Phân biệt tội lật đổ chính quyền và khủng bố chống chính quyền theo BLHS; khung hình phạt mới nhất, quy trình tố tụng, ví dụ thực tiễn. Tư vấn bởi luật sư Nguyễn Thành Huân – Luật sư 11.
Trong bối cảnh an ninh phi truyền thống và các phong trào phản kháng gia tăng, việc hiểu đúng tội lật đổ chính quyền và khủng bố chống chính quyền là tối quan trọng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân lẫn cơ quan, tổ chức. Đây đều là nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, có khung hình phạt đặc biệt nghiêm khắc, phạm vi điều chỉnh rộng và đòi hỏi nhận diện chuẩn xác về chủ thể, mục đích, khách thể và phương thức hành vi. Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, phân biệt hai tội danh này giúp áp dụng đúng điều luật, định khung chuẩn (không “hình sự hóa” hoặc “bỏ lọt” tội phạm), đồng thời định hướng chiến lược bào chữa, bồi thường và khắc phục hậu quả phù hợp. Bài viết dưới đây hệ thống hóa căn cứ pháp lý cập nhật, tiêu chí phân biệt cốt lõi, so sánh chế tài – hệ quả, quy trình tố tụng và hướng dẫn thực hành cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.
1. Căn cứ pháp lý mới nhất và phạm vi bảo vệ an ninh quốc gia
Nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia được quy định trong Bộ luật Hình sự (BLHS) 2025 (sửa đổi, bổ sung các năm sau đó). Hai tội danh trọng tâm gồm: tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân (Điều 109) và tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113). Chúng đều bảo vệ sự vững mạnh của chính quyền nhân dân, an ninh đối nội – đối ngoại, trật tự an toàn xã hội. Tuy nhiên, mỗi tội có cấu thành và khung hình phạt riêng dựa trên mục đích (nhằm chống chính quyền hay không), hành vi (xâm phạm tính mạng, đe dọa, phá hoại…), mức độ tổ chức và hậu quả. Là Luật sư uy tín Thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi khuyến nghị các bên liên quan phải tiếp cận văn bản luật hợp nhất, các nghị quyết hướng dẫn và thực tiễn xét xử để đánh giá đúng bản chất vụ việc, tránh nhầm lẫn với các tội khác như “tuyên truyền chống Nhà nước”, “khủng bố” (không nhằm chống chính quyền), “gây rối trật tự công cộng”…
1.1. Khung hình phạt theo Điều 109 và Điều 113 (điểm mới đáng chú ý)
-
Điều 109 – Tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân: thông thường phân ba mức: người tổ chức, xúi giục, hoạt động đắc lực hoặc gây hậu quả nghiêm trọng bị phạt 12–20 năm, tù chung thân; đồng phạm khác bị phạt 5–12 năm; chuẩn bị phạm tội bị phạt 1–5 năm. Từ 01/7/2025, theo Luật sửa đổi BLHS 2025, đã bỏ hình phạt tử hình với Điều 109, mức cao nhất là tù chung thân.
-
Điều 113 – Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân: hành vi xâm phạm tính mạng cán bộ, công chức hoặc người khác nhằm chống chính quyền có thể bị phạt 12–20 năm, tù chung thân hoặc tử hình; một số trường hợp khác ở mức 10–15 năm; đe dọa hoặc chuẩn bị phạm tội có khung thấp hơn (thường 5–10 năm hoặc 1–5 năm tùy hành vi, hậu quả). Sau 01/7/2025, Điều 113 vẫn giữ khả năng áp dụng tử hình trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2. Phân biệt trọng tâm: mục đích, hành vi, khách thể và phương thức
Để phân biệt tội lật đổ chính quyền và khủng bố chống chính quyền, hãy tập trung bốn tiêu chí: (i) Mục đích, (ii) Hành vi khách quan, (iii) Khách thể bị xâm hại, (iv) Phương thức – mức độ tổ chức. Về mục đích, cả hai đều hướng tới làm suy yếu hoặc chống lại chính quyền nhân dân; tuy nhiên, Điều 109 nhấn mạnh tổ chức, vận động, hoạt động nhằm lật đổ bộ máy (thành lập, tham gia tổ chức có mục tiêu lật đổ), còn Điều 113 nhấn vào hành vi khủng bố (tấn công tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể, phá hoại tài sản…) nhằm chống chính quyền. Về khách thể, cả hai cùng bảo vệ chính quyền nhân dân, nhưng Điều 113 còn trực tiếp xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản thông qua hành vi bạo lực/đe dọa bạo lực. Về phương thức, Điều 109 thường thể hiện tính tổ chức, chỉ huy, phân công; Điều 113 có thể xuất hiện hành vi đơn lẻ nhưng mang tính khủng bố điển hình. Theo Luật sư 11, tránh nhầm lẫn Điều 113 với tội “khủng bố” thông thường (không nhằm chống chính quyền) hoặc lẫn Điều 109 với các hành vi “tuyên truyền” chưa đạt tới mức tổ chức/hoạt động đắc lực.
