dụng những công cụ này để khống chế nạn nhân nhằm chiếm đoạt, hành vi thường bị coi là tình tiết làm tăng nặng, đẩy khung hình phạt lên mức nghiêm khắc hơn trong tội cướp tài sản. Tòa án sẽ xem xét tính năng, cách sử dụng, hậu quả thực tế, bối cảnh phạm tội để lượng hóa.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Giá trị tài sản bị chiếm đoạt ảnh hưởng thế nào đến hình phạt tội cướp tài sản?
Giá trị tài sản là một căn cứ quan trọng khi định khung hình phạt: tài sản càng lớn, mức độ nguy hiểm cho xã hội càng cao, khả năng áp dụng các khung hình phạt nặng càng lớn. Tuy nhiên, đối với tội cướp tài sản, ngoài giá trị còn phải xét đến phương thức, thủ đoạn (có dùng vũ khí hay không), hậu quả sức khỏe/tinh thần đối với nạn nhân, số người tham gia, vai trò từng bị cáo. Vì vậy, hai vụ việc có giá trị tài sản tương đương vẫn có thể nhận mức án khác nhau do khác biệt về thủ đoạn và hậu quả.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Kết luận – Thông tin liên hệ
Tội cướp tài sản là tội phạm nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp quyền sở hữu và trật tự xã hội. Hiểu đúng quy định của Điều 168 BLHS 2015 (sửa đổi 2025), nắm rõ yếu tố cấu thành, hình phạt, quy trình tố tụng và các tình tiết tăng nặng – giảm nhẹ sẽ giúp bạn chủ động bảo vệ mình ở cả vị thế người bị hại lẫn người bị buộc tội. Khi đối mặt với rủi ro pháp lý, đừng chần chừ tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn. Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh – Luật sư 11 sẵn sàng đồng hành, đưa ra chiến lược pháp lý phù hợp, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của bạn trong các vụ án liên quan đến tội cướp tài sản.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
