Tội sử dụng trái phép chất ma túy? Giải thích đầy đủ theo Bộ luật Hình sự mới (cập nhật 2025)
Khi “nghiện” không đồng nghĩa “tội phạm”
Vấn đề “Người nghiện có phải là tội phạm ma túy?” thường gây nhầm lẫn. Theo pháp luật Việt Nam, trạng thái nghiện (lệ thuộc vào ma túy) không mặc nhiên là tội phạm hình sự. Tuy nhiên, một số hành vi liên quan đến ma túy lại bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy trường hợp. Bài viết này tổng hợp, giải thích rõ ràng theo Bộ luật Hình sự (BLHS) 2015, sửa đổi 2017, cập nhật 2025, đồng thời liên hệ với Luật Phòng, chống ma túy 2021 để bạn đọc – là người dân – hiểu và áp dụng đúng.
Lưu ý quan trọng: Từ 01/7/2025, có quy định mới về xử lý hình sự trong một số trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy trong đó đặc biệt là tội sử dụng trái phép chất ma túy. Vì vậy, bạn nên đọc kỹ các phần “điểm mới 2025” ở dưới.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Luật Phòng, chống ma túy 2021 (Luật số 73/2021/QH14). Luật này định nghĩa, quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy, người nghiện, biện pháp cai nghiện, quản lý sau cai.
Các văn bản hướng dẫn, xử phạt hành chính (ví dụ: Nghị định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh trật tự; văn bản hướng dẫn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy tại địa phương…).
Điểm mới từ 01/7/2025: có quy định hình sự hóa một số trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy (chi tiết ở Mục 4).
Định nghĩa then chốt: Theo Luật Phòng, chống ma túy 2021, người nghiện ma túy là người sử dụng ma túy và bị lệ thuộc vào ma túy (về thể chất/ tâm lý). Người sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị quản lý tại địa phương và/hoặc áp dụng biện pháp cai nghiện khi đủ điều kiện.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
2) Người nghiện không mặc nhiên là tội phạm ma túy
Nghiện ma túy là tình trạng, không phải là một tội danh trong BLHS. Do đó, bản thân việc “bị nghiện” không làm phát sinh trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên:
Sử dụng trái phép chất ma túy là hành vi vi phạm pháp luật và bị xử phạt hành chính theo quy định chuyên ngành (và từ 01/7/2025 có những trường hợp đặc biệt bị xử lý hình sự – xem Mục 4).
Nếu người nghiện thực hiện các hành vi thuộc nhóm tội phạm ma túy (ví dụ: tàng trữ, vận chuyển, mua bán, tổ chức sử dụng…), sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự như mọi chủ thể khác.
Tóm gọn:Nghiện ≠ tội phạm. Chỉ khi có hành vi cấu thành tội danh theo BLHS thì mới là tội phạm ma túy.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
3) Các tội phạm về ma túy trong BLHS 2015 (đã sửa đổi 2017)
Trong Chương XX BLHS 2015 (sửa đổi 2017), nhóm tội ma túy bao gồm (liệt kê các điều thường gặp, dễ hiểu với người dân):
Điều luật
Tội danh (tóm lược)
Điều 247
Trồng cây thuốc phiện, coca, cần sa hoặc cây khác có chứa chất ma túy
Điều 248
Sản xuất trái phép chất ma túy
Điều 249
Tàng trữ trái phép chất ma túy
Điều 250
Vận chuyển trái phép chất ma túy
Điều 251
Mua bán trái phép chất ma túy
Điều 252
Chiếm đoạt chất ma túy
Điều 253
Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy
Điều 254–259
Các tội liên quan khác: chứa chấp, lôi kéo, cưỡng bức sử dụng; sản xuất, mua bán dụng cụ dùng vào việc sử dụng/ sản xuất ma túy; vi phạm quy định quản lý tiền chất, thuốc gây nghiện/ hướng thần…
Lưu ý: Người nghiện nếu tàng trữ ma túy để dùng, tùy loại và khối lượng chất ma túy, mục đích, tình tiết, có thể vẫn bị xử lý hình sự về tội tàng trữ trái phép chất ma túy (Điều 249). Không có quy định “đã nghiện thì tàng trữ để dùng là đương nhiên không phạm tội”.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
4) Điểm mới từ 01/7/2025: Một số trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị xử lý hình sự
Trong khi trước đây hành vi sử dụng trái phép chất ma túy chủ yếu bị xử phạt hành chính, thì từ 01/7/2025, pháp luật bổ sung xử lý hình sự với một số trường hợp cụ thể (thay vì “mọi trường hợp”). Ý nghĩa chính:
Nhằm răn đe mạnh các hành vi tái sử dụng sau cai; cố ý vi phạm trong giai đoạn cai/ sau cai; hoặc gây nguy hiểm lớn cho xã hội.
Không đồng nghĩa với việc “mọi người dùng thử” đều bị truy cứu hình sự.
Theo quy định Điều 256a Tội sử dụng trái phép chất ma túy Bộ Luật hình sự 2015, sửa đổi, bổ sung 2017,2025 các trường hợp sử dụng ma túy sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự như sau:
a) Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
b) Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
c) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
d) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.