2.1. Bốn tiêu chí phân biệt cốt lõi (ví dụ thực tiễn)
-
Mục đích trực tiếp: nếu nhằm chống chính quyền bằng hành vi khủng bố (đánh bom, ám sát, đe dọa khủng bố…) → định hướng Điều 113; nếu tổ chức/hoạt động để lật đổ bộ máy nhà nước (tuyển mộ, huấn luyện, gây quỹ, chỉ huy mạng lưới…) → định hướng Điều 109.
-
Hành vi khách quan: Điều 113 đòi hỏi hành vi khủng bố cụ thể hoặc đe dọa khủng bố; Điều 109 có thể cấu thành bởi hành vi tổ chức – hoạt động dù chưa xảy ra bạo lực trực tiếp nhưng mục tiêu lật đổ rõ ràng.
-
Mức độ tổ chức: Điều 109 thường có cơ cấu, phân vai, kế hoạch; Điều 113 có thể là nhóm nhỏ hoặc cá nhân nếu hành vi đã đạt ngưỡng khủng bố và mục tiêu chống chính quyền.
-
Hậu quả – phạm vi xâm hại: Điều 113 thường gây hoảng loạn xã hội, xâm phạm tính mạng/sức khỏe/tài sản; Điều 109 tác động thể chế và trật tự chính trị, có thể kéo dài, lan tỏa.
Ví dụ: A thành lập nhóm, tuyển mộ, lập kế hoạch lật đổ → cân nhắc Điều 109; B đánh bom trụ sở cơ quan nhà nước để gây sợ hãi và áp lực chính trị → định hướng Điều 113.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3. So sánh chế tài và hệ quả pháp lý
Về mức cao nhất của hình phạt, Điều 109 (tội lật đổ) từ 01/7/2025 không còn tử hình; trần hình phạt là tù chung thân đối với người tổ chức/xúi giục/hoạt động đắc lực hoặc gây hậu quả nghiêm trọng. Điều 113 (khủng bố chống chính quyền) vẫn có thể áp dụng tử hình nếu hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (ví dụ làm chết người, gây thảm họa), thể hiện mức độ nguy hiểm vượt trội của hành vi khủng bố. Về cấu trúc khung, cả hai tội đều có mức cho người chuẩn bị (1–5 năm) – một thông điệp răn đe mạnh mẽ đối với hành vi chuẩn bị phạm tội. Hình phạt bổ sung và biện pháp tư pháp có thể gồm tịch thu tài sản do phạm tội, quản chế, cấm cư trú/cấm đảm nhiệm chức vụ, và buộc bồi thường thiệt hại cho người bị hại (tổn thất sức khỏe, tài sản, thu nhập bị mất…). Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Luật sư 11, trong chiến lược bào chữa, hồ sơ tình tiết giảm nhẹ (thành khẩn, hợp tác, bồi thường, hoàn cảnh đặc biệt…) có vai trò then chốt để xin mức thấp của khung hoặc chuyển nhẹ tội danh khi có căn cứ.
4. Quy trình tố tụng và quyền lợi của người bị buộc tội
Vụ án an ninh quốc gia thường đi qua các giai đoạn: khởi tố – điều tra – truy tố – xét xử – thi hành án. Ở giai đoạn điều tra, cơ quan tiến hành tố tụng thu thập chứng cứ điện tử, dữ liệu viễn thông, vật chứng, tài liệu tài chính, trưng cầu giám định (kỹ thuật số, chất nổ, thương tích…), thực nghiệm điều tra (nếu cần). Viện kiểm sát thực hành quyền công tố, ban hành cáo trạng; Tòa án mở phiên tòa xét xử (công khai hoặc kín theo luật). Người bị buộc tội có quyền có luật sư bào chữa từ sớm, không buộc phải nhận tội, đưa chứng cứ, tranh luận, khiếu nại tố tụng và kháng cáo bản án. Với tội danh nặng, vai trò luật sư là thiết yếu trong việc: (i) đánh giá đủ/đúng yếu tố cấu thành của tội lật đổ chính quyền và khủng bố chống chính quyền; (ii) phân hóa vai trò chủ mưu – cầm đầu – thực hành – giúp sức; (iii) đề xuất giảm nhẹ dựa trên bồi thường, ăn năn hối cải, nhân thân tốt, hoàn cảnh đặc biệt. Luật sư 11 khuyến nghị làm việc có chiến lược với cơ quan tố tụng, đảm bảo quyền tiếp cận hồ sơ và thời gian chuẩn bị bào chữa hợp lý.
5. Hướng dẫn thực tế: quy trình ứng xử cho công dân, cơ quan và doanh nghiệp
Bước 1 – Ưu tiên an toàn & báo tin: Nếu phát hiện nguy cơ khủng bố hoặc dấu hiệu tổ chức lật đổ, bảo đảm an toàn con người, sơ tán khu vực, báo ngay cơ quan công an/cơ quan an ninh.
Bước 2 – Bảo toàn chứng cứ: Niêm phong hiện trường, không tự ý khắc phục, không xóa dữ liệu camera; ghi nhận nhân chứng, biển số, lộ trình, vật khả nghi.
Bước 3 – Quản trị truyền thông: Tránh phát tán thông tin chưa kiểm chứng; định hướng thông tin nội bộ, phối hợp cơ quan chức năng.
Bước 4 – Hỗ trợ điều tra: Cung cấp log hệ thống, file ghi âm, dữ liệu mạng, giao dịch tài chính; cử đầu mối pháp lý – kỹ thuật; tôn trọng quy trình tố tụng.
Bước 5 – Bảo vệ pháp lý cá nhân/doanh nghiệp: Với người liên quan/nhân viên bị triệu tập, mời luật sư sớm; thống nhất chiến lược khai báo; bảo lưu quyền và nghĩa vụ.
Bước 6 – Khắc phục, bồi thường & phục hồi hoạt động: Đánh giá thiệt hại, liên hệ bảo hiểm (nếu có), lập phương án khắc phục; hỗ trợ nạn nhân (y tế, tâm lý); chủ động chương trình tuân thủ – an ninh sau vụ việc.
Theo luật sư Nguyễn Thành Huân – Giám đốc công ty Luật sư 11, các tổ chức nên triển khai quy trình ứng phó khẩn cấp và đào tạo an ninh – pháp lý định kỳ để giảm thiểu rủi ro.
6. FAQ – Câu hỏi thường gặp về tội lật đổ chính quyền và khủng bố chống chính quyền
6.1. Từ 01/7/2025, án tử hình còn áp dụng cho tội nào trong hai tội này?
Với tội lật đổ chính quyền (Điều 109), tử hình đã được bỏ theo Luật sửa đổi BLHS 2025; mức cao nhất là tù chung thân. Với tội khủng bố chống chính quyền (Điều 113), tử hình vẫn có thể áp dụng nếu hậu quả đặc biệt nghiêm trọng (ví dụ làm chết người). Sự khác biệt này phản ánh chính sách hình sự mới: tăng cường răn đe bằng khung tù nặng nhưng thu hẹp phạm vi tử hình, đồng thời vẫn giữ công cụ pháp lý tối cao cho hành vi khủng bố nhằm chống chính quyền. Khi đánh giá vụ việc, cơ quan tố tụng sẽ căn cứ mục đích chống chính quyền, hành vi khủng bố cụ thể và hậu quả để định khung.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6.2. Khi nào hành vi bị xem là “khủng bố nhằm chống chính quyền” thay vì “lật đổ chính quyền”?
Nếu mục đích trực tiếp là gây sợ hãi/hoảng loạn để ép buộc hoặc làm suy yếu chính quyền, thông qua hành vi bạo lực (tấn công tính mạng, bắt cóc, đánh bom…), thì xu hướng định tội là Điều 113 – khủng bố nhằm chống chính quyền. Nếu hành vi chủ đạo là tổ chức, hoạt động, tuyển mộ, huấn luyện, tài trợ, chỉ huy với mục tiêu lật đổ bộ máy (dù chưa có bạo lực mức khủng bố), thì phù hợp Điều 109. Trong thực tiễn, có vụ việc giao thoa; do đó, mục đích và hành vi khách quan chính là hai trục phân định cốt lõi. Với tình huống cụ thể, hãy tham vấn Luật sư 11 để được rà soát chứng cứ và lập chiến lược pháp lý phù hợp.
7. Kết luận – Liên hệ hỗ trợ pháp lý
Tóm lại, tội lật đổ chính quyền và khủng bố chống chính quyền đều là tội xâm phạm an ninh quốc gia nhưng khác nhau ở mục đích, hành vi và hệ quả pháp lý. Điểm cập nhật quan trọng: từ 01/7/2025, Điều 109 không còn tử hình, trong khi Điều 113 vẫn có thể áp dụng tử hình nếu hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Nắm vững tiêu chí phân biệt, khung hình phạt và quy trình tố tụng sẽ giúp công dân, doanh nghiệp và cơ quan quản lý phòng ngừa rủi ro và bảo vệ quyền lợi hiệu quả. Khi cần tư vấn chuyên sâu, hãy tìm đến Luật sư 11 – đội ngũ do luật sư Nguyễn Thành Huân dẫn dắt – để được đồng hành pháp lý đáng tin cậy, kịp thời.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