Kết luận phần này: Từ 01/7/2025, người sử dụng trái phép chất ma túy trong những trường hợp nêu trên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo điều khoản mới. Vì vậy, người nghiện hoặc người đang quản lý sau cai cần tuyệt đối tuân thủ kế hoạch điều trị, tránh tái sử dụng để không rơi vào tình huống bị xử lý hình sự.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
5) Sự khác nhau giữa: người nghiện – người sử dụng trái phép – tội phạm ma túy
Tiêu chí
Người sử dụng trái phép chất ma túy
Người nghiện ma túy
Tội phạm ma túy
Bản chất
Có hành vi dùng ma túy trái phép (chưa chắc đã lệ thuộc)
Dùng ma túy và lệ thuộc (thể chất/ tâm lý)
Thực hiện hành vi cấu thành tội danh trong BLHS
Xử lý chính
Quản lý tại địa phương; xử phạt hành chính; có thể bị áp dụng biện pháp cai nghiện
Cai nghiện tự nguyện hoặc bắt buộc; quản lý sau cai
Truy cứu trách nhiệm hình sự (phạt tù, phạt tiền, án treo… tùy điều luật)
Điểm mới 2025
Một số trường hợp sử dụng có thể bị xử lý hình sự
Không phải tội phạm chỉ vì “bị nghiện”; nhưng nếu tái sử dụng trong giai đoạn/ sau cai có thể bị xử lý hình sự theo trường hợp luật định
Không thay đổi bản chất: phải có hành vi thuộc các tội ma túy
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
6) Ví dụ thực tế – Dễ hiểu cho người dân
Ví dụ 1 (không phải tội phạm): A bị lệ thuộc vào ma túy (nghiện). A không mua bán, không tàng trữ vượt ngưỡng cấu thành tội phạm, không tổ chức cho người khác dùng. Trường hợp này, A không phải tội phạm chỉ vì “bị nghiện”. Tuy nhiên, A có thể bị quản lý, xét nghiệm và bị xử phạt hành chính nếu có hành vi sử dụng.
Ví dụ 2 (có thể là tội phạm): B (nghiện) mang theo heroin để dùng, khối lượng đủ cấu thành tội tàng trữ trái phép chất ma túy theo Điều 249. B sẽ bị truy cứu hình sự dù mục đích “để dùng”.
Ví dụ 3 (điểm mới 2025): C vừa kết thúc cai nghiện bắt buộc nhưng tái sử dụng trong thời gian quản lý sau cai – tùy tình huống luật định, C có thể bị xử lý hình sự theo quy định mới áp dụng từ 01/7/2025.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
Phát hiện – xét nghiệm: Khi có dấu hiệu, cơ quan có thẩm quyền tiến hành xét nghiệm. Kết quả dương tính được UBND cấp xã dùng để ra quyết định quản lý người sử dụng trái phép tại địa phương.
Đánh giá tình trạng nghiện: Nếu có căn cứ, tiến hành xác định tình trạng nghiện theo quy trình y khoa.
Áp dụng biện pháp cai nghiện: Tùy hồ sơ, điều kiện cá nhân, có thể cai nghiện tự nguyện (tại gia đình, cộng đồng, cơ sở) hoặc cai nghiện bắt buộc theo quyết định có thẩm quyền.
Quản lý sau cai: Thời gian theo dõi, hỗ trợ để ngăn tái nghiện. Việc tái sử dụng trong giai đoạn/ sau cai (điểm mới 2025) có thể dẫn tới xử lý hình sự trong những trường hợp luật định.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
8) Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Q1. Chỉ “sử dụng thử” có bị đi tù không? Không. Luật không hình sự hóa mọi hành vi sử dụng. Tuy nhiên, từ 01/7/2025 sẽ có một số trường hợp sử dụng bị truy cứu hình sự về Tội sử dụng trái phép chất ma túy (xem Mục 4). Ngoài ra, hành vi sử dụng vẫn có thể bị xử phạt hành chính và quản lý.
Q2. Người nhà muốn đưa con đi cai nghiện thì làm thế nào? Bạn có thể đăng ký cai nghiện tự nguyện tại cơ sở y tế/ cơ sở cai nghiện được cấp phép hoặc liên hệ UBND cấp xã, Công an xã để được hướng dẫn thủ tục.
Q3. Mang “ít” ma túy trong người để dùng có bị đi tù không? Tùy loại và khối lượng chất ma túy, mục đích, tiền án/ tiền sự, tình tiết khác. Nếu đủ yếu tố cấu thành Điều 249 (tàng trữ trái phép), vẫn có thể bị truy cứu hình sự.
Q4. “Nghiện” có được coi là tình tiết giảm nhẹ? Tình trạng nghiện không đương nhiên là tình tiết giảm nhẹ. Tòa án đánh giá toàn diện vụ án; có thể xem xét các yếu tố nhân thân, thành khẩn, hợp tác, tự nguyện cai…
Q5. Từ 2025 có phải ai tái nghiện cũng bị khởi tố? Không phải vậy. Quy định mới chỉ áp dụng với những trường hợp sử dụng thỏa mãn điều kiện luật định (ví dụ: đang trong/ vừa sau cai mà tiếp tục sử dụng…). Cần đối chiếu cụ thể hồ sơ vụ việc.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
9) Lời khuyên pháp lý
Nếu bạn/ người thân lỡ sử dụng: Hãy chủ động liên hệ cơ sở y tế/ cơ sở cai nghiện để đánh giá tình trạng và lập kế hoạch cai – đây là tín hiệu tích cực nếu sau này có vướng mắc pháp lý.
Tuyệt đối không tàng trữ, vận chuyển, mua bán: Dù là “để dùng”, vẫn có thể dính tội hình sự
Trong/ sau cai: Tránh tái sử dụng; tuân thủ quản lý sau cai. Từ 01/7/2025, một số hành vi sử dụng trong giai đoạn này có thể bị xử lý hình sự.
Khi bị mời làm việc: Giữ bình tĩnh, hợp tác, liên hệ luật sư để được tư vấn quyền và nghĩa vụ, tránh tự làm xấu tình trạng pháp lý của mình.
Liên hệ với Luật sư 11 qua hotline để được tư vấn – 0979800000 – Zalo
